IV CSK 104/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 104/12

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w M.

przy uczestnictwie S. W. i A. W.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 22 kwietnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił

wniosek Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. o wpisanie w

księdze wieczystej kw nr …, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., hipotek

przymusowych zwykłych na podstawie ośmiu oznaczonych administracyjnych

tytułów wykonawczych.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że uczestnicy postępowania są

właścicielami ujawnionych w wymienionej księdze wieczystej nieruchomości na

prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Dołączone do wniosku o wpisanie

hipoteki przymusowej administracyjne tytuły wykonawcze, aby mogły stanowić

podstawę

ustanowienia

żądanej

hipoteki

powinny

spełniać

wymagania

przewidziane w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej –

„u.p.e.a”). Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. tytuł egzekucyjny powinien zawierać

stwierdzenie, że podlegający egzekucji obowiązek jest wymagalny. Za wymagalny

można

natomiast

uznać

tylko

taki

obowiązek,

który

został

ostatecznie

ukształtowany na skutek wyczerpania postępowania odwoławczego, właściwego ze

względu na charakter sprawy. Administracyjny tytuł wykonawczy nie może stanowić

podstawy wpisu hipoteki przymusowej, jeżeli dłużnik został pozbawiony możliwości

złożenia zarzutów przewidzianych w art. 32 § 1 u.p.e.a., tj. możliwości wyczerpania

postępowania instancyjnego w administracji. Dołączone do wniosku tytuły

wykonawcze nie spełniają – zdaniem Sądu – przewidzianych prawem wymagań,

zwłaszcza nie ma dowodu doręczenia ich zobowiązanemu z pouczeniem o prawie

zgłoszenia

do

organu

egzekucyjnego

zarzutów

w

sprawie

prowadzenia

postępowania egzekucyjnego. Zachodzi więc przeszkoda do uwzględnienia

wniosku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd przytoczył art. 626 9 k.p.c.

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Okręgowy

oddalił

apelację

wnioskodawcy, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, wnioskodawca zarzucił

naruszenie art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 34 § 1, art. 35 § 2 pkt 2 i art. 35 § 3

Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 u.p.e.a. oraz art. 378 § 1 w związku

z art. 382 k.p.c., art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 626 8 § 2 k.p.c., art.

244 k.p.c., art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 626 9 k.p.c.

Powołując się na te podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny zasadności skargi kasacyjnej rozstrzygające znaczenie mają

podniesione w niej kwestie związane z wymaganiami dotyczącymi treści

administracyjnego

tytułu

wykonawczego

i

z

zakresem

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego w postępowaniu o wpis hipoteki przymusowej na podstawie

administracyjnego tytułu wykonawczego. Wspomniane kwestie były ostatnio

wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 349/10, z dnia 25 lutego 392/10,

z dnia 5 października 2011 r., IV CSK 558/10, z dnia października 2011 r., IV CSK

606/10 i z dnia 17 listopada 2011 r., IV CSK 20/11, niepubl.). Wyrażono w nich

zgodnie stanowisko, że określona w art. 6268 § 2 k.p.c. kognicja sądu

wieczystoksięgowego, ograniczona do badaniu jedynie treści i formy wniosku,

dołączonych do niego dokumentów i treści księgi wieczystej, nie obejmuje

w sprawie o wpis hipoteki przymusowej na podstawie administracyjnego tytułu

wykonawczego badania, czy na podstawie tego tytułu została wszczęta egzekucja

oraz

czy

zachowano

wymagania

postępowania

administracyjnego

(tryb procedowania w postępowaniu administracyjnym), w szczególności, czy

dołączony do wniosku o wpis hipoteki tytuł wykonawczy został doręczony

zobowiązanemu z pouczeniem o przysługującym mu prawie zgłoszenia zarzutów

w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że hipoteka

przymusowa nie zmierza do zaspokojenia wierzyciela i nie warunkuje wszczęcia

egzekucji, a sąd wieczystoksięgowy nie działa jako sąd egzekucyjny. Zgodnie z art.

65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteka przymusowa jest, jak każdą hipoteka, środkiem

zabezpieczenia, a nie środkiem egzekucyjnym. Argumentu wspierającego to

stanowisko dostarcza także art. 1a pkt 12 u.p.e.a. zawierający katalog środków

egzekucyjnych, wśród których nie ma hipoteki przymusowej. W przytoczonych

postanowieniach Sąd Najwyższy odstąpił więc od stanowiska wyrażonego we

wcześniejszych orzeczeniach (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja

1998 r., II CKN 782/97 i z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05, niepubl.), że

administracyjny

tytuł

wykonawczy

nie

stanowi

podstawy

wpisu

hipoteki

przymusowej, jeżeli dłużnik został pozbawiony możliwości złożenia zarzutów

w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zarzut

wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem określonego w art. 626 8 § 2

k.p.c. zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego należało uznać za uzasadniony.

Nie można także odmówić racji skarżącemu, że zaskarżone postanowienie

zostało wydane z naruszeniem art. 109 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 34 § 1, art. 35 § 2

pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 u.p.e.a. przez ich błędną

wykładnię polegająca na uznaniu, że hipotekę przymusową, której podstawą jest

administracyjny tytuł wykonawczy, można ustanowić tylko wówczas, gdy została

wszczęta egzekucja administracyjna, a wnioskodawca przedłoży dowód wszczęcia

tej egzekucji (doręczenia tytułu wykonawczego). W przytoczonym najnowszym

orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że uzależnianie uwzględnienia

wniosku o ustanowienie hipoteki przymusowej od spełnienia takich wymagań nie

znajduję uzasadnienia w przytoczonych przepisach prawa. Dołączony do wniosku

o ustanowienie hipoteki tytuł wykonawczy jest sporządzany według wzoru

określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.

w sprawie wykonania niektórych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.).

Sporządzony w ten sposób tytuł wykonawczy zawiera odpowiadającą wymaganiu

przewidzianemu w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. klauzulę, że objęty nim obowiązek jest

wykonalny oraz przewidzianą w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. klauzulę organu

egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Sporządzając

tytuł wykonawczy zgodnie z omawianymi wymaganiami, wierzyciel stwierdza

jednoznacznie, że objęty nim obowiązek jest wymagalny, a organ egzekucyjny – że

został on skierowany do egzekucji. Żądanie dodatkowych dowodów wymagalności

obowiązku objętego administracyjnym tytułem wykonalności, w szczególności

dowodu doręczenia tytułu zobowiązanemu, bądź skierowania tytułu do egzekucji

administracyjnym prowadzi do naruszenia – co trafnie zarzucił skarżący –

przytoczonych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej przepisów prawa.

Nie jest niezbędne szczegółowe odnoszenie się do pozostałych zarzutów

naruszenia prawa, albowiem wyżej omówione przesądzają o uwzględnieniu skargi

kasacyjnej. W związku z zarzutami naruszenia art. 378 § 1 w związku z art. 382

k.p.c. i art. 328 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. należy jednak zwrócić uwagę, że

przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne jest prawidłowe oznaczenia

sygnatury postanowienia, od którego rozpoznano apelację, albowiem zaistniałe

uchybienie może stanowić podstawę do ponowienia zarzutów naruszenia

przytoczonych przepisów postępowania.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).

db