Supreme Court dismisses appeal against property division ruling regarding personal contributions to joint assets.

Sygn. akt IV CNP 8/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Władysław Pawlak

w sprawie ze skargi uczestniczki postępowania

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

w sprawie z wniosku M. K.

przy uczestnictwie B. K.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2012 r.,

1)

oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia;

2)

zasądza od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę

300 (trzysta) zł tytułem kosztów postępowania wywołanego

wniesieniem skargi.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 24 września 2009 r., wydanym w sprawie z wniosku M. K.

z udziałem B. K., Sąd Rejonowy ustalił, że majątek wspólny stron obejmuje prawo

własności działek: - nr 33/1 w N., wartej 182.900 zł; - nr 17/21 w L., wartej 87.800

zł; - nr 17/22 w L., wartej 67.900 zł; - nr 17/25 w L., wartej 79.700 zł, wpisanych do

ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy o numerach odpowiednio

KW nr […],[…] ,[…] ,[…]; - spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu w G. przy ul.

A. […] wraz z wkładem budowlanym w Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” o wartości

349.700 zł. Majątek ten wart jest łącznie 768.000 zł. Sąd Rejonowy podzielił

go w ten sposób, że wnioskodawcy przyznał prawo własności nieruchomości

stanowiących działki nr 35/1 w N., nr 17/21 w L., nr 17/25 w L., o łącznej wartości

350.400 zł, a na własność uczestniczki spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

oraz prawo własności działki nr 17/22 w L., o wartości łącznie 417.600 zł.

Jednocześnie Sąd Rejonowy ustalił, że uczestniczka poniosła nakłady z majątku

osobistego na majątek wspólny w wysokości 61.970 zł, wydatki z majątku

osobistego na majątek wspólny w wysokości 8.565,48 zł oraz uzyskała pożytki

z majątku wspólnego w wysokości 21.885,72 zł, natomiast wnioskodawca poniósł

wydatki z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 1.533 zł.

Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 20.943,38 zł

płatną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia oraz

orzekł o kosztach postępowania.

W

wyniku

częściowego

uwzględnienia

apelacji

wnioskodawcy

od

postanowienia Sądu Rejonowego z 24 września 2009 r., prawomocnym

postanowieniem z 24 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy zmienił je w ten sposób, że

ustalił, iż uczestniczka poniosła w okresie od 10 września 2009 r. do 10 czerwca

2010 r. wydatki z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 3.853,65 zł i

oddalił jej wniosek o rozliczenie wydatków w pozostałym zakresie oraz (pkt I b)

zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 8.114,82 zł z tytułu

wzajemnych rozliczeń, płatną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia

się postanowienia z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia oraz stosownie

rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy za prawidłowe uznał ustalenia Sądu Rejonowego co do

składu i wartości majątku wspólnego stron oraz co do tego, że rodzice uczestniczki

poczynili na jej rzecz w czasie trwania małżeństwa darowiznę, którą ona

przeznaczyła na wkład mieszkaniowy. Poniosła zatem nakład z majątku osobistego

na majątek wspólny w wysokości 61.970 zł. W okresie od 6 grudnia 2006 r.

uczestniczka uzyskała pożytki ze wspólnego mieszkania w wysokości 21.885,72 zł,

ale też ponosiła wydatki na to mieszkanie w wysokości 8.565,48 zł. Wnioskodawca

poniósł wydatki z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 1.533 zł.

O podziale majątku Sąd orzekł stosownie do wniosków stron. Ich udziały

w majątku wspólnym ocenił jako równe (art. 43 § 1 k.r.o.), i to zadecydowało

o sposobie obliczenia spłat i dopłat. Wartość majątku podlegającego podziałowi

wynosiła 768.000 zł. Strony uzyskały w naturze składniki majątkowe o wartości

350.400 zł – wnioskodawca i 417.600 zł – uczestniczka. Skoro uczestniczka

poczyniła nakład na majątek wspólny w wysokości 61.970 zł, to należna jej część

majątku w wyniku podziału oznaczona została na kwotę 445.970 zł, będącą sumą

kwot 384.000 zł i 61.970 zł. W ocenie Sądu Rejonowego uczestniczka powinna

zwrócić wnioskodawcy połowę pożytków pobranych z nieruchomości (10.942,86 zł)

i połowę poniesionych przez niego wydatków (766,50 zł), a wnioskodawca powinien

jej zwrócić połowę wydatków, które poniosła na utrzymanie mieszkania (4.282,74

zł). Sąd Rejonowy zobowiązał zatem wnioskodawcę do spłacenia uczestniczki

kwotą 20.943,38 zł.

Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy

dokonaną przez Sąd Rejonowy. Uznał jednak, że Sąd ten popełnił oczywistą

omyłkę przy obliczaniu, który z małżonków będzie obciążony spłatą z tytułu

wzajemnych rozliczeń. Bezzasadnie przyjął bowiem, że wnioskodawca powinien

zwrócić uczestniczce cały nakład z jej majątku osobistego na majątek wspólny,

gdy tymczasem skoro otrzymała ona mieszkanie, na które ten nakład został zużyty,

to wnioskodawca powinien jej zwrócić jedynie połowę jego wysokości. Sąd

Okręgowy

przyjął,

że

skoro

uczestniczka

otrzymała

majątek

o

wartości

przekraczającej jej udział w majątku wspólnym (417.600 zł, gdy połowa wartości

majątku wspólnego wynosi 384.000 zł), to powinna spłacić wnioskodawcę kwotą

33.600 zł. Kwotę tę Sąd Okręgowy powiększył o połowę wydatków poniesionych

przez wnioskodawcę na majątek wspólny i o połowę pożytków, które uczestniczka

pobrała z majątku wspólnego (10.942,86 zł i 766,50 zł). Od kwoty, którą

uczestniczka obowiązana jest zwrócić wnioskodawcy (45.309,36 zł) Sąd Okręgowy

odjął kwoty, które wnioskodawca powinien zwrócić uczestniczce, czyli sumę kwot

30.985 zł (połowa nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny) oraz

4.282,74 zł i 1.926,80 zł (połowa wydatków na majątek wspólny). Łącznie Sąd

Okręgowy przyjął, że uczestniczka powinna zwrócić wnioskodawcy kwotę 8.114,82

zł. Powyższe zadecydowało o zmianie postanowienia Sądu Rejonowego i

zasądzeniu od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy w pkt I b postanowienia z 24

czerwca 2010 r. kwoty 8.114,82 zł, płatnej w terminie trzech miesięcy, z odsetkami

na wypadek opóźnienia.

Uczestniczka zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego z 24 czerwca

2010 r. skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w

części, to jest co do rozstrzygnięcia w pkt. I b, którym zasądzono od niej na rzecz

wnioskodawcy kwotę 8.112,82 zł z tytułu wzajemnych rozliczeń związanych z

podziałem majątku wspólnego. Zarzuciła, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane

zostało z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 45 § 1 media parte i § 2 k.r.o.

poprzez błędną wykładnię i zastosowanie.

Wysokość szkody, którą poniosła w związku z wydaniem zaskarżonego

orzeczenia oszacowała łącznie na kwotę 39.099,82 zł, stanowiącą sumę kwoty,

którą zapłaciła wnioskodawcy zgodnie z zaskarżoną częścią orzeczenia Sądu

Okręgowego (8.114,82 zł) oraz kwoty odpowiadającej wartości nierozliczonej

wierzytelności z tytułu nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny (30.985

zł), gdyż po prawomocnym zakończeniu postępowania o podział majątku

wspólnego nie ma możliwości dochodzenia zwrotu tej kwoty od wnioskodawcy.

Skarżąca wskazała, że wzruszenie postanowienia Sądu Okręgowego z 24

czerwca 2010 r. w zaskarżonej części w drodze innych środków prawnych nie było i

nie jest możliwe, gdyż nie przysługiwała od niego skarga kasacyjna i brak jest też

podstaw

do

wznowienia

postępowania

zakończonego

prawomocnym

postanowieniem.

Wnioskodawca wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i to szczególnego rodzaju, bowiem

przysługuje od prawomocnych orzeczeń sądowych, ale celem skargi nie jest

uzyskanie ich uchylenia lub zmiany lecz uzyskanie prejudykatu umożliwiającego

realizację roszczeń odszkodowawczych co do szkody wyrządzonej przez

niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, stosownie do art. 77 ust. 1

Konstytucji oraz art. 4171 § 2 k.c.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, w jaki sposób – na gruncie przepisów

o skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia –

należy rozumieć pojęcie „orzeczenie niezgodne z prawem”. W wyroku z 7 lipca

2006 r., I CNP 33/06, (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) Sąd Najwyższy wskazał,

że stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, to ustalenie

jego bezprawności, które nie może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy

sądowniczej, tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny,

zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia” sędziego

oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Swoboda

ocen sędziego wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa

pozytywnego, często posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami

generalnymi albo dekretującego wolność decyzji sędziego. Treść orzeczenia zależy

również od rezultatów wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej

przedmiotu, metod oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty wykładni wynika więc

wiele możliwych interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy nacechowany

jest subiektywizmem. Już z tych powodów uzasadnione jest, aby w odniesieniu

do działalności

jurysdykcyjnej

sądu

sformułować

autonomiczne

pojęcie

bezprawności. Jeśli więc na gruncie odpowiedzialności cywilnej bezprawność

oznacza generalnie naruszenie normy właściwego zachowania się, wynikającego

z ustawy lub z umowy międzynarodowej, to w odniesieniu do odpowiedzialności za

wydanie

orzeczenia

sądowego

musi

być

skorygowana

specyfiką

władzy

sądowniczej oraz jej ustrojem. Mając na uwadze zasadę niezawisłości oraz

posługiwanie się przez sądy procedurami, których osnowę stanowi system

zaskarżania orzeczeń, należy przyjąć, że orzeczenie niezgodne z prawem,

to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej

wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność

z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi

zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim

przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Przytoczona wyżej definicja pojęcia „orzeczenie niezgodne z prawem” jest

przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienie z 21 marca

2006 r., V CNP 68/05, nie publ.; wyroki z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC

2007, nr 1, poz. 17; z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, nie publ.; z 7 lipca 2006 r.,

I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; z 7 lutego 2007 r., III CNP 53/06, nie publ.;

z 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, nie publ.; z 20 września 2007 r., II CNP 87/07,

nie publ.).

2. Uczestniczka kwestionuje prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego,

wydane w wyniku rozpoznania apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Rejonowego w sprawie o podział majątku wspólnego wyłącznie w części

obejmującej rozstrzygnięcie o kwocie spłaty należnej wnioskodawcy, w związku

z nieprawidłowym – w ocenie uczestniczki – rozliczeniem nakładu, jaki poniosła

z majątku osobistego na majątek wspólny.

Podstawą dla tego rozliczenia w postępowaniu o podział majątku wspólnego

był art. 45 § 1 zdanie drugie i § 2 k.r.o., stosownie do którego każdy z małżonków

może też żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku

osobistego na majątek wspólny, za wyjątkiem zużytych na zaspokojenie potrzeb

rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Rozliczenia dokonuje się w postępowaniu o podział majątku wspólnego.

Z ustaleń Sądów obu instancji wynika, że uczestniczka dokonała nakładu

ze swojego majątku osobistego (darowizn uczynionych na jej rzecz przez rodziców)

na majątek

wspólny,

a

mianowicie

na

pokrycie

wkładu

związanego

ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu, które weszło do majątku

wspólnego i podlegało podziałowi w prawomocnie zakończonym postępowaniu.

Wysokość nakładu z majątku osobistego uczestniczki na majątek wspólny została

przez Sądy obu instancji oznaczona na kwotę 61.970 zł, czego uczestniczka nie

kwestionowała. Domagała się natomiast obciążenia wnioskodawcy obowiązkiem

zwrotu na jej rzecz kwoty odpowiadającej pełnej wysokości tego nakładu, i tak też

został on rozliczony przez Sąd Rejonowy. Trzeba jednak zauważyć, że nakład

z majątku osobistego uczestniczki posłużył nabyciu prawa majątkowego, do

którego strony uzyskały tytuł wspólnie, gdyż nabyte prawo stało się najpierw

przedmiotem ich wspólności, a później współwłasności w częściach po ½. Nakład

uczestniczki doprowadził do przysporzenia w majątku wspólnym, a zatem

dokonany został na rzecz i korzyść zarówno wnioskodawcy, jak i uczestniczki.

Z perspektywy praw majątkowych uczestniczki był on przesunięciem w obrębie

dwóch mas majątkowych, do których przysługiwało jej prawo. Przesunięcie

to spowodowało powiększenie majątku wspólnego, jak już zaznaczono, także na

korzyść wnioskodawcy. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, z którym

związany jest wkład zasilony nakładem uczestniczki z majątku osobistego na

majątek wspólny w wyniku podziału majątku wspólnego przypadło uczestniczce.

Przy niej zatem pozostało prawo majątkowe nabyte przy wykorzystaniu

przysporzenia, jakiego dokonała wcześniej w formie nakładu z majątku osobistego

na majątek wspólny. W wyniku rozliczenia nakładu wnioskodawca powinien być

obciążony obowiązkiem zwrotu na rzecz uczestniczki kwoty odpowiadającej

połowie nakładu z jej majątku osobistego na majątek wspólny, gdyż nakład ten

ostatecznie przyniósł mu tylko takie przysporzenie. Trafnie zatem Sąd Okręgowy

skorygował

w tym

zakresie

rozliczenie

dokonane

przez Sąd

Rejonowy.

Trzeba wreszcie zauważyć, że tę samą metodę zastosowały Sądy obu instancji,

gdy rozliczały pożytki pobrane przez uczestniczkę z majątku wspólnego oraz

wydatki poczynione przez obie strony z majątków osobistych na majątek wspólny,

czego uczestniczka nie kwestionowała i nie kwestionuje.

Reasumując, skoro nie sposób jest dostrzec w zaskarżonym orzeczeniu

naruszenia prawa, o jakim jest mowa w art. 424 1 § 1 k.p.c., to na podstawie art.

42411 § 1 k.p.c. skarga uczestniczki podlegała oddaleniu.

O kosztach postępowania wywołanego wniesieniem skargi orzeczono

w uwzględnieniu wniosku zgłoszonego przez wnioskodawcę, na podstawie art. 520

§ 2, art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 7 ust. 1 pkt 10 w zw. z § 6 pkt 5 i § 13 ust. 5 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.