IV CNP 87/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 87/08

POSTANOWIENIE

Dnia 18 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Bogumiła Ustjanicz

w sprawie ze skargi pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w O.

z dnia 29 czerwca 2006 r., sygn. akt [...]

w sprawie z powództwa „A.” Spółki z o.o.

przeciwko B.K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 marca 2009 r.,

stwierdza, że postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 29

czerwca 2006 r., sygn. akt [...] jest niezgodne z prawem.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w N. nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia

30 listopada 2004 r. nakazał pozwanej B.K., aby zapłaciła powódce „A.” Spółce z

o.o. kwotę 3.566,11 zł z ustawowymi odsetkami oraz kwotę 686,30 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu.

Nakaz wraz z odpisem pozwu został pozwanej przesłany na adres podany

przez stronę powodową. Przesyłkę umieszczono w placówce pocztowej, gdyż nie

doręczono jej adresatowi w dniu 20 grudnia 2004 r., o czym umieszczono

zawiadomienie w skrzynce oddawczej. Powtórnie awizowano 28 grudnia 2004 r.

Korespondencja powróciła do Sądu Rejonowego w dniu 10 stycznia 2005 r. Dnia

2 lutego 2005 r. stronie powodowej wydano tytuł wykonawczy.

Pozwana w dniu 30 marca 2006 r. wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty.

W uzasadnieniu sprzeciwu podała, że pod adresem, na który wysłano przesyłkę

z nakazem zapłaty i odpisem, nie mieszka od 2002 r., wymeldowała się z tego

mieszkania w dniu 28 października 2002 r. O sprawie dowiedziała się po zajęciu jej

wynagrodzenia za pracę w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Sąd Rejonowy w N. postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2006 r. odrzucił

sprzeciw, a zażalenie na to postanowienie Sąd Okręgowy w O. oddalił

postanowieniem z dnia 29 czerwca 2006 r.

W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na

treść art. 5021 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sąd z urzędu uchyla nakaz

zapłaty, jeżeli doręczenie nie może nastąpić z przyczyn wskazanych w art. 499

pkt 4 k.p.c. Art. 499 pkt 4 wymienia dwie przesłanki uniemożliwiające wydanie

nakazu zapłaty, w tym brak wiedzy o miejscu pobytu pozwanego. Jednakże nic nie

wskazywało na to, że adres pozwanej podany przez powoda jest błędny,

na przesyłce brak było adnotacji poczty, że pozwana nie mieszka pod wskazanym

adresem lub wyprowadziła się.

W ocenie Sądu Okręgowego prawidłowo została wykorzystana możliwość

zastępczego doręczenia pism procesowych (art. 139 k.p.c.). W konsekwencji nakaz

zapłaty uprawomocnił się w dniu 19 stycznia 2005 r., więc sprzeciw z dnia

30 marca 2006 r. wniesiony został po terminie.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 29 czerwca 2006 r. pozwana zarzuciła

naruszenie art. 502 § 1 k.p.c., art. 136 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 397 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 378 § 1 zdanie 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy

kodeksu

postępowania

cywilnego

dopuszczają

zastępcze

doręczenie pism, opierające się na domniemaniu, że pismo doszło do rąk adresata.

Stosownie do art. 139 § 1 k.p.c. w razie niemożności doręczenia pisma

bezpośrednio adresatowi lub w sposób przewidziany w art. 138 k.p.c. należy złożyć

pismo w urzędzie pocztowym lub lokalu organu gminy, a zawiadomienie o tym

umieścić na drzwiach mieszkania adresata lub w skrzynce pocztowej. Jednakże

podstawowym warunkiem skuteczności takiego zastępczego doręczenia jest to, by

adresat mieszkał istotnie pod wskazanym adresem.

Szczególna ostrożność powinna być zachowana przy pierwszym doręczaniu

pisma pozwanemu, dokonanie pozwanemu pierwszego doręczenia w sposób

przewidziany w art. 139 § 1 k.p.c., pod wadliwym adresem, pozbawia go bowiem

możności obrony. Dalsze doręczenia nie mają już tak zasadniczego znaczenia,

gdyż zgodnie z art. 136 § 1 i 2 k.p.c. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek

zawiadomić sąd o każdej zmianie swego zamieszkania pod rygorem pozostawienia

pisma sadowego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia.

Wynikający z art. 136 § 1 k.p.c. obowiązek zawiadamiania o zmianie miejsca

zamieszkania nie rozciąga się na czas przed wytoczeniem powództwa.

Jeżeli powód podał w pozwie nieaktualny adres strony pozwanej, doręczenie

zastępcze na podstawie art. 139 § 1 k.p.c. przez złożenie pisma w placówce

pocztowej nie może być skuteczne, ponieważ nie ma możliwości dochowania

wymaganego w tym przepisie umieszczenia zawiadomienia o pozostawieniu pisma

w placówce pocztowej na drzwiach mieszkania adresata lub w jego skrzynce

pocztowej. Brak adnotacji poczty, że adresat nie mieszka pod wskazanym adresem

lub, że wyprowadził się, nie sankcjonuje wadliwego doręczenia, zwłaszcza,

że doręczyciel może nie wiedzieć, kto mieszka pod wskazanym adresem.

W konkretnej sprawie, zastępcze doręczenie na podstawie art. 139 § 1 k.p.c.

nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym wraz z odpisem pozwu

na nieaktualny adres pozwanej podany przez powoda nie mogło skutkować

rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 502 § 1

k.p.c. Zapewne należało nakaz zapłaty z urzędu uchylić na podstawie art. 502 1 § 1

k.p.c. w zw. z art. 499 pkt 4 k.p.c. Jednakże od chwili kiedy pozwana

dowiedziawszy się o sprawie, podała swój adres i wniosła sprzeciw od nakazu

zapłaty, uchylenie z urzędu tego nakazu stało się nieaktualne i należało sprzeciw

przyjąć i nadać mu bieg.

Odrzucenie sprzeciwu przez Sąd pierwszej instancji i oddalenie zażalenia

przez Sąd Okręgowy nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 502 § 1 k.p.c.

i doprowadziło do pozbawienia pozwanej możności obrony. Niezgodność z prawem

zaskarżonego prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego ma charakter

kwalifikowany i oczywisty.

Z powyższych względów na podstawie art. 42411 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.