Supreme Court dismisses appeal against bankruptcy trustee's liability for wrongful enforcement costs.

Sygn. akt IV CNP 47/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSA Jan Kremer

w sprawie ze skargi pozwanego J. Ś.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w G. z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt III Ca (…),

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości A.(...) Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w J.

przeciwko J. Ś.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanego J. Ś. - Towarzystwa

Ubezpieczeń i Reasekuracji (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 grudnia 2010 r.,

oddala skargę;

oddala wniosek Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o

zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.

Uzasadnienie

J. Ś., pozwany (obok Skarbu Państwa–Sądu Rejonowego w W.) w sprawie

wytoczonej przez „A.(...)” spółkę z o.o. w J. o zasądzenie kwoty 14.346 zł z odsetkami,

wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w G. z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt III Ca (…), oddalającego jego

apelację od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 września 2006 r., sygn. akt I C

(…), którym zasądzona została od niego, jako komornika, na rzecz syndyka masy

upadłości „A.(...)” spółki z o.o. w J. kwota 14.345,23 zł z odsetkami ustawowymi a

powództwo w stosunku do Skarbu Państwa–Sądu Rejonowego w W. zostało oddalone.

Podstawą wydania tego wyroku było ustalenie, że w dniu 10 grudnia 2003 r. zostało

wszczęte przeciwko spółce „A.(...)” postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu

egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności. Klauzula ta została uchylona

postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia 18 grudnia 2003 r. Pozwany, który jako

komornik prowadził egzekucję, postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2004 r. umorzył

postępowanie egzekucyjne, ustalił jego koszty na kwotę 14.345,23 zł i obciążył nimi

dłużnika, od którego wymieniona kwota została wyegzekwowana w toku egzekucji. Na

skutek skargi dłużnika Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 18 listopada 2004 r.

zmienił postanowienie komornika w ten sposób, że ustalił, iż koszty postępowania

egzekucyjnego ponosi wierzyciel. Pomimo żądania spółki „A.(...)” pozwany nie zwrócił

wyegzekwowanej od niej kwoty. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy uznał zasadność

powództwa w stosunku do pozwanego komornika i jako podstawę jego uwzględnienia

wskazał art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Sąd Okręgowy stwierdził trafność tego

rozstrzygnięcia, z tym że jako jego podstawę powołał art. 415 k.c.

Podstawą skargi są: 1. naruszenie prawa materialnego: a) art. 415 k.c. poprzez

przyjęcie, że wyegzekwowanie od dłużnika opłaty egzekucyjnej stanowi czyn

niedozwolony, b) art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji poprzez uznanie, że Skarb Państwa nie ponosi solidarnej

odpowiedzialności z komornikiem, 2. naruszenie przepisów postępowania, a to: a) art. 1

i 199 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że dopuszczalna jest droga sądowa do

dochodzenia zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego od organu egzekucyjnego –

komornika, b) art. 770 k.p.c. poprzez przyjęcie, że warunkiem dopuszczającym

możliwość prowadzenie egzekucji kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty egzekucyjnej

należnej organowi egzekucyjnemu, jest istnienie prawomocnego postanowienia

komornika ustalającego wysokość tej opłaty, c) art. 386 § 4 k.p.c. poprzez wydanie

orzeczenia przez sąd odwoławczy pomimo, że rozpoznanie sprawy wymagało

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, zaś sąd pierwszej instancji nie

rozpoznał istoty sprawy, d) art. 378 § 2 k.p.c. poprzez nierozpoznanie z urzędu sprawy

na rzecz współuczestnika – Skarbu Państwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. a) Sąd Okręgowy wadliwie wskazał jako podstawę rozstrzygnięcia sprawy w

stosunku do skarżącego art. 415 k.c. W chwili zdarzenia, według której należało oceniać

odpowiedzialność skarżącego, obowiązywał mianowicie przepis szczególny, art. 23 ust.

1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (obecnie tekst

jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.; dalej – „ u.k.s.e”) w brzmieniu po jego

zmianie dokonanej ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U.

Nr 236, poz. 2356). Przewiduje on odpowiedzialność komornika za szkodę wyrządzoną

przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności.

Odpowiedzialność ta nie jest zależna od winy komornika. Ustalenia faktyczne

stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku w pełni uzasadniały zastosowanie art. 23

ust. 1 u.k.s.e. Skoro według postanowienia wydanego w wyniku uwzględnienia skargi na

postanowienie komornika w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego sąd

ustalił, że koszty tego postępowania ponosi wierzyciel, jest oczywiste, że kosztami tymi

nie mógł zostać obciążony dłużnik, a kwota wyegzekwowana z tytułu tych kosztów od

dłużnika powinna mu być zwrócona. Niedokonanie tego spowodowało szkodę, do

naprawienia której zobowiązany jest komornik.

Okoliczność, że jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał

niewłaściwy przepis prawa, w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie znajduje podstawę w innym

przepisie, nie stanowi uchybienia uzasadniającego stwierdzenie niezgodności z prawem

zaskarżonego wyroku.

b) Sąd Okręgowy rozpoznawał sprawę na skutek apelacji pozwanego J. Ś. od

wyroku uwzględniającego powództwo w stosunku do tego pozwanego. Wyrok ten w

części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa–Sądu Rejonowego w W.

nie został zaskarżony. Sąd Okręgowy nie miał więc podstawy do rozpoznania sprawy w

tej części (zob. niżej pkt 2 d) i zastosowania art. 23 ust. 3 u.k.s.e.

2. a) Jest oczywiste, że sprawa o naprawienie przez komornika szkody

wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu

czynności (art. 23 ust. 1 u.k.s.e.) jest sprawą cywilną (art. 1 k.p.c.) i dla rozpoznania jej

właściwa jest droga sądowa. W sprawie nie zachodziła zatem przyczyna odrzucenia

pozwu przewidziana w art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.

b) Rozstrzygnięcie sprawy zaskarżonym wyrokiem pozostaje bez związku z art.

770 k.p.c. Przepis ten dotyczy kosztów postępowania egzekucyjnego w relacji dłużnik–

wierzyciel.

Tymczasem

stwierdzona

zaskarżonym

wyrokiem

odpowiedzialność

pozwanego J. Ś. wynika z niedopełnienia przez niego obowiązku, jako komornika, do

zwrotu

dłużnikowi

kosztów egzekucji,

które

zostały od

niego

bezpodstawnie

wyegzekwowane.

c) Całkowicie nieuprawniony jest zarzut skarżącego, że sąd pierwszej instancji

nie rozpoznał istoty sprawy i że wydanie orzeczenia przez sąd odwoławczy wymagało

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Nieuchylając wyroku sądu

pierwszej instancji i nieprzekazując sprawy do ponownego rozpoznania Sąd Okręgowy

nie naruszył zatem art. 386 § 4 k.p.c.

d) Przepis art. 378 § 2 k.p.c. przewiduje możliwość rozpoznania sprawy przez sąd

drugiej instancji także na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli. Przepis

ten

nie

stanowi

jednakże

podstawy

do

rozpoznania

sprawy

„przeciwko”

współuczestnikom, którzy wyroku nie zaskarżyli. W stosunku do Skarbu Państwa–Sądu

Rejonowego w W., który nie zaskarżył wyroku sądu pierwszej instancji, powództwo

zostało oddalone. Rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w stosunku do tego

pozwanego mogło zatem być jedynie rozpoznaniem zmierzającym do uwzględnienia

powództwa, a więc na niekorzyść tego pozwanego. Okoliczność, że w razie przyjęcia

odpowiedzialności Skarbu Państwa byłaby to odpowiedzialność solidarna z pozwanym

J. Ś. (art. 23 ust. 3 u.k.s.e.), dla zastosowania art. 378 § 2 k.p.c. jest bez znaczenia.

Z przytoczonych względów podstawy, na których oparta została skarga, nie są

zasadne. Skarga podlega zatem oddaleniu (art. 42411 § 1 k.p.c.).

Prawomocne rozstrzygnięcie sprawy w stosunku do pozwanego Skarbu

Państwa–Sądu Rejonowego w W. dokonane zostało wyrokiem Sądu pierwszej instancji.

Zaskarżony wyrok nie obejmuje rozstrzygnięcia dotyczącego tego pozwanego. W

sentencji tego wyroku błędnie wskazano Skarb Państwa–Sąd Rejonowy w W. jako

pozwanego. Odpis skargi niepotrzebnie został doręczony Prokuratorii Generalnej

Skarbu Państwa i nie ma podstaw do przyjęcia, że wniesiona przez nią odpowiedź na

skargę jest pismem procesowym wniesionym przez reprezentowaną przezeń stronę

(Skarb Państwa–Sąd Rejonowy w W.) uczestniczącą w postępowaniu. Zawarty w tym

piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania należało przeto oddalić.