IV CNP 84/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 84/06

POSTANOWIENIE

Dnia 24 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Grzelka

w sprawie ze skargi W.D. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w O.

z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt [...],

w sprawie ze skargi dłużnika na czynności Komornika Sądowego

przy Sądzie Rejonowym w K.

w sprawie z wniosku wierzyciela Z.D.

przeciwko dłużnikowi "P." Spółce z o.o.

o egzekucję świadczenia pieniężnego,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 października 2006 r.,

1. odrzuca skargę,

2. zasądza od Komornika Sądowego W.D. na rzecz dłużnika

kwotę 120,- złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w

sprawie

o

stwierdzenie

prawomocnego orzeczenia.

niezgodności

z prawem

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 września 2005 r. Komornik Sądowy przy Sądzie

Rejonowym w K., po przekazaniu wierzycielowi zabezpieczonej w depozycie

sądowym kwoty objętej tytułem wykonawczym, ustalił na kwotę 32.009,89 złotych

wysokość stosunkowej opłaty egzekucyjnej i obciążył nią dłużnika. Sąd Rejonowy

w K. oddalił skargę dłużnika na wymienioną czynność Komornika, natomiast Sąd

Okręgowy w O., uwzględniając zażalenie dłużnika na oddalenie skargi, zmienił

postanowienie Komornika i ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę

500,- złotych.

Na postanowienie Sądu Okręgowego Komornik wniósł skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w której zarzucił naruszenie

prawa procesowego – art. 378 § 1 w zw. z art. 397 § 2, art. 770 w zw. z art. 395 § 1

i art. 13 § 2 k.p.c., oraz naruszenie prawa materialnego art. 49 § 1 ustawy

o komornikach sądowych i egzekucji. Wskazał, że w zażaleniu dłużnik nie

kwestionował wysokości kosztów egzekucyjnych ustalonych w postanowieniu

Komornika, a sprzeciwiał się jedynie obciążeniu go całością tych kosztów

w sytuacji, gdy zawarł ugodę z wierzycielem, z której wynikało, że poniesie tylko

koszty zabezpieczenia w kwocie 4 127,60 złotych. Zdaniem skarżącego, Sąd

Okręgowy, obniżając wysokość kosztów egzekucyjnych, wyszedł poza żądanie

oraz poza granice zażalenia i orzekł w przedmiocie, który nie został zaskarżony

a jednocześnie nie zajął stanowiska odnośnie do kwestii, która była istotą

zażalenia, tj. czy wszystkie koszty powinien zapłacić dłużnik, czy też część kosztów

powinien ponieść wierzyciel. Ponadto, skarżący kwestionował zasadność obniżenia

wysokości należnych mu kosztów. Uzasadniając poniesienie szkody w wyniku

wydania przez Sąd Okręgowy w/w postanowienia stwierdził, że z powodu

niedoręczenia mu odpisu zażalenia nie wiedział o wniesieniu przez dłużnika

zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynność Komornika w związku

z czym rozdysponował pobraną od dłużnika kwotę 32.009,89 złotych. Następnie,

w wyniku wydania postanowienia, którego skarga dotyczy, musiał zwrócić

dłużnikowi kwotę 31.509,89 złotych, co określa jego szkodę. Wnosił o stwierdzenie,

że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z przepisami wymienionymi przy

wskazywaniu podstaw skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przewidziana w art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. skarga przysługuje stronie. Na tle

wątpliwości co do uprawnienia komornika do zaskarżania innych postanowień sądu

niż wydane po rozpoznaniu skargi na czynność komornika, oraz co do

dopuszczalności wniesienia przez komornika kasacji, Sąd Najwyższy kilkakrotnie

wyraził pogląd, że komornik nie jest stroną postępowania egzekucyjnego, w tym

także w zakresie przysługującego mu, na postawie ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji, prawa do zwrotu wydatków oraz opłat egzekucyjnych

(por. uchwały z dnia 9 czerwca 1999 r. III CZP 16/99 – OSNC 1999, nr 12, poz. 202

i z dnia 9 grudnia 1999 r. III CZP 16/99 – OSNC 1999, nr 12, poz. 202 i z dnia

9 grudnia 1999 r. III CZP 31/99 – OSNC 2000, nr 5, poz. 84, postanowienie z dnia

14 marca 2000 r. II CKN 496/00 - OSNC 2000, nr 9 poz. 168, uzasadnienie

uchwały z dnia 11 października 2001 r. III CZP 49/01 – OSNC 2002, nr 7-8, poz.

86 i uzasadnienie postanowienia z dnia 12 czerwca 2002 r. III CZP 33/02 – OSNC

2003, nr 5, poz. 62. Sąd Najwyższy wskazał, że względy celowościowe

i słusznościowe nie mogą usprawiedliwiać innej wykładni art. 770 k.p.c. in fine jak

tylko wyrażającej uprawnienie komornika wyłącznie do zaskarżenia zażaleniem

postanowienia sądu wydanego po rozpoznaniu skargi na czynność ustalenia

kosztów postępowania egzekucyjnego i to jako działającego nie w charakterze

strony postępowania egzekucyjnego lecz innego podmiotu, któremu incydentalnie

przyznano

szczególne

uprawnienie

w

zakresie

dotyczącego

go

interesu

majątkowego.

Podzielając powyższy pogląd trzeba jednak zauważyć, że został on

wyrażony na tle stanu prawnego , w którym nie obowiązywał jeszcze art. 767 4 § 2

k.p.c. o nieprzysługiwaniu skargi kasacyjnej w postępowaniu egzekucyjnym, ani art.

49 ust. 2 ustawy z dnia 26 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. nr 133, poz. 882) w brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 24 września

2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji... (-) (Dz.U. nr 236,

poz. 2356), ani też nie była znana instytucja skargi na niezgodność z prawem

prawomocnego orzeczenia. Wywołuje to potrzebę ponownego rozważenia kwestii

statusu komornika w postępowaniu egzekucyjnym w tym – w szczególności, pod

kątem uprawnienia komornika do wniesienia skargi na niezgodność z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji rozstrzygającego o wysokości

stosunkowej opłaty egzekucyjnej, a także potrzebę oceny charakteru takiego

postanowienia

jako

kończącego,

względnie

niekończącego,

postępowanie

w sprawie w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c.

W tym zakresie należy w pierwszym rzędzie stwierdzić, że w świetle kodeksu

postępowania cywilnego stronami są osoby, na rzecz których i wobec których,

w zakresie łączących je stosunków cywilnych nastąpić ma urzeczywistnienie

określonej normy prawnej w drodze orzeczenia sądu. Uwzględniając charakter

postępowania egzekucyjnego, jako służącego zaspokojeniu wierzyciela w wyniku

czynności dokonywanych przez właściwe organy, należy stwierdzić, że jego

wynikami

w sensie

zrealizowania

„do

końca”

norm

prawa

materialnego

zainteresowani są tylko wierzyciel i dłużnik. Komornik jako organ egzekucyjny nie

pozostaje wobec żadnej z tych osób w stosunku cywilnym. Jest funkcjonariuszem

publicznym (art. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji), któremu zostało

powierzone zrealizowanie przymusu państwowego w zakresie wykonywania

orzeczeń sądowych. Z tego tytułu jego pozycja w stosunku do wierzyciela i dłużnika

jest władcza; w szczególności, nie sposób uznać, że wchodzi on z dłużnikiem

w stosunek prywatno-prawny będący źródłem roszczenia o uiszczenie opłaty

egzekucyjnej, ze skutkiem w postaci przyjęcia, że sprawa ze skargi dłużnika na

ustalenie przez komornika kosztów postępowania egzekucyjnego jest, w znaczeniu

materialno-prawnym, sprawą cywilną pomiędzy dłużnikiem i komornikiem jako

wierzycielem.

Wątpliwości może natomiast budzić kwestia zaliczenia takiej sprawy do

spraw cywilnych w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c. in fine).

Prawo komornika do zwrotu wydatków i do określonej opłaty egzekucyjnej

oraz obowiązek dłużnika poniesienia tych kosztów w oznaczonej wysokości

wynikają wprost z ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, która niewątpliwie

zawiera normy prawa publicznego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 października 2002 r. III CZP 65/02 – OSNC 2003, nr 7 – 8, poz. 100).

Począwszy od wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy

o

komornikach

sądowych

i

egzekucji...

(-),

w

wypadkach

szczególnie

uzasadnionych sąd może zmniejszyć wysokość opłaty egzekucyjnej (art. 49 ust. 2

ustawy). Poddanie kontroli sądu wysokości opłaty egzekucyjnej mogłoby

wskazywać na cywilny charakter, w znaczeniu formalnym, problematyki kosztów

postępowania egzekucyjnego rozstrzyganej w postanowieniu sądu wydanym po

rozpoznaniu skargi na czynność Komornika ustalenia tych kosztów. Zdaniem Sądu

Najwyższego, nie wpływa to na ocenę, że postanowienie sądu drugiej instancji

w tym przedmiocie nie podlega zaskarżeniu skargą na niezgodność z prawem

prawomocnego orzeczenia i to nie tylko przez komornika ale także przez dłużnika.

Skarga na czynność komornika służy sprawowaniu nadzoru sądu nad

komornikiem jako organem egzekucyjnym. Skarga ta uruchamia określony etap

postępowania egzekucyjnego poświęcony rozstrzygnięciu kwestii wpadkowej,

po zakończeniu którego zwykle postępowanie egzekucyjne toczy się dalej.

W przypadku gdy – jak w sprawie niniejszej – postanowienie Sądu drugiej instancji

dotyczy wysokości opłaty egzekucyjnej, to po jego wydaniu dalsze czynności

egzekucyjne nie są podejmowane. Nie oznacza to jednak, że postanowienie sądu

drugiej

instancji

jest

orzeczeniem

kończącym

postępowanie

w

sprawie

w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Sprawa egzekucyjna pomiędzy wierzycielem

i dłużnikiem kończy się z chwilą zaspokojenia wierzyciela i nie wymaga wydania

jakiegokolwiek orzeczenia (art. 816 k.p.c.). Przedmiotowe postanowienie sądu

odwoławczego nie dotyczy stosunków pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem lecz –

z tego punktu widzenia, a także, przy uwzględnieniu istoty i celu postępowania

egzekucyjnego – kwestii ubocznej. Można dodać, że w obowiązującym stanie

prawnym koszty egzekucyjne obciążają zawsze tylko dłużnika (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r. III CZP 51/05 – OSNC 2006, nr 7 – 8, poz.

115). W tej sytuacji należy przyjąć, że – podobnie jak to ma miejsce

w postępowaniu rozpoznawczym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

17 listopada 2005 r. II CNP 15/05 – OSNC 2006, nr 9, poz. 153) – od

postanowienia sądu drugiej instancji co do wysokości kosztów postępowania

egzekucyjnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie przysługuje.

Z przedstawionych względów w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy odrzucił

skargę Komornika (art. 4248 § 1 k.p.c.).