IV CNP 48/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 48/06

POSTANOWIENIE

Dnia 9 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Grzelka

w sprawie ze skargi pozwanego

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 24 czerwca 2005 r., w sprawie z powództwa A. H. – S.

przeciwko B. S.

o rozwód,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 czerwca 2006 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

W sprawie o rozwód powódka wniosła o wstrzymanie wykonania

postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 11 lipca 2001 r. nakazującego

wydanie pozwanemu małoletnich dzieci stron.

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2005 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił

wniosek. W wyniku zażalenia powódki Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 24

czerwca 2005 r. zmienił w/w orzeczenie w ten sposób, że w drodze zarządzenia

tymczasowego zabezpieczającego powództwo o rozwód, na podstawie art. 755 § 1

k.p.c. w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2004 r., nr 172, poz. 1804) wstrzymał wykonanie postanowienia Sądu

Okręgowego w G. orzekającego o wydaniu dzieci. Od tego postanowienia Sądu

Apelacyjnego pozwany wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art.

16 i 11

Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za

granicę sporządzonej w Hadze w dniu 25 października 1980 r., oraz art. 3 ust. 1,

art. 9 ust. 1 i art. 11 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a

ponadto – art. 97 § 1 i art. 100 k.r. i op. oraz art. 732 i 734 k.p.c. Wskazał, że przez

wydanie tego postanowienia została mu wyrządzona szkoda polegająca na

niemożności wyegzekwowania przysługującej mu władzy rodzicielskiej nad

małoletnimi A. i D. S.

Sąd Najwyższy uznał skargę pozwanego za niedopuszczalną.

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Wymienione

przesłanki muszą być spełnione łącznie. Brak którejkolwiek z nich czyni skargę

niedopuszczalną.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że pod

pojęciem, „orzeczenie kończące postępowanie w sprawie” należy rozumieć nie

każde orzeczenie, które kończy określone postępowanie lecz tylko takie

orzeczenie,

którego

uprawomocnienie

zamyka

drogę

prowadzącą

do

rozstrzygnięcia sprawy, tj. istoty i całości kwestii spornej poddanej pod osąd;

w szczególności, nie jest kończącym postępowanie w sprawie orzeczenie, które

zamyka

fragment

postępowania

obejmujący

zagadnienie

incydentalne

(por. postanowienie z dnia 14 listopada 1996 r. I CKN 7/96 – OSNC 1997, nr 3,

poz. 31, uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r.

III CZP 44/98, (OSNC 1999 nr 5, poz. 87), uchwałę z dnia 31 maja 2000 III CZP

1/00 (OSNC 2000, nr 1, poz. 1), uchwałę z dnia 6 października 2000 r. III CZP

31/00 (OSNC 2001, nr 2, poz. 22), postanowienie z dnia 11 sierpnia 2005 r. III CNP

4/05 – (OSNC 2006, nr 1, poz. 16), uzasadnienie postanowienia z dnia 17 sierpnia

2005 r. I CNP 3/05 (OSNC 2006, nr 2, poz. 39).

Podzielając powyższy pogląd Sąd Najwyższy uznał, że w rozważanej

sytuacji „sprawa” w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. obejmuje okoliczności

przewidziane w art. 56, 57 i 58 k.r. i op. zaś orzeczeniem „kończącym

postępowanie w sprawie” będzie wyrok uwzględniający lub oddalający powództwo

o rozwód, albo inne orzeczenie, po wydaniu którego

– w razie jego

uprawomocnienia się – dalsze postępowanie co do okoliczności przewidzianych

w art. 56-58 k.r. i op. nie może się toczyć. Takim orzeczeniem nie jest zaskarżone

postanowienie. Zostało ono wydane w trybie art. 755 § 1 k.p.c. w brzmieniu przed

nowelizacją wprowadzoną z dniem 5 lutego 2005 r. a więc w postępowaniu

wpadkowym, nie prowadzącym do rozstrzygnięcia w przedmiocie rozwiązania

związku małżeńskiego stron przez rozwód.

Skarga pozwanego nie spełnia także przesłanki istnienia szkody. Wprawdzie

art. 4241 § 1 k.p.c. nie zawiera definicji szkody ani pojęcia tego nie określa bliżej

kodeks cywilny, zaś przedstawiciele doktryny nie są zgodni co do tego, czy szkodą

jest tylko strata materialna czy także uszczerbek niematerialny, to jednak należy

przyjąć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia sądu przysługuje tylko w razie powstania szkody majątkowej.

Na gruncie odpowiedzialności deliktowej kodeks cywilny odróżnia obowiązek

naprawienia szkody od obowiązku dania zadośćuczynienia pieniężnego, odnosząc

pierwsze z wymienionych określeń do uszczerbku majątkowego a drugie – do straty

niematerialnej, tj. krzywdy (por. art. 24 § 1 i 2 art. 444 § 1, art. 445 § 1, art. 448, art.

4172 k.c.). Jednocześnie, kodeks cywilny wyraża zasadę, że zadośćuczynienie

przysługuje tylko w przypadkach wyraźnie wskazanych.

Zgodnie z art. 4171 § 2 k.p.c. skarga, o której mowa w art. 4241 k.p.c. otwiera

drogę

do

dochodzenia

naprawienia

szkody

wyrządzonej

przez

wydanie

niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Z samego sformułowania

„naprawienie szkody” którym ustawodawca posłużył się w art. 417 1 § 2 k.p.c.,

a które jest charakterystyczne dla wyrównania uszczerbku majątkowego, wynika,

że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem przysługuje w razie powstania

szkody majątkowej. Równocześnie, brak jest też przepisu, który by dawał podstawę

do przyznania zadośćuczynienia stronie, która doznała uszczerbku niemajątkowego

w wyniku niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia sądu.

W rozpoznawanej sprawie wnoszący skargę powoływał się na szkodę

w postaci niemożności sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi

stron w tym – prawa do wykonywania opieki nad dziećmi, do ich wychowywania

i troszczenia się o nie. Wskazywana przez niego szkoda nie ma charakteru

majątkowego. Przesądza to o braku spełnienia przesłanki „została wyrządzona

szkoda” wymienionej w art. 4241 § 1 k.p.c.

Również nie można się

zgodzić

że

została spełniona przesłanka

niemożności domagania się przez skarżącego uchylenia lub zmiany zaskarżonego

postanowienia; z art. 742 § 1 k.p.c. wynika wniosek przeciwny.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 4248 k.p.c.).