IV CO 6/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CO 6/05

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi J. N., K. M. i W. J.

o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa J. N., K. M. i W. J.

przeciwko Skarbowi Państwa – (…) Parkowi Narodowemu w K. i Skarbowi Państwa Wojewodzie X.

o ustalenie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej na skutek skargi powodów o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22

grudnia 2004 r., sygn. akt IV CK (…),

odrzuca skargę o wznowienie postępowania i nie obciąża powodów kosztami tego

postępowania.

Uzasadnienie

Powodowie J. N., K. M. i W. J. w skardze o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2004 r.

sygn. akt IV CK (…) wnosili o zmianę tego orzeczenia poprzez oddalenie kasacji

pozwanego Skarbu Państwa – (…) Parku Narodowego. Z powołaniem się na przepisy

art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 405 i 67 § 2 k.p.c. zarzucili, że w świetle obowiązujących

przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz. U.

z 2001 r., Nr 3, poz. 21) organ w postaci dyrektora wskazanego Parku nie istnieje,

a osoba udzielająca pełnomocnictwa w imieniu Skarbu Państwa nie pełni funkcji

w administracji państwowej. W kolejnym piśmie podnoszącym – jak to wskazano –

argumenty przemawiające za wznowieniem postępowania skarżący wskazali, że

Trybunał Konstytucyjny już w roku 2004 prowadził postępowanie w sprawie sygn. akt Sk

24/04 bezpośrednio dotyczące służebności brzegowego połowu ryb na jeziorach

Suwalszczyzny,

która

to

okoliczność

faktyczna

została

wykryta

dopiero

po

kwestionowanym wyroku i dlatego spowodowała, iż skarżący nie mogli z niej skorzystać

w poprzednim postępowaniu. Taka sytuacja ściśle – zdaniem skarżących odpowiada

treści art. 405 § 2 k.p.c. i stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Nadto

skarżący – w tym piśmie – zarzucili liczne błędy merytoryczne zawarte w uzasadnieniu

kwestionowanego

wyroku

Sądu

Najwyższego,

naruszenie

wszystkich

zasad

wypracowanych w orzecznictwie w dziedzinie ochrony prawa własności, poszukiwanie z

urzędu w instancji kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez skład Sądu który

„…dopasował sobie art. 1 i 2 prawa wodnego z 1962 roku”, a także „…Gdyby jednak

skład, który wydał zaskarżone orzeczenie zadał sobie trud i zapoznał się z art. 33 ust. 1 i

2 oraz art. 43 ust. 3 pkt 1 prawa wodnego z 1962 r., na które się powołał, to

dowiedziałby się, że z mocy prawa każdy rolnik mógł korzystać z wód państwowych do

zaspokojenia potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, zaś uprawianie

w 1962 r. rybołówstwa nie wymagało pozwolenia, nawet jeśli wykraczało poza

powszechne korzystanie z wód (art. 42)”.

Pozwany Skarb Państwa: Wojewoda X. i Dyrektor (…) Parku Narodowego –

wniósł o oddalenie skargi z zasądzeniem kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy – po uwzględnieniu postanowień art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego… (Dz. U. z 2005 r. Nr 13,

poz. 98) zważył, co następuje:

Artykuł 401 pkt 2 k.p.c., do którego odwołują się skarżący, wiążący się ściśle z

art. 379 pkt 2 k.p.c., wśród powodów nieważności postępowania stanowiących podstawy

wznowienia wymienia brak należytej reprezentacji strony, jeżeli nie był on przed

uprawomocnieniem się orzeczenia podniesiony w drodze zarzutu albo jeżeli w okresie

tym strona nie potwierdziła dokonanych czynności procesowych. Brak należytego

umocowania pełnomocnika procesowego jest – jak to wynika z uzasadnienia skargi o

wznowienie postępowania – następstwem braku właściwego organu powołanego do

reprezentowania pozwanego Skarbu Państwa (art. 67 § 2 k.p.c.). Brak należytej

reprezentacji strony, rozumiany m.in. jako niedziałanie za stronę – także za Skarb

Państwa - organu uprawnionego lub osób upoważnionych do działania za ten organ – a

w odniesieniu do Skarbu Państwa niedziałanie organu państwowej jednostki

organizacyjnej spełniającej przesłanki z art. 67 § 2 k.p.c. – sąd bierze pod rozwagę z

urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 zd. 2 k.p.c.).

Rozważając tak rozumianą podstawę wznowienia należy wskazać, że (…) Park

Narodowy został utworzony, czego nie kwestionują skarżący, rozporządzeniem Rady

Ministrów z dnia 27 czerwca 1988 r. w sprawie utworzenia (…) Parku Narodowego (Dz.

U. Nr 25, poz. 173). Rozporządzenie to utraciło moc, z wyjątkiem § 1 w części

dotyczącej utworzenia wskazanego Parku z dniem 29 marca 1997 r., na podstawie § 7

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie (…) Parku

Narodowego (Dz. U. Nr 24, poz. 124). Określa ono granice (…) Parku Narodowego, w

skład którego wchodzi Jezioro Wigry. W myśl art. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o

zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2001 r. Nr 3, poz. 21) parki utworzone

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stają się parkami narodowymi

w rozumieniu przedmiotowej ustawy. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – prawo wodne (Dz.

U. Nr 115, poz. 1229) nałożyła – w art. 11 ust. 1 pkt 3 – na dyrektora parku narodowego,

obowiązek wykonywania praw właścicielskich w stosunku do wód publicznych

stanowiących własność Państwa znajdujących się w granicach parku. Chybione są

zatem wywody i zarzuty skarżących jakoby Skarb Państwa nie był reprezentowany w

procesie przez właściwą państwową jednostkę organizacyjną, z której działalnością

wiązało się dochodzone roszczenie (art. 67 § 2 k.p.c.).

Powodowie – jak wskazano – powołali się na nową obok pierwotnej podstawę

wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c. załączając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21

marca 2005 r. sygn. akt Sk 24/04, którego sentencja została ogłoszona dnia 6 kwietnia

2005 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 501).

Zważywszy na doniosłość podstawy wznowienia zarówno dla dopuszczalności

wznowienia, jak i dla postępowania wywołanego wniesieniem skargi o wznowienie

postępowania – powyżej przytoczone w skrócie wywody i zarzuty autora tego pisma,

wykraczającego poza ukształtowany i powszechnie respektowany poziom kultury

prawnej wymagają ich odniesienia do powołanej przez skarżących podstawy z art. 403 §

2 k.p.c. Oczywiście - jako bezprzedmiotowe – podlegają wyłączeniu zwroty

sformułowania oraz obszerne wywody pochodzące od profesjonalnego pełnomocnika

strony powodowej godzące w osobowość członków składu orzekającego, wskazywane

cechy rozpoznawcze członków tego składu i w konsekwencji podważające pozycję

organu władzy publicznej w opinii społeczeństwa. Merytoryczna wartość argumentacji

wyłącznie stanowi wyznacznik, w jakim stopniu profesjonalny pełnomocnik jest

współuczestnikiem wymiaru sprawiedliwości, którego opinia w społeczeństwie oraz

elementy i przesłanki ją kształtujące, powinny stanowić przedmiot troski wszystkich

uczestników wymiaru sprawiedliwości.

Niewątpliwym jest fakt różnicy pomiędzy interpretacją dokonaną przez Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku w sprawie sygn. akt Sk 24/04 z

rozstrzygnięciem

zapadłym

w

podważanym

przez

skarżących

wyroku

Sądu

Najwyższego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. XXVI i art. XXXI dekretu z dnia

11 października 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i księgach

wieczystych oraz art. XXXVII i art. XII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy

wprowadzające kodeks cywilny są zgodne z art. 2 i art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy rozstrzygał o istocie, charakterze i genezie spornego prawa

rybołówstwa ustanowionego w 1869 r. oraz konsekwencjach jakie dla tego prawa

wynikały po wejściu w życie ustawy z dnia 30 maja 1962 r. – prawo wodne (Dz. U. Nr

34, poz. 158). Rozstrzygnięcie o istnieniu lub braku podstawy wznowienia z art. 403 § 2

k.p.c. nie wymaga dociekania różnicy w interpretacji dokonanej przez Trybunał

Konstytucyjny a Sąd Najwyższy. Różnica ta uwarunkowana jest bowiem funkcją

wymiaru sprawiedliwości sprawowaną przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy a

funkcją kontroli konstytucyjności prawa sprawowaną przez Trybunał Konstytucyjny,

czego nie dostrzegają skarżący.

Okoliczności faktyczne i środki dowodowe, o których stanowi art. 403 § 2 k.p.c.

stanowią równoważne oraz samodzielne podstawy wznowienia postępowania i do nich

odnosi się wykrycie w rozumieniu tego przepisu. Wykrycie oznacza uzyskanie możności

skorzystania z okoliczności faktycznej lub ze środka dowodowego, o których istnieniu

strona w poprzednim postępowaniu nie wiedziała i nie mogła się na nie powołać. Czyli

podstawą wznowienia (art. 403 § 2 k.p.c.) mogą być takie nowe okoliczności oraz środki

dowodowe, które zaszły przed rozstrzygnięcie sporu a dotyczyły podstawy faktycznej

pozwu oraz uzasadniały przytoczony w pozwie stan faktyczny. Nowe fakty i dowody nie

mogą odnosić się do norm prawnych i ich interpretacji. Skarga powodów nie została

oparta na ustawowej podstawie wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.). Stosownie do

wyrażonej – w powołanym na wstępie art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. – ogólnej

zasady natychmiastowego działania uchwalonych przepisów, sprawy wszczęte przed

dniem wejścia w życie niniejszej ustawy toczą się od tego dnia według przepisów tej

ustawy. Odstępstwo, stanowiące wyjątek od tej zasady, na rzecz zasady stadialności

obejmuje złożenie i rozpoznanie kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia

w życie niniejszej ustawy. Artykuł 410 § 1 k.p.c. w nowym brzmieniu stanowi, że sąd

odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub

nieopartą na ustawowej podstawie a postanowienie w tym przedmiocie może być

wydane na posiedzeniu niejawnym. Przytoczone uregulowanie wykracza poza ramy

postępowania wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego

przepisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu oraz oparcie

skargi na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji także

dopuszczalności skargi z mocy ustawy i legitymację do jej wniesienia. Stwierdzenie, na

posiedzeniu niejawnym dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do badania, czy

wskazane przez skarżących okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w

ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa

wznowienia rzeczywiście istnieje. Nastąpiła bowiem – wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. eliminacja dwustopniowego postępowania. Skarga o wznowienie postępowania podlega

– w myśl art. 410 § 1 k.p.c. - odrzuceniu jeżeli – w okolicznościach konkretnej sprawy –

podawana podstawa nie zostanie przez sąd stwierdzona. Odrzucając skargę Sąd

Najwyższy nie obciążył powodów kosztami postępowania wywołanymi wniesieniem

skargi o wznowienie postępowania przyjmując, że okoliczności leżące u podstaw

takiego rozstrzygnięcia zawartego w wyroku z dnia 22 grudnia 2004 r. nie ustały (art.

102 k.p.c.).