IV CNP 46/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 46/08

POSTANOWIENIE

Dnia 11 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus

w sprawie ze skargi strony pozwanej - N.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

O. o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

Sądu

Okręgowego w L. z dnia 10 marca 2006 r., sygn. akt II Ca (…);

w sprawie z powództwa J. W., J. W., M. W. i M. W.

przeciwko N.(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w O., A. J. i M. P.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 lipca 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z 10 marca 2006 r. odrzucił przedstawioną

do rozpoznania apelację pozwanej N.(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w

O. oraz pozwanych będących osobami fizycznymi, uznając, że apelacja nie spełniała

wymagań formalnych takiego środka odwoławczego, ponieważ nie określono w niej

zakresu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku. Jak stwierdził Sąd drugiej instancji

„wniosek o uchylenie wyroku nie był w treści apelacji formułowany”, a wymagania

ustawowego nie spełnia żądanie „wyłącznie oddalenia powództwa”, które wskazuje

rodzaj postulowanego rozstrzygnięcia, a nie zakres żądanej zmiany. Skarżący nie

określił bowiem, czy żąda oddalenia powództwa jako całości, czy jego części. Według

zapatrywania Sądu meriti zakres żądanej zmiany nie może być przez sąd

wyprowadzany z porównania wskazanego zakresu zaskarżenia i treści orzeczenia

zaskarżonego apelacją. Sąd Okręgowy wsparł argumentację przez odwołanie się do

sankcji ustanowionych w art. 3701 k.p.c. i na podstawie tego przepisu oraz art. 373

zdanie pierwsze k.p.c., orzekł jak wyżej wskazano.

Skargę od tego postanowienia wniosła pozwana N.(...) spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w O.. Wskazując jako naruszone przepisy art. 368 § 1 pkt 5, art.

3701 i art. 130 § 1 k.p.c., domagała się stwierdzenia niezgodności z nimi zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie można byłoby odmówić trafności argumentacji skarżącej, gdyby skarga

spełniała wymagania formalne wymienione w art. 4245 § 1 k.p.c. Tymczasem pozwana,

trafnie podważając wykładnię i zastosowanie art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., pominęła

obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

orzeczenia o odrzuceniu ich apelacji, wynikający z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.

Nie budzi wątpliwości ratio legis wprowadzenia instytucji prawa procesowego pn.

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jako

instrumentu realizacji odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody określone w art.

4171 § 2 k.c. Wprowadzenie do systemu prawa oraz postępowania cywilnego tej

instytucji było konieczne ze względu na konstytucyjną zasadę odpowiedzialności za

szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, w

tym również sądów. Postępowanie uregulowane w przepisach art. 424 1 - 42412 k.p.c.

jest zatem etapem dochodzenia odszkodowania, a ponieważ angażuje Sąd Najwyższy

w postępowania dotyczące wielu spraw, często o małej wartości przedmiotu sporu lub

motywowanych przesłankami subiektywnymi, zachodziła konieczność stworzenia reguł

selekcji rozpoznawanych spraw. Kryterium przyjętym w ustawie stało się m.in.

uprawdopodobnienie istnienia szkody, związanej ściśle z wydaniem orzeczenia

kończącego postępowanie, ponieważ jak wyżej już stwierdzono, jedynym celem tego

postępowania jest umożliwienie merytorycznego rozpoznania w przyszłości żądania

przyznania odszkodowania. Dobór środków służących tej selekcji należy do kompetencji

ustawodawcy, poddanego kontroli pod względem zgodności aktów normatywnych z

aktami wyższego rzędu. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego dotyczące przepisów

stosowanych wprost lub pośrednio do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem (np.

wyrok TK z 1 kwietnia 2008 r. sygn. SK 77/06, Dz. U. Nr 59, poz. 367, dotyczący

zakresu przedmiotowego skargi oraz wyrok TK z 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07

dotyczący wymogów formalnych skargi kasacyjnej, a także wyrok z 20 maja 2008 r.

sygn. P 18/07 dotyczący rygorów formalnych w postępowaniu apelacyjnym) wskazują,

że niektóre rygory ustawowe były nadmierne lub zbędne w stosunku do standardów

ochrony należnej osobom, które poniosły szkodę wskutek niezgodnych z prawem

działania organów władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji). Kontrola prawa rangi

ustawy nie należy jednak do władzy sądowniczej, ponieważ sędziowie zgodnie z art.

178 ust. 1 Konstytucji podlegają ustawom, co nakłada nich uprawnienie do interpretacji i

obowiązek stosowania norm wynikających z ustaw. W tych ramach Sąd Najwyższy nie

ma kompetencji do zmiany lub uchylenia zaskarżonego, prawomocnego orzeczenia.

Powracając

do

obowiązku

uprawdopodobnienia

szkody

należy

zauważyć,

że

obowiązkowe zastępstwo stron przez wyspecjalizowanych prawników w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym usprawiedliwiało nałożenie na skarżących obowiązku

przytoczenia okoliczności i dowodów (choćby w mniejszym stopniu sformalizowanych)

wskazujących na celowość merytorycznego rozpoznawania skargi, jako etapu

postępowania o odszkodowanie. Wykonanie tego obowiązku, odpowiadającego

kwalifikacjom pełnomocników uprawnionych do wnoszenia skarg, opatrzone zostało

jednoznacznie surową sankcją odrzucenia skargi (art. 4248 § 1 k.p.c.). Istniejące

uchybienie konstrukcyjne skargi i konieczność odrzucenia (art. 424 8 § 1 k.p.c.) nie

pozwala na jej merytoryczną ocenę.

Na marginesie tej sprawy wypada zwrócić uwagę na błędną interpretację art. 368

§ 1 k.p.c. dokonaną przez Sąd orzekający postanowieniem, przeciw któremu

skierowana została skarga. W rozpoznawanej sprawie pozwana zaskarżyła wyrok sądu

pierwszej instancji w całości, przytoczyła zarzuty i powołując się na te zarzuty wnosiła o

zmianę zaskarżonego wyroku i wyłącznie (podkreślenie zawarte w apelacji) oddalenie

powództwa.

Sformułowanie „oddalenie powództwa” było jednoznaczne i nie pozostawiało

wątpliwości, co do zakresu żądanej zmiany, spełniało zatem wymaganie art. 368 § 1 pkt

5 k.p.c. Podobną zwięzłość spotyka się w tymże kodeksie, a przecież formuła ustawowa

„oddala apelację” nie budziła i nie budzi wątpliwości co do zakresu rozstrzygnięcia.

Dopiero jego ograniczenie wymaga rozwinięcia zwrotu ustawowego i zaznaczenia

zakresu zmiany lub uchylenia; dlatego wymaganie, aby skarżący dodawał okolicznik „w

całości” przy żądaniu zmiany przez oddalenie powództwa nie wynika z wymienionego

wyżej przepisu.