IV CSK 1/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 1/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku S. M.

przy uczestnictwie M. M. – M., Z. M.

i T. M.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 15 września 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w pkt I (pierwszym) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do

ponownego

rozpoznania

postępowania kasacyjnego

oraz

orzeczenia

o

kosztach

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. zniósł

współwłasność bliżej określonych nieruchomości w ten sposób, że: a/ działki o

numerze ewidencyjnym 1342/1 i 7913 przyznał na współwłasność uczestnikom

postępowania M. M. – M., T. M. i Z. M. w 1/3 części, b/ działkę o numerze

ewidencyjnym 1858 przyznał na własność wnioskodawcy S. M., c/ zarządził

sprzedaż licytacyjną działki zabudowanej o numerze ewidencyjnym 17 orzekając o

podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży, a ponadto zasądził od wnioskodawcy na

rzecz uczestników postępowania określone kwoty tytułem spłaty.

Sąd Okręgowy w S., na skutek apelacji wnioskodawcy, postanowieniem z

dnia 15 września 2011 r. zmienił powyższe postanowienie w ten sposób, że

zarządził sprzedaż licytacyjną działki o numerze 1858 orzekając jednocześnie o

podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży, zasądził od uczestników na rzecz

wnioskodawcy określone kwoty tytułem spłaty przejętych udziałów w działce o

numerze ewidencyjnym 1342/1 oraz uchylił rozstrzygnięcie odnośnie do działki

o numerze 7913, i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Skarga kasacyjna uczestników postępowania od postanowienia Sądu

Okręgowego – oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut

naruszenia art. 233, 210 § 3, 328 § 2, 618, 623, 625 k.p.c., art. 5, 210, 211, 212 § 2

k.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia w zaskarżonej części oraz

przekazania sprawy w tej części do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 211 i 212 k.c. zniesienie współwłasności może nastąpić

przez podział rzeczy wspólnej (podział fizyczny), przez przyznanie rzeczy

jednemu ze współwłaścicieli, przez sprzedaż rzeczy wspólnej (podział cywilny).

Drugi z wymienionych wyżej sposobów zniesienia współwłasności, zgodnie

z ustalonym orzecznictwem, może również polegać na przyznaniu nieruchomości

kilku współwłaścicielom ze spłatami dla pozostałych. Do takiego rozstrzygnięcia

konieczna jest jednak zgoda tych współwłaścicieli, którym nieruchomość ma być

przyznana.

Sąd

Okręgowy

aprobując

przyznanie

skarżącym

działki

nr

1342/1

i zasądzając od nich na rzecz wnioskodawcy spłaty przeszedł do porządku nad

stanowiskiem

skarżących,

którzy

wyrazili

zgodę

na

przejęcie

udziałów

wnioskodawcy w sytuacji, gdy wnioskodawca wyraził zgodę na przyznanie jemu

działki nr 1858 i spłatę skarżących. Rację przeto mają skarżący, że w sytuacji,

w której wnioskodawca zmienił swoje stanowisko na etapie postępowania

apelacyjnego odnośnie do działki nr 1858, Sąd Okręgowy nie miał podstaw do

przyjęcia, że ich stanowisko odnośnie do działki 1342/1 nie uległo zmianie,

w szczególności, gdy wyrazili je pomimo braku gospodarczego uzasadnienia,

a jedynie w celu zmniejszenia wysokości należnych im spłat. Niepodobna bowiem

pominąć, że poszczególne oświadczenia wnioskodawcy i skarżących były od siebie

zależne i wzajemnie uwarunkowane.

Powyższe oznacza, że wskutek odstąpienia wnioskodawcy od zajmowanego

wcześniej stanowiska odnośnie do działki 1858, Sąd Okręgowy bezzasadnie uznał,

iż w dacie orzekania skarżący wyrażają zgodę na przyznanie im działki nr 1342/1.

Była zaś ona konieczna do takiego rozstrzygnięcia.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 212 k.c. przez

nakazanie sprzedaży działki o numerze 1858 stosownie do przepisów Kodeksu

postępowania

cywilnego

oraz

aprobowanie

takiego

rozstrzygnięcia

Sądu

Rejonowego odnośnie do działki o numerze 17, trzeba zauważyć, że zgodnie z tym

przepisem w razie braku możliwości zniesienia współwłasności przez podział

rzeczy w naturze albo przyznania jej jednemu współwłaścicielowi do rozważenia

pozostaje

zniesienie

współwłasności

przez

sprzedaż

rzeczy

wspólnej.

Niemniej jednak ten sposób wyjścia z niepodzielności powinien być poprzedzony

ustaleniem okoliczności faktycznych, co do realnej możliwości sprzedaży rzeczy

wspólnej, gdyż niedopuszczalne jest wydanie przez Sąd w tej samej sprawie

postanowienia oddalającego wniosek o zniesienie współwłasności tejże rzeczy

także wówczas, gdy postanowienie zarządzające sprzedaż nie zostanie przez

komornika wykonane z braku licytantów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

5 czerwca 1991 r., III CZP 45/91 oraz z dnia 12 kwietnia 1995 r., III CZP 35/95,

OSNC 1995/7-8/110). Sądy niższej instancji ustaleń w tym zakresie nie poczyniły.

W sprawie ponadto należało mieć na uwadze, że wprawdzie żądanie

zniesienia współwłasności stanowi prawo każdego ze współwłaścicieli, jednakże

prawo to podlega również ograniczeniu przewidzianemu w art. 5 k.c. Jeżeli zatem

okazałoby się, że jedyny możliwy sposób zniesienia współwłasności polega na

sprzedaży wymienionych działek oraz że ten sposób byłby, co wymaga

podkreślenia, rażąco krzywdzący dla skarżących, rozważeniu podlegać będzie –

czy wniosek o zniesienie ich współwłasności z uwagi na art. 5 k.c. nie podlega

oddaleniu. Przy czym zastosowanie tego przepisu stanowiłoby ochronę tylko

tymczasową (zarzut dylatoryjny).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

jw