Supreme Court dismissed appeal against final insurance loss ruling for lack of obvious legal error.

Sygn. akt IV CNP 80/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego Sądu Gospodarczego w B.

z dnia 5 listopada 2010 r., w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo - Usługowego "A." Spółki z o.o. w S.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA w Warszawie

Centrum Likwidacji Szkód w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 czerwca 2013 r.,

oddala skargę i nie obciąża strony powodowej kosztami

postępowania wszczętego wniesieniem skargi.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji zasądził od pozwanego Ubezpieczyciela na rzecz

powodowej Spółki - Ubezpieczonego kwotę 20.000 zł wraz z ustawowymi

odsetkami, ustalając, że między 11 a 13 kwietnia 2009 r. doszło do kradzieży

z włamaniem do sklepu powódki i poniesienia przez nią szkody, za którą

odpowiada pozwany Ubezpieczyciel. Sąd ten ustalił, zarazem, że powódka nie

posiadała szczególnych zabezpieczeń, o których mowa w postanowieniach OWU.

Apelację pozwanego Ubezpieczyciela uwzględnił Sąd drugiej instancji, który

wyrokiem reformatoryjnym z dnia 5 listopada 2010 r. oddalił powództwo w zakresie

kwoty 20.000 zł.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd I instancji

nie wziął pod uwagę okoliczności, iż sklep powódki nie był wyposażony

w zabezpieczenia okna wskazane w § 12 ust. 2 pkt d OWU, z którego wynika,

że okna

w zabezpieczonym

budynku

winny być

zabezpieczone

kratami,

antywłamaniowymi roletami lub żaluzjami mającymi świadectwo kwalifikacyjne

upoważnionej jednostki lub okiennicami. Z kolei Sąd ten ustalił jako okoliczność

bezsporną, że okno przez które sprawca dostał się do wnętrza sklepu nie było

w żaden sposób zabezpieczone.

W

tej

sytuacji

Sąd

odwoławczy

stwierdził,

że

skoro

powodowy

Ubezpieczony nie spełnił wymaganych przez OWU wymogów bezpieczeństwa,

to nie doszło do przewidzianego w umowie wypadku (art. 805 § 1 k.c.),

a w konsekwencji brak było podstaw do wypłacenia przez stronę pozwaną

odszkodowania.

Powodowa Spółka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu drugiej instancji w całości, opierając skargę na

następujących podstawach:

- rażącego naruszenia art. 382 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przez pominięcie w uzasadnieniu wyroku ustalenia faktów, które uznał za

udowodnione i na których się oparł;

- błędnej wykładni art. 805 § 1 k.c. i art. 65 § 2 k.c. w zw. z § 2 pkt 20 OWU

„PZU DORADCA”, przez dowolne przyjęcie, że nie dochodzi do wypadku objętego

umową ubezpieczenia, jeśli ubezpieczający nie wykona warunku ogólnych

warunków

ubezpieczenia, co skutkowało bezzasadną

odmową zastosowania

w sprawie art. 805 § 1 k.c.

- błędnej wykładni art. 65 § 2 k.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt d) OWU „PZU

DORADCA” przez dowolne przyjęcie, że okna w ubezpieczonym budynku winny

być zabezpieczone kratami, antywłamaniowymi roletami lub żaluzjami, mającymi

świadectwo kwalifikacyjne upoważnionej jednostki lub okiennicami.

Strona

skarżąca

wniosła

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego w całości.

Z kolei pozwany Ubezpieczyciel w odpowiedzi na skargę powódki wniósł

o oddalenie w całości tej skargi i o zasądzenie kosztów postępowania wg norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, pomimo oparcia jej na

uzasadnionych w części podstawach, ale wobec równoczesnego braku podstaw do

stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem w rozumieniu art.

42411 § 1 k.p.c.

Szczegółowe postanowienia dotyczące konkretnego ubezpieczenia ustalane

są w ogólnych warunkach ubezpieczenia (v. wyrok SN z dna 29 września 2004 r.,

II CK 549/03, niepubl.), z treści których wynika jakie zdarzenia (łącznie z ich

uwarunkowaniami)

zaliczane

są

w

danym

ubezpieczeniu

do

wypadków

ubezpieczeniowych objętych ochroną ubezpieczeniową.

Wbrew stanowisku strony skarżącej Sąd drugiej instancji nie pominął

w uzasadnieniu wyroku ustalenia faktów, które uznał za udowodnione, a wprost

przeciwnie, Sąd ten uwzględnił w uzasadnieniu wyroku fakt, że sklep powódki

nie był wyposażony w zabezpieczenia okna przewidziane w § 12 ust. 2 pkt d)

OWU pozwanego, wręcz zarzucając Sądowi I instancji, że nie wziął tej okoliczności

pod uwagę. Uwzględnienie w uzasadnieniu wyroku ustalenia co do braku

zabezpieczenia okna lokalu w sposób przewidziany w postanowieniach OWU

doprowadziły Sąd odwoławczy do odmiennej oceny prawnej tożsamego stanu

faktycznego, aniżeli dokonana przez Sąd pierwszej instancji. Konstatacja ta nie

przesądza jednak o naruszeniu zaskarżonym skargą wyrokiem wskazanych

przepisów postępowania. Naruszeniem art. 382 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji,

oddalający

jako

nieudowodnione

powództwo

wyrokiem

reformatoryjnym,

jest bowiem pominięcie tylko tej części materiału dowodowego, która dla

Sądu I instancji

stanowiła

podstawę

wydania

wyroku

uwzględniającego

powództwo (por. wyrok SN z dnia 22 lipca 2010 r. I CSK 511/09, niepubl.).

Tymczasem w sprawie niniejszej Sąd odwoławczy nie pominął w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, a tylko dokonał odmiennej jego oceny prawnej, co nie

uzasadnia zarzutu naruszenia wymienionych przepisów procesowych.

Zasadne okazały się natomiast zarzuty naruszenia przepisów prawa

materialnego, czego nie można jednak automatycznie utożsamiać z niezgodnością

wyroku z prawem w rozumieniu art. 42411 § 1 k.p.c.

Zważyć bowiem należy, że o treści stosunku prawnego ubezpieczenia

przesądzają zarówno postanowienia umowy ubezpieczenia, jak i postanowienia

wzorca umownego Ubezpieczyciela (OWU), jeśli spełnione zostały przesłanki

związania drugiej strony tym wzorcem, określone odpowiednio w art. 384 k.c. i art.

3841 k.c. Rację ma więc strona skarżąca o tyle, gdy zarzuca błędną wykładnię

i w konsekwencji niezastosowanie art. 805 § 1 k.c. wskutek kategorycznego

przyjęcia przez Sąd odwoławczy, że niespełnienie przez skarżącą wynikającego

z OWU wymogu co do sposobu zabezpieczenia okna przesądza automatycznie

o niewystąpieniu przewidzianego w umowie wypadku ubezpieczeniowego.

Tymczasem o treści stosunku obligacyjnego wykreowanego zawarciem

umowy ubezpieczenia przesądza zarówno treść postanowień OWU jaki i treść

postanowień umowy, a w razie sprzeczności między nimi strony są związane

umową (art. 385 § 1 k.c.) Innymi słowy, określenie przewidzianego umową

wypadku (art. 805 § 1 k.c.) nie może odbyć się jedynie z wyłącznym

zastosowaniem brzmienia postanowień OWU, a więc z pominięciem zgodnej woli

stron umowy i to określonej przy zastosowaniu przesłanek wynikających z art. 65

§ 2 k.c.

zarówno umowa ubezpieczenia, jak i postanowienia

Tymczasem

OWU

pozwanego Ubezpieczyciela, składające się na treść stosunku prawnego

ubezpieczenia, podlegają wykładni wg reguł określonych w art. 65 § 2 k.c., a tym

samym określenie pojęcia wypadku ubezpieczeniowego wyłącznie poprzez

odesłanie do brzmienia postanowienia § 2 pkt 20 OWU stanowi

o naruszeniu

przepisu art. 65 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie (por. wyrok SN z dnia 7 marca

2007 r., II CSK 475/06, niepubl.).

Rację więc ma strona skarżąca o tyle, że dla ustalenia treści stosunku

prawnego ubezpieczenia istotne są przesłanki określone w art. 65 k.c. także

wówczas, gdy strona zawierając umowę posługuje się wzorcem umowy

w postaci OWU. Postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia również

podlegają wykładni z uwzględnieniem dyrektyw interpretacji oświadczeń woli

określonych w art. 65 § 2 k.c. i to z uwzględnieniem wynikającej z art. 385 § 2 k.c.

zasady interpretacji

niejasnych

postanowień

wzorca

w

sposób

korzystny

dla ubezpieczającego (wyroki SN: z dnia 26 sierpnia 2009 r., I CSK 46/09,

niepubl. i z dnia 26 stycznia 2006 r., V CSK 90/05, niepubl.). W judykaturze wręcz

podkreśla się, że niejasne sformułowania postanowień wzorca należy wykładać

z uwzględnieniem rozumienia ich znaczenia przez stronę przystępującą do umowy

(wyrok SN z dnia 7 października 2010 r. IV CSK 149/10, niepubl.).

Wszelkie

niejasności

sformułowań

postanowień

OWU

obciążają

ubezpieczyciela, a przy wykładni woli stron umowy ubezpieczenia i ustalaniu w ten

sposób treści stosunku prawnego ubezpieczenia, niejasności te powinny być brane

pod uwagę na korzyść ubezpieczającego i prowadzić do przyjęcia takiej treści

łączącego ich stosunku prawnego, która byłaby zgodna z wolą ubezpieczającego,

gdyby niejasności tych nie było (wyrok SN z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CSK

307/06, niepubl.).

Ponadto należy pamiętać, że umowa ubezpieczenia pełni funkcję ochronną

i przy wykładni jej postanowień nie można tracić z pola widzenia tego jej

zasadniczego celu (wyrok SN z dnia 9 października 2002 r., IV CKN 1421/00,

niepubl.). Z tego punktu widzenia konieczność dokonania wykładni woli stron

umowy i oceny rozumienia przez nie zarówno postanowień umowy jak

i postanowień OWU, wymaga zawsze uwzględnienia również okoliczności,

w których doszło do złożenia oświadczeń woli i zawarcia umowa ubezpieczenia.

Jednakże zasadność niektórych spośród zgłoszonych w skardze zarzutów

nie może być uznana za tożsamą z uznaniem zaskarżonego wyroku jako

niezgodnego z prawem w rozumieniu art. 42411 § 1 k.p.c. i ukształtowanego w tej

materii stanowiska judykatury.

W wyroku z dnia 9 marca 2006 r. (II BP 6/05, OSNP 2007/3-4/42)

Sąd Najwyższy stwierdził, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający na

celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy

publicznej, może być uwzględniona tylko wówczas, gdy naruszenie prawa ma

charakter kwalifikowany, elementarny i nie może być traktowana jako środek

prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do

każdego wadliwego wyroku sądu.

Niezgodność

orzeczenia

z

prawem

powodująca

odpowiedzialność

odszkodowawczą państwa musi polegać na oczywistej obrazie prawa. Nie jest nią

natomiast wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa, choćby

a posteriori okazała się nieprawidłowa. Niezgodność prawomocnego orzeczenia

z prawem może wynikać tylko z oczywistych błędów sądu, spowodowanych

rażącym naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa (wyrok SN z dnia

10 czerwca 2008 r., I BP 54/07, niepubl.);

Ponadto w wyroku z dnia 20 września 2007 r. (II CNP 87/07, niepubl.),

Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem

rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć

charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku

orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Środek prawny w postaci skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie zmierza do podważenia zaskarżonego wyroku,

lecz umożliwia uzyskanie prejudykatu umożliwiającego dochodzenie w oddzielnym

postępowaniu naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem

działanie organu Państwa. Stwierdzenie niezgodności z prawem nie uchyla

prawomocności i mocy obowiązującej zaskarżonego orzeczenia (wyrok SN z dnia

10 stycznia 2012 r. I BU 10/11, niepubl.).

Wobec powyższego Sąd Najwyższy nie dopatrzył się podstaw do przyjęcia,

że zaskarżony skargą wyrok zapadł z rażącym naruszeniem prawa i w tej sytuacji

orzekł jak w sentencji na podstawie art. 42411 § 1 k.p.c.

O kosztach postępowania wszczętego wniesieniem skargi orzeczono na

podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 42412, art. 39821 k.p.c. i art. 391 k.p.c.

jw