Supreme Court dismissed appeal on co-ownership termination, ruling purchase price is not a co-owner's expense.

Sygn. akt IV CNP 44/12

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie ze skargi uczestników postępowania

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w G.

z dnia 19 października 2011 r.,

w sprawie z wniosku K. K.

przy uczestnictwie M. S., A. S. i K. S.

o zniesienie współwłasności nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2013 r.,

1) oddala skargę;

2) nie

obciąża

postępowania

uczestników

o

obowiązkiem

stwierdzenie

zwrotu

niezgodności

z

prawomocnego orzeczenia na rzecz wnioskodawczyni.

kosztów

prawem

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Rejonowy w W. zniósł

częściowo współwłasność dwóch nieruchomości o łącznej powierzchni 0,013 ha

w ten sposób, że udziały wnioskodawczyni K. K. przyznał po 1/6 części na rzecz K.

S. oraz M. S. i A. S. na prawach wspólności majątkowej oraz zasądził na jej rzecz

od K. S. oraz M. S. i A. S. kwoty po 26.062,67 zł tytułem spłaty. W rozliczeniu nie

uwzględnił kwoty 78.100 zł

wydatkowanej przez wnioskodawczynię jako cena

kupna nieruchomości oznaczonej numerem 18/47.

Sąd Okręgowy w G. zmienił powyższe postanowienie w ten sposób, że

ustalił, iż wnioskodawczyni poniosła nakłady na nieruchomość o aktualnej wartości

80.419 zł, a uczestnicy M. S. i A. S. w kwocie 397.281 zł i zasądził od K. S. oraz od

M. i A. S. na rzecz wnioskodawczyni kwoty po 50.709,50 zł tytułem spłaty

i rozliczenia nakładów, a w pozostałej części oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego

w

przedmiocie

wartości

nieruchomości

(521.100

zł),

udziałów

stron

we

współwłasności oraz nakładów poniesionych przez uczestników (397.281 zł).

Uznał, że wnioskodawczyni poniosła nakłady na nieruchomości w łącznej kwocie

80.419 zł, w tym całą cenę nabycia działki gruntu nr 18/47 w kwocie 78.100 zł oraz

nakłady na budynek mieszkalny na działce 18/48 w kwocie 2319 zł. Dokonując

rozliczenia pomniejszył wartość nieruchomości w kwocie 521.100 zł o wartość

nakładów wnioskodawczyni w kwocie 80.419 zł oraz o wartość nakładów

uczestników w kwocie 377.681 zł, przy czym nie uwzględnił kwoty 19.600 zł z tytułu

nakładów na działce nr 18/47, od której rozliczenia uczestnicy odstąpili.

W rezultacie wartość nieruchomości wyniosła kwotę 63.000 zł, a wartość udziału

wnioskodawczyni

kwotę

21.000

zł.

Uwzględniając

wartość

nakładów

wnioskodawczyni, ustalił wysokość spłaty na kwotę 104.419 zł, którą w częściach

równych są zobowiązani zapłacić uczestnicy.

Uczestnicy postępowania wnieśli o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego postanowienia w pkt I.1 ppkt a, w pkt I pkt 2, w pkt I pkt 3 i w pkt III

zarzucając, że jest ono niezgodne z art. 207 k.c. i 155 k.c., art. 618 § 1 k.p.c. w zw.

z § 1 – 4 umowy z dnia 21 kwietnia 2004 r. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 196, art.

197 oraz 212 k.c., art. 155 k.c., art. 207 k.c. oraz § 4 umowy sprzedaży Rep. A Nr.

[…] z dnia 8 czerwca 1994 r. oraz art. 21 i 24 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece w zw. z art. 46 § 1 k.c. Wskazali, że wskutek orzeczenia ponieśli szkodę

w łącznej kwocie 52.066 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 519 § 1 i 2 k.p.c. oraz art.

424 § 1 i 2 k.p.c.) było przedmiotem wykładni w licznych orzeczeniach Sądu

Najwyższego i ukształtował się pogląd, że jest to orzeczenie sprzeczne

z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętym

standardami rozstrzygnięć albo orzeczenie wydane w wyniku rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste

i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia,

to

ustalenie

jego

bezprawności, które musi uwzględniać istotę władzy sądowniczej, a zatem zarówno

orzekanie w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, zależny nie tylko od

obowiązujących ustaw, ale także od „ głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody

w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Swoboda ocen sędziowskich

wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa pozytywnego, często

posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami generalnymi albo

dekretującego wolność decyzji sędziego. Bezprawność orzeczenia sądowego ma

zatem charakter bezprawności kwalifikowanej, a jego niezgodność z prawem musi

polegać na elementarnej i oczywistej obrazie prawa przez sąd, a więc takiej, która

polega na błędach w wykładni lub subsumcji

o stopniu rażącym i oczywistym

(wyroki z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. I CNP 72/08, niepubl., z dnia 17 maja

2012 r., I CNP 55/11, niepubl., z dnia 14 czerwca 2012 r., I CNP 7/12, niepubl.).

Kwestionowanemu przez uczestników postanowieniu Sądu Okręgowego tak

pojętego rozumienia bezprawności nie można przypisać, bowiem w przeważającej

części podniesione zarzuty nie są zasadne. Zgodnie z wnioskami stron udziały

wnioskodawczyni w obu nieruchomościach zostały przyznane uczestnikom, a spór

sprowadza się do rozliczeń i ustalenia sposobu spłaty.

Mają rację skarżący, że stanowiące własność tej samej osoby i graniczące

ze sobą działki gruntu, objęte oddzielnymi księgami wieczystymi są odrębnymi

nieruchomościami w rozumieniu art. 46 § 1 k.c. i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. 2001.124.1361 ze zm.; dalej

u.k.w.h.), ale nie czyni to zasadnym zarzutu naruszenia art. 21 i 24 u.k.w.h. oraz

art. 46 § 1 k.c. Sąd drugiej instancji określił wprawdzie jako przedmiot zniesienia

współwłasności nieruchomość składającą się z dwóch działek objętych odrębnymi

księgami

wieczystymi,

lecz

oddzielnie

dokonał

ustalenia

wartości

każdej

z nieruchomości i nakładów na nie dokonanych. Łączne rozliczenie tych wartości

jest wyłącznie procedurą rachunkową i nie ma wpływu na końcowy wynik.

Wskazywana w skardze różnica nie jest wynikiem takiej operacji rachunkowej,

a kwestionowanego przez skarżących przyjęcia do rozliczenia całej ceny nabycia

nieruchomości nr 18/47 uiszczonej przez wnioskodawczynię.

Nie został także naruszony art. 196, 197 i 212 k.c., bowiem Sąd Okręgowy

ustalił,

że

przedmiotem

współwłasności

podlegającej

zniesieniu

są

dwie

nieruchomości i określił udziały wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania

po 1/3 części w każdej z nich, a w toku postępowania żadna ze stron tego ustalenia

nie kwestionowała. Sąd ten określił nadto wartość udziałów poszczególnych

współwłaścicieli, a przyznanie w rozliczeniu całej wartości działki nr 18/47 na rzecz

wnioskodawczyni nie nastąpiło wskutek uznania, że uczestnikom nie przysługuje

prawo współwłasności tej nieruchomości, a wskutek ustalenia, że uczestnicy nie

ponieśli wydatków na zakup nieruchomości i przyjęcia, że cena zakupu stanowi

nakład wnioskodawczyni na nieruchomości. Błędnie również skarżący utożsamiają

wzrost wartości nieruchomości od daty nabycia z pożytkami cywilnymi rzeczy

w rozumieniu art. 54 k.c. i 207 k.c. Wzrost wartości nieruchomości w stosunku do

wartości z daty nabycia nie stanowi dochodu, jaki prawo własności przynosi

zgodnie ze swym społeczno – gospodarczym przeznaczeniem, gdyż dochód taki

dane prawo musi przynosić na podstawie określonego stosunku prawnego. Jest to

aktualna

na

datę

zniesienia

współwłasności

wartość

prawa

własności

nieruchomości. Również powołany w skardze art. 155 k.c. i § 4 umowy z dnia

8 czerwca 1994 r. nie zmienia tej oceny.

Zarzut naruszenia art. 618 § 1 k.p.c. w zw. z § 1 – umowy z dnia 21 kwietnia

1994 r. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. uzasadniony twierdzeniem, że ustalenie

w przedmiocie zapłaty przez wnioskodawczynię całej ceny nabycia nieruchomości

nr. 18/47 jest sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym, stanowi

w istocie niedopuszczalne z punktu widzenia art. 4244 k.p.c. zakwestionowanie

przez skarżących podstawy faktycznej w zakresie ustalenia faktów. Odnosząc się

do zarzutu naruszenia art. 65 k.c. wskazać należy, że paragraf drugi tego przepisu

odwołuje się do dosłownego brzmienia umowy, jak też zgodnego zamiaru stron

oraz celu umowy. Wpływ na wykładnię umowy ma również paragraf pierwszy

wskazujący na potrzebę uwzględnienia okoliczności, w których zostało złożone

oświadczenie woli, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów.

W wypadku, gdy w samej treści umowy nie występują sprzeczności, nie doznaje

osłabienia zdolność dosłownego brzmienia umowy do zdeterminowania kierunku

wykładni jej postanowień. Skarżący przedstawiają własną wersję wykładni umowy

z dnia 24 kwietnia 1994 r. wyjaśniając, że zapłata ceny przez wnioskodawczynię

miała być ekwiwalentem nakładów uczestników, co miało skutkować rozliczeniem

zgodnie z udziałami we współwłasności. Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

drugiej instancji w zakresie treści powyższej umowy oraz w zakresie następczych,

w stosunku do kupna nieruchomości nr 18/47, czynności stron polegających na

kupnie działki sąsiedniej, połączeniu fizycznym obu nieruchomości, wybudowaniu

domu usytuowanego na obu nieruchomościach, zaprzeczają takiej wykładni

umowy. Językowa wykładnia wskazuje, że strony określiły w niej obowiązki

związane z kupnem pierwszej nieruchomości, natomiast nie określiły zasad

rozliczeń, bądź też nie zawarły postanowienia o rezygnacji z rozliczeń poniesionych

nakładów lub wydatków. Uczestnicy postępowania w jego toku nie zgłosili żadnych

dowodów na okoliczności związane z wykładnią umowy, a zatem sąd nie miał

podstaw do jej dokonania w oparciu o inny materiał dowodowy, niż treść umowy.

W takiej sytuacji zastosowanie mają zasady ogólne rozliczeń przy obliczaniu spłat

lub dopłat na wypadek zniesienia współwłasności. Odnosząc się do zarzutu nie

uwzględnienia poniesionych przez uczestnika K. S. wydatków na pokrycie kosztów

notarialnych i sądowych związanych z nabyciem nieruchomości wskazać należy, że

uczestnik ten nie kwestionował rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego, który te wydatki

również pominął, a zatem pozostały one poza zakresem orzekania Sądu

odwoławczego.

Zasadnie natomiast skarżący zarzucają naruszenie art. 207 k.c. poprzez

uznanie przez Sąd Okręgowy, że cena nabycia jest nakładem wnioskodawczyni na

nieruchomość. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie ugruntowane jest

stanowisko, że cena nabycia nie jest nakładem na rzecz, bowiem jest to

świadczenie kupującego

odpowiadające świadczeniu sprzedawcy spełnione

w wykonaniu umowy wzajemnej, jaką jest umowa sprzedaży (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 1990 r., OSNCP z 1991 r., nr. 5-6, poz. 57).

Skoro jednak w umowie z dnia 21 kwietnia 1994 r. strony nie zawarły postanowień

co do rozliczeń odnośnie do wydatków i nakładów poniesionych na nieruchomość,

wnioskodawczyni mogłaby się domagać rozliczenia ceny, stąd uwzględnienie tej

pozycji przez Sąd drugiej instancji, acz nie mieszczące się w granicach art. 212

k.c., ale dokonane przed upływem terminu przedawnienia i w sposób definitywny

kończące rozliczenia pomiędzy stronami, nie stanowi kwalifikowanego naruszenia

prawa uzasadniającego uwzględnienie skargi.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., o kosztach postępowania rozstrzygając zgodnie

z art. 42412, art. 39821, art. 391 i 520 § 1 k.p.c.