IV CSK 103/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 103/05

POSTANOWIENIE

Dnia 31 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku H. B. i B. M.

przy uczestnictwie E. J. i in. , o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyń

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2005 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

apelacje wnioskodawczyń H. B. i B. M. od postanowienia Sądu Rejonowego w S.

stwierdzającego w pkt 1 swojego orzeczenia stwierdzenie nabycia spadku po F. Z.

zmarłym w dniu 3 maja 1954 r.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spadek po F. Z. nabyły z mocy ustawy

dzieci spadkodawcy U. M., J. J., B. S. i A. Z.i po każde z nich. Krąg spadkobierców

Sąd ustalił na podstawie aktów stanu cywilnego, a w odniesieniu do U. M. na

podstawie zapewnień spadkowych złożonych przez wnioskodawczynie oraz przez

U. K. przed Sądem Rejonowym w Dusseldorfie w ramach wykonania odezwy o

udzieleniu pomocy prawnej. W ocenie Sądu Rejonowego wprawdzie zapewnienie

spadkowe nie może służyć jako dowód przymiotu spadkobiercy, ale w

rozpoznawanej sprawie dowód taki był wystarczający, gdyż poza zapewnieniami

spadkowymi do akt sprawy dołączony został skrócony odpis aktu urodzenia, z

którego wynika, że F. Z. miał córkę o imieniu U.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art.17 dekretu z dnia

8 października 1946 r. - Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328) w związku z art.

LI p.w.k.c. oraz art. 671 k.p.c.

Sąd Okręgowy oddalając apelację wnioskodawczyń podzielił pogląd Sądu

pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie wystarczające dla ustalenia

pozycji spadkobiercy U. M. oraz A. Z. jest zapewnienie spadkowe. Wskazał także,

że U. M. nie przedstawiła wprawdzie odpisu aktu małżeństwa, z którego wynikałoby

noszenie przez nią nazwiska M., ale przedstawiła akt urodzenia, a także odpis aktu

małżeństwa zawartego przez nią 15 kwietnia 1941 r. w Monachium z J. K.

Zdaniem Sądu taka sytuacja nie może prowadzić do wykluczenia tej uczestniczki

z kręgu spadkobierców po F. Z., a mogłaby jedynie prowadzić do stwierdzenia

nabycia spadku przez U. Z. Wobec niekwestionowania przez uczestników

postępowania, że U. M. i U. Z. to jedna i ta sama osoba, córka spadkodawcy F. Z.,

Sąd

uznał,

że

takie

stwierdzenie

nie

prowadziłoby

do

niczego

poza

skomplikowaniem sytuacji spadkobierców przy ewentualnym dziale spadku.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyń oparta została na podstawie naruszenia

przepisów postępowania, tzn. art. 671 § 1 w związku z art. 670 § 1 k.p.c. przez

przyjęcie,

że

zapewnienie

spadkowe

jest

wystarczające

dla

wykazania

pokrewieństwa istniejącego w stosunku do spadkodawcy i uprawniające do

dziedziczenia ustawowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna. W postępowaniu o stwierdzenie

nabycia spadku sąd jest obowiązany zbadać z urzędu, kto jest spadkobiercą (art.

670 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.). Oznacza to, że przy dziedziczeniu z ustawy sąd

ma obowiązek ustalić istnienie i stopień pokrewieństwa, a także ewentualne

pozostawanie w związku małżeńskim, pomiędzy spadkodawcą a osobami

należącymi do kręgu spadkobierców ustawowych. Ustalenia takie mogą nastąpić

wyłącznie na podstawie odpisów aktów stanu cywilnego mających tzw. wyłączność

dowodową co do zdarzeń w nich stwierdzonych (art. 4 ustawy z dnia 29 września

1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. nr 36, poz. 180 ze zm.). Dowód

z treści aktu stanu cywilnego nie może zostać zastąpiony innymi dowodami, w tym

z dokumentów stwierdzających tożsamość, zaświadczeń, a także z tzw. zgodnych

oświadczeń uczestników postępowania. Stanowisko takie wyrażone zostało

w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1959 r., I CR 109/59 (OSN

1960, nr 2, poz.53) i zachowało aktualność w obecnym stanie prawnym (zob. też

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1960 r., 2 CR 917/60, OSPiKA

1961, nr 7-8, poz. 220).

Za niedopuszczalne uznać zatem należy odwołanie się przez Sądy

orzekające

w

rozpoznawanej

sprawie

do

treści

aktów

stanu

cywilnego

stwierdzających inne zdarzenia niż zawarcie związku małżeńskiego prowadzącego

do przybrania przez córkę spadkodawcy F. Z. – U. nazwiska M., a także do tzw.

zapewnień spadkowych złożonych przez wnioskodawczynie oraz uczestniczkę U.

K. Zapewnienie takie, złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę może

stanowić jedynie dowód, że nie ma innych spadkobierców (art. 671 § 1 k.p.c.).

Zapewnienie takie, charakterystyczne dla postępowania o stwierdzenie nabycia

spadku,

pozwala

na

wykazanie,

że

nie

ma

innych,

poza

ustalonymi,

spadkobierców. Może stanowić dowód jedynie tego, że w czasie jego składania nie

istnieją inne osoby uprawnione do dziedziczenia po danym spadkodawcy. Nie

może natomiast zostać przyjęte jako dowód przysługiwania danej osobie prawa do

spadku, gdyż wynika ono z pokrewieństwa lub małżeństwa, a to może być

wykazywane jedynie aktami stanu cywilnego (tak orzeczenie Sądu Najwyższego z

dnia 30 listopada 1960 r., 2 CR 917/60 - powołane wyżej).

Rygorów

obowiązujących

w

zakresie

wykazania

uprawnienia

do

dziedziczenia wynikającego z pokrewieństwa ze spadkodawcą nie można

rozluźniać z powołaniem się na ewentualne trudności spadkobierców na etapie

działu spadku. Sąd ma bowiem obowiązek respektować tzw. wyłączność

dowodową aktów stanu cywilnego (o której była mowa), a naruszenie tego

obowiązku może prowadzić do nieprawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców

ustawowych.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).

jc