IV CO 7/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 11 lipca 2002 r., IV CO 7/02

Nie jest dopuszczalna – oparta na podstawie określonej w art. 403 § 2

k.p.c. – skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem oddalającym wniosek o zmianę postanowienia o

stwierdzenie nabycia spadku.

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wandy R. z udziałem Aleksandra S.,

Marleny S., Marii K., Bogny S., Jarosława S., Tadeusza S. i Róży S. o zmianę

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 11 lipca 2002 r., na skutek skargi wnioskodawczyni o wznowienie

postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca

2000 r.

odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2000 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację

Wandy R. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 30

września 1998 r., którym oddalono wniesioną przez nią apelację od postanowienia

Sądu Rejonowego w Szubinie z dnia 30 kwietnia 1998 r., oddalającego jej wniosek

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku.

Wanda R. wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego, powołując podstawy wznowienia określone w

art. 401 pkt 1 i 2 oraz w art. 403 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia dopuszczalności wznowienia postępowania nieprocesowego została

unormowana wyraźnie w kodeksie postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 524

k.p.c.,

uczestnik

postępowania

może

żądać

wznowienia

postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy,

jednakże wznowienie postępowania nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie

kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone. Możliwość zmiany lub

uchylenia postanowień oddalających wniosek, a więc postanowień o treści

negatywnej, istnieje w razie zmiany okoliczności sprawy (art. 523 k.p.c.). W takiej

zatem sytuacji wznowienie postępowania zakończonego oddaleniem wniosku nie

jest dopuszczalne.

Wynika z powyższego wniosek, że wznowienie takiego postępowania jest

możliwe tylko wtedy, gdy nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, a istnieją

podstawy wznowienia postępowania określone w art. 401 k.p.c., wówczas jednak

zachowany musi być termin określony w art. 407 k.p.c. w związku z art. 13 § 2

k.p.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1994 r., III CZP 40/94,

OSNC 1994, nr 11, poz. 210).

Jeżeli zaś chodzi o postanowienia kończące postępowanie w sprawie,

uwzględniające wniosek, a więc o treści pozytywnej, to wyłączona jest możliwość

wznowienia, jeżeli postanowienie to może być zmienione lub uchylone. Możliwość

taką kodeks postępowania cywilnego przewiduje w kilku wypadkach Dotyczy to

m.in. sytuacji uregulowanych w art. 559, 577, 678 i 679 k.p.c.

Przedmiotem postępowania, którego wznowienia domagała się Wanda R. był

wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zatem

postępowanie to toczyło się w trybie art. 679 k.p.c. Nie ulega wątpliwości, że

postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może być zmienione lub uchylone w

razie zmiany okoliczności. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia

21 kwietnia 1994 r., w takim wypadku skarga o wznowienie postępowania nie jest

dopuszczalna.

Wątpliwość dotyczyć może natomiast kwestii, czy w ogóle dopuszczalne jest

wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem oddalającym wniosek o

zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jest to co prawda

postanowienie o treści negatywnej, jednak należy wykluczyć możliwość jego zmiany

w sytuacji określonej w art. 523 k.p.c. Wniosek o zmianę takiego postanowienia

uzasadniony może przecież być jedynie takimi okolicznościami, które mogą

prowadzić do stwierdzenia, że osoba wskazana w postanowieniu o stwierdzenie

nabycia spadku jako spadkobierca nie jest nim w rzeczywistości, bądź wprawdzie

dziedziczy, ale w innej części niż stwierdzono. W takiej zaś sytuacji wnosić można o

zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w trybie przewidzianym w art.

679 k.p.c. i nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że taki wniosek już został

prawomocnie oddalony. Podobnie, oddalenie wniosku o zmianę postanowienia o

ubezwłasnowolnieniu nie stanowi przeszkody do ponowienia takiego wniosku, jeżeli

przyczyny ubezwłasnowolnienia odpadną (art. 559 k.p.c.). Sąd opiekuńczy może

również uwzględnić kolejny wniosek o zmianę postanowienia, jeżeli wymaga tego

dobro osoby, której postępowanie dotyczy (art. 577 k.p.c.) i nie stoi temu na

przeszkodzie wcześniejsze prawomocne oddalenie takiego wniosku.

Rozważania te nie prowadzą jednak do wniosku, że postępowanie, o którym

mowa, może być – skoro wydanego w nim postanowienia nie można zmienić lub

uchylić – wznowione na skutek późniejszego wykrycia takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy,

a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Dopuszczenie

wprowadzenie

możliwości

konkurencji

wznowienia

środków

(skarga

o

postępowania

oznaczałoby

wznowienie

postępowania

zakończonego oddaleniem wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu spadku

lub wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku). Taką sytuację

należy wykluczyć, jak bowiem wskazano, zamiarem wnoszącego skargę o

wznowienie postępowania, powołującego się na późniejsze wykrycie okoliczności

faktycznych

lub

środków

dowodowych,

jest

doprowadzenie

do

zmiany

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Temu zaś stoi na przeszkodzie

kategoryczna treść art. 679 § 1 k.p.c., zgodnie z którym dowód, że osoba, która

uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział w

spadku jest inny niż stwierdzono, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu

o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Użycie przez

ustawodawcę słowa „tylko” wyklucza przeprowadzenie takiego dowodu w innym

postępowaniu, a więc także w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania.

Należy zatem dojść do wniosku, że nie jest dopuszczalna oparta na podstawie

wznowienia określonej w art. 403 § 2 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem oddalającym wniosek o zmianę

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jedyna możliwość wznowienia

takiego postępowania istnieje, gdy skarżący nie powołuje się na zmianę

okoliczności, lecz na podstawy określone w art. 401 k.p.c. Skarżąca podnosiła w

skardze, że podstawą wznowienia jest udział w składzie Sądu Najwyższego

wydającego postanowienie z dnia 1 czerwca 2000 r. sędziego, co do którego

złożono wniosek o wyłączenie, a wniosek ten nie został przed wydaniem

postanowienia rozpoznany (podstawa wznowienia określona w art. 401 pkt 1 k.p.c.).

Ponadto powoływała się na pozbawienie jej możności działania przez to, że o

terminie rozprawy nie zawiadomiono jej pełnomocnika procesowego Karoliny R.

(podstawa wznowienia określona w art. 401 pkt 2 k.p.c.).

Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wynosi, jak wynika z

art. 407 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., trzy miesiące od dnia, w którym strona

dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie

możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o

orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Nie

budzi

wątpliwości,

że

o

ewentualnych

podstawach

wznowienia

skarżąca

dowiedziała się w dniu 1 czerwca 2000 r, była bowiem obecna na rozprawie a także

przy ogłaszaniu wydanego w sprawie postanowienia. Wiedziała zatem już wtedy, że

w składzie sądu uczestniczył sędzia, co do którego złożyła wniosek o wyłączenie, a

także, że zawiadomienia o terminie rozprawy nie otrzymała Karolina R. (w

rozprawie uczestniczył zresztą także ustanowiony dla niej z urzędu adwokat oraz

drugi pełnomocnik procesowy Józef R.).

Skarga o wznowienie postępowania wniesiona w dniu 24 kwietnia 2002 r. jest

zatem spóźniona i podlega odrzuceniu.

Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji (art. 410 § 2 k.p.c. w związku z

art. 13 § 2 k.p.c.).