Supreme Court dismisses appeal by non-party due to lack of causal link between ruling and alleged damage.

Sygn. akt IV CNP 37/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie ze skargi uczestniczki postępowania H.M.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w O.

z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt [...],

w sprawie z wniosku „M.” Spółki Jawnej

przy uczestnictwie[...],

o zniesienie współużytkowania wieczystego i współwłasności budynków

oraz przekazanej do dalszego rozpoznania łącznie ze sprawą

o zniesienie współużytkowania wieczystego

sprawy z powództwa Powiatu O.

przeciwko „M.” Spółki Jawnej, J.C., W.C., L.T. i B.T.

o ustalenie nieważności umowy [...]po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w

Izbie Cywilnej

w dniu 17 września 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z dnia 30 października 2008 r. oddalił

apelacje wnioskodawcy i uczestniczki postępowania H.M. od postanowienia Sądu

Rejonowego w O. z dnia 19 maja 2008 r., znoszącego współużytkowanie wieczyste

działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi 117/50, 117/51, 117/52,

117/53 i 117/54, położonych w O. przy ulicy M. oraz P. oraz współwłasność

budynku posadowionego na działkach nr 117/50, 117/51 i 117/52, stanowiącego

odrębny od gruntu przedmiot własności.

Uczestniczka

postępowania

H.M.

złożyła

skargę

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w O. z

dnia 30 października 2008 r., opierając ją na obu podstawach określonych w art.

4241 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zarzuciła błędną

wykładnię art. 235 § 2 k.c., art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art.

7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z

2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.). Podstawę naruszenia przepisów postępowania

wypełniła zarzutem obrazy art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez ich

niezastosowanie. Skarżąca podniosła, że wydanie skarżonego orzeczenia

wyrządziło jej szkodę, gdyż Prokuratura Rejonowa w O. w dniu 14 października

2007 r. wniosła przeciwko niej akt oskarżenia o dokonanie oszustwa na szkodę

osób zamieszkałych w budynkach położonych przy ulicy P. 8 i 9 przez pobranie od

nich opłat notarialnych z tytułu sporządzenia umów nabycia odrębnej własności

lokali i udziałów we współużytkowaniu wieczystym gruntu. W konkluzji wniosła o

stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne ze wskazanymi wyżej

przepisami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wypada odnieść się do kwestia legitymacji formalnej

(procesowej) skarżącej do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

wskazanego

w

niej

orzeczenia.

Wymieniona

skarga

zasadniczo jedynie stronie lub uczestnikowi postępowania.

przysługuje

bowiem

Zaskarżone orzeczenie wydane zostało w sprawie z wniosku o zniesienie

współużytkowania wieczystego i współwłasności budynków, z którą połączona

została do łącznego rozpoznania sprawa z powództwa Powiatu O. przeciwko

wnioskodawcy oraz J.C., W.C., L.T. i B.T. o ustalenie nieważności umowy, będącej

źródłem praw objętych wymienionym wnioskiem. W postępowaniu poprzedzającym

wydanie zaskarżonego postanowienia, zarówno przed Sądem pierwszej jak i

drugiej instancji, brała udział - w charakterze uczestnika postępowania - skarżąca,

będąca notariuszem sporządzającym umowy, których ważność została we wniosku

zakwestionowana.

Takie

podmiotowe

ukształtowanie

postępowania

w

przedmiotowej sprawie nasuwa istotne zastrzeżenia.

Zgodnie z art. 510 § 1 k.p.c. zainteresowanym, a więc ewentualnym

uczestnikiem postępowania nieprocesowego jest każdy, czyich praw dotyczy wynik

sprawy. Interes prawny w postępowaniu nieprocesowym nie wynika zazwyczaj, tak

jak w procesie, z naruszenia lub zagrożenia sfery prawnej określonej osoby, lecz

z pewnych

zdarzeń

prawnych,

które

wywołują

konieczność

uregulowania

wiążących się z nimi stosunków prawnych i stwarzają obiektywną potrzebę

wszczęcia postępowania lub wzięcia w nim udziału (zob. uzasadnienie uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1981 r., III CZP 2/81, OSNCP 1981, nr 8, poz.

144). Sąd obowiązany jest z urzędu czuwać z jednaj strony nad tym, aby w sprawie

brali udział wszyscy zainteresowani, z drugiej zaś – aby uczestnikami nie stały się

osoby przypadkowe. Stosownie do dokonanych w tym zakresie ustaleń, powinien

wezwać do udziału w sprawie osobę zainteresowaną, która nie jest uczestnikiem

postępowania (art. 510 § 2 k.p.c.), bądź też odmówić dopuszczenia do udziału

w sprawie osobie, która nie jest zainteresowana jej wynikiem (art. 510 § 1 zdanie

trzecie k.p.c.).

Niewątpliwie w postępowaniu zmierzającym – jak w rozpoznawanej sprawie

- do przekształcenia struktury prawnej budynku i działki gruntu, na której został on

wzniesiony, a więc mającym wywrzeć wpływ na sferę praw i obowiązków

właścicieli wyodrębnionych lokali, zainteresowanymi w rozumieniu art. 510 § 1

k.p.c. są właścicieli tych lokali (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21

października 1983 r., IV CR 346/83, OSNCP 1984, nr 5, poz. 84), nie zaś notariusz

sporządzający umowy będące źródłem dotychczasowych praw do gruntu

i budynków. Z motywów zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby kwestia

zainteresowania skarżącej wynikiem sprawy była przedmiotem badania sądu.

Niemniej jednak postępowanie w sprawie toczyło się z jej uczestnictwem i z jej też

udziałem uległo zakończeniu. Oznacza to, iż Sądy obu instancji nie skorzystały

z uprawnienia do odmowy dopuszczenia skarżących do wzięcia udziału w sprawie

(art. 510 § 1 k.p.c. zd. 3). Nie doszło zatem do podważenia legitymacji procesowej

skarżącej. Pozwala to stwierdzić, że skarga uczestniczki postępowania H.M. nie

może być odrzucona, jako wniesiona przez podmiot nieuprawniony. To, czy

kwestionowane orzeczenie oddziałuje na sytuację prawną skarżącej, podlegać

zatem musi rozważeniu w ramach oceny zasadności skargi.

Przechodząc do tej oceny należy zauważyć, że przesłanką zasadności

skargi jest nie tylko stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało

niezgodnie z prawem, ale także ustalenie, że skutkiem wydania tego orzeczenia

było powstanie szkody po stronie skarżącego. Jakkolwiek postępowanie ze skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest

postępowaniem stricte odszkodowawczym, gdyż jego celem jest jedynie uzyskanie

przez stronę wymaganego w art. 4171 § 2 k.c. prejudykatu, pozwalającego stronie

dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa, to jednak już w tym postępowaniu

istnienie szkody musi być należycie uprawdopodobnione. Spoczywający na

skarżącym w tym zakresie obowiązek wynika jednoznacznie z treści art. 424 5 § 1

pkt 4 k.p.c. Skarżący musi przy tym wykazać, że szkoda pozostaje w normalnym

związku przyczynowo-skutkowym z wydaniem zaskarżonego orzeczenia.

Skarżąca, żądając stwierdzenia niezgodności z prawem postanowienia

oddalającego jej apelację od orzeczenia uwzględniającego wniosek o zniesienie

współużytkowania

wieczystego

i

współwłasności

budynków

wskazała,

że rozstrzygnięcie to wywołało po jej stronie szkodę, gdyż wniesiono przeciwko niej

do sądu, szeroko nagłośniony w mediach, akt oskarżenia o oszustwo polegające

na pobraniu opłat za sporządzenie aktów notarialnych ustanawiających odrębną

własność lokali mieszkalnych w budynkach przy ulicy P. w O. i przenoszących

własność tych lokali w sytuacji, w której udziały w tej nieruchomości nabyły

wcześniej osoby zamieszkałe w innym budynku. Skarżąca w istocie wskazała na

wystąpienie, wskutek wydania zaskarżonego postanowienia, szkody niemajątkowej,

która może usprawiedliwiać skargę. Skarga będąca przedmiotem rozpoznania

spełnia zatem formalnie wymóg stawiany w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Przesłanka powstania szkody podlega jednak również merytorycznej

kontroli w toku rozpoznawania skargi. Stwierdzenie, że szkoda nie powstała,

uniemożliwia wydanie orzeczenia uwzględniającego skargę (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 25 maja 2007 r., I CNP 17/07, niepubl. oraz z dnia 14 marca

2008 r., IV CNP 212/07, niepubl.). Przypadek taki niewątpliwie zachodzi

w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżone postanowienie nie oddziałuje na sytuację

prawną skarżącej. Kwestia ważności sporządzonych przez nią - w formie aktu

notarialnego

-

umów

stanowiła

jedynie

przesłankę

kwestionowanego

rozstrzygnięcia. Zaskarżone orzeczenie nie ma mocy wiążącej w postępowaniu

karnym. Wreszcie – jak wskazuje sama skarżąca – akt oskarżenia wniesiony został

do sądu przed wydaniem postanowienia oddalającego jej apelację. Okoliczności

te nie pozwalają

uznać,

że

pomiędzy wskazywaną

szkodą

a

wydaniem

zaskarżonego orzeczenia zachodzi normalny związek przyczynowy.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.