IV CNP 47/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 47/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi strony pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt I ACz (…),

w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego w G.

przeciwko Gminie C.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2008

r.,

oddala skargę i zasądza od pozwanej Gminy C. na rzecz powodowej Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej Oddział Regionalny w G. kwotę 750 zł (siedemset

pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 września 2007 r. Sąd Rejonowy w L. uwzględnił w całości

powództwo Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego w G. i zasądził od

pozwanej Gminy C. na rzecz powódki kwotę 7.079,63 zł z tytułu odszkodowania za

straty poniesione w okresie od 1 listopada 2004 r. do 30 września 2006 r. w związku z

zajmowaniem przez małol. M. C. i jego matkę G. M. lokalu mieszkalnego nr 7

położonego w Siemirowicach Osiedle Na Skarpie 17 a, w budynku należącym do

powódki. Eksmisję tych osób Sąd Rejonowy w L. nakazał prawomocnym wyrokiem z

dnia 2 sierpnia 2004 r., orzekając jednocześnie o ich uprawnieniu do otrzymania lokalu

socjalnego i o wstrzymaniu eksmisji do czasu złożenia im przez Gminę C. oferty

zawarcia umowy najmu takiego lokalu. Pozwana, mimo ponagleń ze strony powódki, nie

wystąpiła z ofertą, wobec czego oboje eksmitowani nadal pozostają w lokalu powódki i

nie płacą żadnych opłat za korzystanie z niego. Ich zadłużenie za okres objęty sporem

odpowiada dochodzonej sumie, a podejmowane przez powódkę próby przymusowego

wyegzekwowania tych zaległości okazały się bezskuteczne.

Sąd Rejonowy uznał powództwo o zapłatę odszkodowania przez pozwaną za

uzasadnione na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie

praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst

jedn. Dz.U. z 2005, Nr 31, poz. 266. z zm., dalej powoływanej jako u.o.p.l.) i art. 417 k.c.

Jako przesłankę tej odpowiedzialności przyjął bezprawność działania pozwanej Gminy,

która nie dostarczyła lokalu socjalnego, a rozmiar szkody określił w wysokości opłat,

których powódka nie może skutecznie wyegzekwować od osób nadal zajmujących jej

lokal.

Apelację pozwanej Gminy od powyższego wyroku oddalił Sąd Okręgowy w S.

wyrokiem z 23 listopada 2007 r. Sąd ten nie podzielił podniesionych przez pozwaną

zarzutów

nieważności

postępowania,

spowodowanej

niedopuszczalnością

drogi

sądowej, braku legitymacji czynnej powódki, sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z

treścią materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, ani też

naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 1a u.o.p.l.

Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie odszkodowawcze powódki jest sprawą

cywilną i nie zostało przekazane na drogę innego postępowania, zatem powódka mogła

go dochodzić przed sądem powszechnym. Legitymacja czynna powódki nie wynika

wprawdzie z art. 18 ust. 5 u.o.p.l., gdyż przepis ten nie ma zastosowania z uwagi na

treść art. 1a powołanej ustawy. Wywieść ją jednak można z postanowienia art. 417 § 1

k.c. rozpatrywanego w powiązaniu z treścią art. 77 ust. 1 Konstytucji. Niedostarczenie

przez Gminę lokalu socjalnego, do którego prawo przyznane zostało osobom

eksmitowanym prawomocnym wyrokiem sądu nosi znamiona bezprawności, a jego

skutkiem jest poniesiona przez powódkę szkoda, należycie wykazana bezskutecznością

egzekucji komorniczej należności za korzystanie z lokalu od osób zajmujących ten lokal.

Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w S. pozwana Gmina C. wniosła

skargę o stwierdzenie jego niezgodności z prawem, zarzucając, że został wydany z

naruszeniem art. 417 § 1 k.c. oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji na skutek ich błędnej

wykładni i niewłaściwego zastosowania. Skarżąca domaga się stwierdzenia, że wyrok

jest niezgodny z tymi przepisami i zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu według

norm przepisanych.

Wyjaśniła, że nie przysługuje jej od zaskarżonego wyroku skarga kasacyjna, nie

ma

także

podstaw

do

złożenia

skargi

o

wznowienia

postępowania.

Jako

uprawdopodobnienie poniesionej szkody skarżąca przedłożyła dowód przelania na

konto powódki zasądzonych kwot, które uważa za niesłusznie przyznana powódce.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 77 ust. 1 Konstytucji przewiduje prawo do wynagrodzenia szkody

wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Zasady tej

odpowiedzialności regulują ustawy zwykłe. Podstawowe normy zawarte są w art. 4174172 i art. 421 k.c. Zgodnie z postanowieniami art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną

przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy

publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb

Państwa

lub

jednostka

samorządu

terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W wypadku

szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji,

art. 4171 § 2 k.c. przewiduje, że jej naprawienia można żądać dopiero po stwierdzeniu

we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Przewidziane w art. 424 1 i

nast. k.p.c. postępowanie ze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia jest takim właśnie postępowania, a wydane w jego wyniku

orzeczenie uwzględniające skargę stanowi prejudykat umożliwiającym wystąpienia z

powództwem odszkodowawczym przeciwko Skarbowi Państwa.

Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem stało się przedmiotem wykładni

w piśmiennictwie i licznych rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. Ukształtowane w tej

drodze rozumienie powyższego terminu – definiuje je jako orzeczenie, które jest

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo które zostało wydane w wyniku rażąco

błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste

i nie wymaga głębszej analizy prawniczej - uwzględnia konieczność poszanowania istoty

władzy sądowniczej, opartej na niezawisłości sędziowskiej, zapewniającej orzekanie w

sposób bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od "głosu

sumienia" sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże

sporu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, Lex nr

282070, a wcześniej w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, "Biuletyn SN"

2007, nr 4, s. 14, w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007/2/35 i z dnia

31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Wyinterpretowane w ten

sposób specyficzne rozumienie bezprawności jest rozwinięciem myśli Trybunału

Konstytucyjnego, wyrażonej w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00, OTK Zb.Urz.

2001, nr 8, poz. 256) w stwierdzeniu, że stan prawny wynikający z wykładni art. 77 ust. 1

Konstytucji nie może być rozumiany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia

roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia

sądowego. Podobnie rozumienie bezprawności przyjął w orzeczeniu z dnia 30 września

2003 r. Europejski Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Gerhard Köbler v. Republik

Österreich

(C-224/01,

ECR

2003/8-9C/I-10239),

w której

skarga

dotyczyła

odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną przez władzę sądową. Trybunał

wskazał na szczególne funkcje wypełniane w państwie przez sądy oraz odwołał się do

zasady pewności prawa, uznając, że państwo może ponieść odpowiedzialność za

szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym tylko wtedy, gdy sąd naruszył prawo w

sposób oczywisty, a zatem gdy naruszenie jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy

prawniczej, a naruszony przepis był jasny i precyzyjny w swej treści. W przypadku

wykonywania władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest bowiem pewien margines błędu,

którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności odszkodowawczej państwa.

Przenosząc powyższe przesłanki odpowiedzialności na grunt rozpatrywanej

sprawy stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia wskazywanych

przez skarżącego przepisów, co powoduje, że wniesiona skarga nie może zostać

uwzględniona.

Zgodnie z treścią art. 42410 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności

prawomocnego orzeczenia z prawem rozpatrywana jest w graniach zaskarżenia oraz w

granicach postaw. Granice zaskarżenia wyznacza określony przez skarżącego zakres

zakwestionowania zgodności z prawem orzeczenia – w niniejszej sprawie powódka

objęła skargą całość wyroku Sądu II instancji. Granice podstaw określone zostały przez

powódkę poprzez wskazanie przepisów, które, jej zdaniem, naruszył Sąd Okręgowy

wydając zaskarżony wyrok – tj. art. 417 k.c. i art. 77 Konstytucji, ponieważ – według

skarżącej

–

nie

dawały

one

podstaw

do

przypisania

jej

odpowiedzialności

odszkodowawczej wobec powodowej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej.

Skarżąca ma rację, że niedostarczenie lokalu socjalnego nie może być uznane za

„działanie", stanowi bowiem zaniechanie, ta usterka językowa, czego świadoma jest

także skarżąca, nie wpływa jednak na ocenę prawidłowości dokonanej wykładni i

zastosowania powołanych w skardze przepisów. Istotą zagadnienia jest bowiem to, czy

niezastosowanie się przez pozwaną do stwierdzonego prawomocnym wyrokiem

obowiązku

dostarczenia

lokalu

socjalnego

osobom

eksmitowanym

z

lokalu

pozostającego w zasobach Agencji Mienia Wojskowego rodzi po jej stronie

odpowiedzialność odszkodowawczą wobec Agencji. Rozumowanie skarżącej nawiązuje

do obrony, jaką podjęła w sprawie zakończonej zaskarżonym obecnie wyrokiem i

zasadza się na następujących argumentach: zaniechanie podjęcia przez władzę

publiczną działań zapewniających uprawnionej osobie realizację jej praw podmiotowych

jest bezprawne wówczas, gdy narusza skonkretyzowany w przepisach prawa

obowiązek, którego wykonanie wyłączyłoby powstanie szkody. Żaden przepis nie

nakłada jednak na pozwaną obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego osobie

eksmitowanej z lokalu powódki. Pozwana nie stwierdza tego wyraźnie, lecz z jej

wywodów wynika, że w rzeczywistości kwestionuje prawidłowość wyroku Sądu

Rejonowego w L. z dnia 2 sierpnia 2004 r. i uważa, że prawomocny wyrok nie stanowi

takiego

źródła

obowiązku

gminy,

które

uzasadniałoby

jej

odpowiedzialność

odszkodowawczą w razie niezastosowania się do niego.

Stanowisko to nie jest słuszne.

Mimo że wyrok nakładający na pozwaną obowiązek dostarczenia lokalu

zastępczego zapadł w postępowaniu, w którym nie brała ona udziału, nie może

kwestionować wydanego w nim orzeczenia. Pozwana nie skorzystała z możliwości

przystąpienia do sporu w charakterze interwenienta ubocznego, mimo otrzymania

zawiadomienia o tym postępowaniu, co pozbawiło ją uprawnienia do podnoszenia w

stosunku do powódki zarzutów opartych na podważaniu jego przebiegu i wyników, z

uwagi na treść art. 85 w zw. z art. 82 k.p.c.

Nie odpowiada także prawdzie argument, że żaden przepis prawa nie nakładał na

pozwaną obowiązku dostarczenia lokalu eksmitowanym G. M. i jej małoletniemu synowi

M. C. W dniu 1 lipca 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie

ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 1203). Wprowadziła ona do ustawy o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego art. 1a,

wyłączający spod jej działania lokale będące w dyspozycji Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej, jednak jednocześnie dokonała nowelizacji art. 45 ustawy z dnia

22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej (tekst jedn.:

Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.), która nie tylko wprost wytyczyła drogę sądową w

sprawach o przymusowe wykwaterowanie m. in. małoletniego (ust. 3 pkt 2), ale także

określiła zakres postępowania w takiej sprawie, nakazując dyrektorowi regionalnemu

Agencji wystąpić do sądu z pozwem o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego,

orzeczenie o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, o wezwanie do udziału w

procesie gminy oraz określenie odszkodowania. W ten sposób ustawodawca zapewnił

osobom eksmitowanym, wymagającym szczególnej ochrony, nie tylko gwarancje

wynikające z drogi procesu cywilnego, lecz także – przepis ten traktować bowiem należy

jako odesłanie - uprawnienie do uzyskania lokalu socjalnego, do którego stosować

należy reguły przewidziane w ustawie o ochronie praw lokatorów, który to lokal

obowiązana jest dostarczyć gmina. Ten obowiązek gminy należy do jej zadań własnych

związanych z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb wspólnoty m.in. poprzez gminne

budownictwo mieszkaniowe (art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie gminnym – tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.).

Niewykonanie

tego

obowiązku

uzasadniało

roszczenia

odszkodowawcze

powódki, oparte na zastosowaniu art. 417 k.c. Przepis ten został więc należycie

wyłożony i zastosowany przez Sąd Okręgowy.

Nie doszło także do zarzucanego naruszenia art. 77 ust. 1 Konstytucji przez jego

błędne zastosowanie w sytuacji, kiedy jego stopień ogólności wymaga dookreślenia go

przez ustawy zwykłe. Sąd Okręgowy nie przyjął art. 77 ust. 1 Konstytucji za podstawę

rozstrzygnięcia. Przywołał jedynie ten przepis przy dokonywaniu wykładni art. 417 § 1

k.c., jako konstytucyjne źródło określające właściwy kierunek jego interpretacji.

W konsekwencji Sąd Najwyższy nie stwierdził, by skarga pozwanej była zasadna.

Z tych przyczyn należało ją oddalić (art. 42411 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 424 12 k.p.c. w

zw. z art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c., art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c.