IV CO 37/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający w sentencji

niezgodność z Konstytucją braku określonej regulacji prawnej, nie stanowi

podstawy wznowienia postępowania przewidzianej w art. 4011 k.p.c.

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Wojciech Katner

Sędzia SA Jan Futro

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29

kwietnia 2010 r., na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania

zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 r. w sprawie z

powództwa Grzegorza B. przeciwko Rafałowi K. o zapłatę,

odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił

apelację powoda Grzegorza B. od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego

jego powództwo przeciwko Rafałowi K. o zasądzenie kwoty 57 090 zł tytułem

wynagrodzenia, jakie – w ocenie powoda – należało mu się jako odwołanemu

zastępcy odwołanego komornika. Sąd Okręgowy ustalił, że powód w okresie od

dnia 13 maja 2004 r. do dnia 7 czerwca 2005 r. pełnił funkcję zastępcy odwołanego

komornika rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Siedlcach. Następnie w rewirze tym

funkcję komornika pełnił pozwany.

W dniu 4 maja 2005 r. w sprawie egzekucji należności Banku "G.", Oddziału w

S. powód wydał postanowienie o ustaleniu opłaty egzekucyjnej na kwotę 57 090 zł

w związku ze sprzedażą licytacyjną nieruchomości. Kwota ta wpłynęła na konto

rewiru kilka miesięcy po odwołaniu powoda z funkcji zastępcy komornika, gdy

funkcję komornika pełnił pozwany. Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 63 ust. 5

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr

133, poz. 882 ze zm. – dalej: "u.k.s.e.") dotyczy wyłącznie wynagrodzenia

należnego odwołanemu komornikowi, a nie odwołanemu zastępcy odwołanego

komornika; jako wyjątek od zasady wyrażonej w art. 63 ust. 4 nie może być

wykładany rozszerzająco, nie ma więc zastosowania do odwołanego zastępcy

odwołanego komornika.

Powód w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 63 ust. 5 w związku z art.

26 ust. 3 i 4 oraz art. 27a u.k.s.e.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 133/07 (OSNC

2008, nr 11, poz. 132) oddalił skargę. Wyjaśnił w szczególności, że ustawa o

komornikach sądowych i egzekucji nie zawiera ogólnego przepisu, który przewiduje

odpowiednie stosowanie do zastępcy komornika przepisów ustawy odnoszących

się do komornika, m. in. w zakresie wynagrodzenia zastępcy komornika, regulując

te kwestie samodzielnie i wyczerpująco w art. 63. Przepis art. 63 ust. 5 musi być

interpretowany ściśle i nie może być stosowany odpowiednio do innych sytuacji ani

osób niż w nim wskazane.

Powód wniósł, na podstawie art. 405 w związku z art. 4011 k.p.c., skargę o

wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26

września 2007 r., IV CSK 133/07, powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2009 r., SK 5/09 (Dz.U. Nr 105, poz. 879; OTKA Zb.Urz. 2009, nr 6, poz. 84), według którego art. 63 ust. 5 u.k.s.e. w zakresie, w

jakim nie przyznaje zastępcy komornika – ustanowionemu w związku z odwołaniem

albo śmiercią komornika – prawa do opłat egzekucyjnych prawomocnie przez niego

ustalonych przed jego odwołaniem, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art.

32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4011 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania również w

wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego,

na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, z Konstytucją, ratyfikowaną

umową międzynarodową lub z ustawą. Rozważenia wymaga zatem, czy wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2009 r., SK 5/09, jest wyrokiem, o

którym mowa w art. 4011 k.p.c., a więc powodującym utratę mocy obowiązującej

zakwestionowanego przepisu art. 63 ust. 5 u.k.s.e. Trybunał Konstytucyjny

stwierdził, że wymieniony przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim

nie przyznaje zastępcy komornika prawa do opłat egzekucyjnych prawomocnie

przez niego ustalonych przed jego odwołaniem. Przepis ten stanowi zaś, że

odwołanemu komornikowi oraz spadkobiercom zmarłego komornika należą się

opłaty prawomocnie ustalone przed odwołaniem lub śmiercią.

Omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został sformułowany jako tzw.

wyrok zakresowy (częściowy). Takie wyroki charakteryzują się tym, że kwestionuje

się w nich zgodność z Konstytucją określonego przepisu nie w całości, ale tylko w

określonej części, co w pozostałej części pozwala utrzymać ich moc obowiązującą.

Co do zasady zasługują one na aprobatę, gdyż wyłączają powstanie luki w prawie

w wypadku ewentualnego zakwestionowania przepisu w całości i związanej z tym

utraty jego mocy obowiązującej. Jednakże niektóre wyroki formalnie zakresowe

przybierają postać tzw. wyroków interpretacyjnych albo prawotwórczych.

W pierwszym wypadku Trybunał Konstytucyjny kwestionuje zgodność z Konstytucją

określonej wykładni kwestionowanego przepisu, a w drugim brak określonej

regulacji prawnej.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2009 r., SK 5/09, jest

bez wątpienia tzw. wyrokiem prawotwórczym; nie stwierdził on niezgodności z

Konstytucją art. 63 ust. 5 u.k.s.e., a w konsekwencji oczywiście nie spowodował

utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Z rozważanego wyroku wynika natomiast

w pełni trafny wniosek, że art. 63 ust. 5 u.k.s.e. powinien odnosić się również do

odwołanego zastępcy odwołanego komornika. W ocenie Trybunału

Konstytucyjnego, niezgodny z Konstytucją jest brak stosownej regulacji prawnej w

tym zakresie.

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 2009 r.,

III PZP 2/09 (OSNC 2010, nr 7-8, poz. 97) przyjął, że orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego, stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej

wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej

przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania przewidzianej w art.

4011 k.p.c. Uchwała ta, której została nadana moc zasady prawnej, wprost

dotycząca tzw. wyroków interpretacyjnych, powinna być odniesiona również do tzw.

wyroków prawotwórczych, a więc stwierdzających niezgodność z Konstytucją

"pominięć ustawodawczych", takie bowiem wyroki nie powodują utraty mocy

obowiązującej zakwestionowanych przepisów, ale sprawiają jedynie, że

ustawodawca powinien dokonać stosownej ich nowelizacji.

Należy poza tym podkreślić, że wyrok prawotwórczy Trybunału

Konstytucyjnego może w określonych sytuacjach przybierać postać wyroku

interpretacyjnego i odwrotnie, sentencja bowiem wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r.,

SK 5/09, mogłaby być również tak sformułowana, iż art. 63 ust. 5 u.k.s.e.,

rozumiany w ten sposób, że nie przyznaje zastępcy komornika – ustanowionemu w

związku z odwołaniem albo śmiercią komornika – prawa do opłat egzekucyjnych

prawomocnie przez niego ustalonych przed jego odwołaniem, jest niezgodny z art.

64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Dokonanie przez Trybunał

Konstytucyjny wyboru formuły wyroku interpretacyjnego albo prawotwórczego

zależy w istocie od tego, której władzy działalność chce on negatywnie ocenić:

władzy sądowniczej w związku z dokonaniem nietrafnej wykładni poprawnie

sformułowanego przepisu prawa, czy władzy ustawodawczej w związku z

wprowadzeniem do systemu prawa przepisu, który nietrafnie nie zawiera określonej

regulacji.

Z powodu niedopuszczalności skargi o wznowienie postępowania orzeczono

zatem, jak w sentencji (art. 410 § 1 k.p.c.).