IV CNP 25/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 25/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 lipca 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)‎SSN Władysław Pawlak‎SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie ze skargi wnioskodawczyni o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w L.‎z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II Ca …/13, w sprawie z wniosku K.M.‎przy uczestnictwie F.M.‎o dział spadku i podział majątku wspólnego,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 lipca 2018 r., 1) stwierdza, że postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. II Ca …/13 jest niezgodne z prawem w punkcie trzecim a i b (III a i b) oraz w punkcie czwartym (IV);

2) orzeka, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania skargowego związane z jego udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w L. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w L. w sprawie o dział spadku i podział majątku wspólnego w części ustalając, iż w skład majątku wspólnego K.M. i T.M. wchodzi, poza innymi składnikami majątkowymi, wierzytelność z tytułu dywidendy za rok 2010 w kwocie 11 112 zł i za rok 2011 w kwocie 15.927 zł oraz w skład spadku po T.M. wchodzą, poza innymi składnikami majątkowymi, wierzytelności z tytułu dywidendy za rok 2010 w kwocie 11 112 zł i za rok 2011 w kwocie 15 927 zł. Dokonując podziału majątku wspólnego małżonków i działu spadku po T.M. przyznał, poza innymi składnikami majątkowymi, K.M. wierzytelność z tytułu dywidendy za rok 2010 w kwocie 5562 zł oraz za rok 2011 zł w wocie 7 963,50 zł spadkobiercy T.M., F.M. oraz obciążył K.

M. dopłatą na rzecz F. M. w kwocie 27.548,08 zł płatną w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, a w pozostałej części apelację uczestnika oddalił.Ustalił, że spadek po zmarłym w dniu 3 kwietnia 2011 r. T.M. na podstawie ustawy nabyli żona K.M. i brat F.M. Odmiennie, niż Sąd Rejonowy, przyjął, że zgodnie z art. 31 § 2 pkt 2 k.r.o. wierzytelności z tytułu dywidendy za rok 2010 i 2011 w spółce „L.” z o.o. w L. wchodzą do majątku wspólnego małżonków, są to bowiem dochody osiągnięte z majątku osobistego T.M. w czasie trwania małżeństwa.

Sąd w motywach zaskarżonego postanowienia dostrzegł oczywistą omyłkę w punkcie II, w którym do masy spadkowej zaliczył całą wierzytelność z tytułu dywidendy za rok 2010 i 2011 zamiast udziału w ½ części wierzytelności, co miało wpływ na błędne wyliczenie dopłaty należnej uczestnikowi.Dokonując rozliczeń określił wartość spadku na kwotę 279 431,26 zł (w tym kwota 160 907,76 jako wartość majątku osobistego spadkodawcy i kwota 118 523, 50 zł jak wartość udziału w majątku wspólnym) i wartość udziału stron na kwotę 139 715, 63 zł.

Wnioskodawczyni powinna otrzymać kwotę 258 239,13 zł jako sumę wartości udziału ¾ w majątku wspólnym (177 785,25 zł) i wartości udziału ½ w majątku osobistym spadkodawcy. Wartość przyznanych wnioskodawczyni z obu tytułów składników majątkowych wyniosła łącznie 265 253,42 zł (210 000 zł lokal mieszkalny + 41 727,92 zł jeden udział w spółce + 5562 zł i 7963,50 jako ½ wierzytelności z tytułu dywidendy za rok 2010 i 2011). Uczestnik otrzymał składniki o łącznej wartości 132 705,34 zł (35 724 zł udział w gospodarstwie rolnym + 83 455,84 dwa udziały w spółce + 5562 i 7963,50 zł jako ½ wierzytelności za rok 2010 i 2011).Wynikająca z tego podziału różnica wartości wynosi kwotę 7010,29 zł i taka kwota została zasądzona od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika jako dopłata a nie kwota 27 548,08 zł omyłkowo wpisana w postanowieniu.

Termin płatności został ustalony na trzy miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia celem umożliwienia wnioskodawczyni zgromadzenia powyższej kwoty.Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższe postanowienie w części w punkcie III a i III b w zakresie określenia kwot dywidendy za rok 2010 i 2011 przyznanej K. M. i F. M. oraz w punkcie IV w zakresie określenia kwoty dopłaty należnej od K.M. na rzecz F.M. i zarzucając naruszenie art. 1037 k.c., art. 350 i 352 k.p.c., wniosła o stwierdzenie niegodności tego postanowienia w zaskarżonej części z art. 1037 k.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Odnosząc się kwestii formalnych wyjaśnić trzeba, że błędnie skarżąca powołuje się na art. 5192 § 2 k.p.c. jako podstawę wniesienia skargi wskazując na zajście wyjątkowego wypadku przez pozbawienie prawa do wniesienia skargi kasacyjnej w wyniku wprowadzenia w błąd przez wskazanie w motywach Sądu na inną kwotę dopłaty, niż wynikająca z sentencji.

Zważywszy na interes wnioskodawczyni ograniczony do różnicy pomiędzy zasądzoną kwotą dopłaty, a należną przy prawidłowym jej wyliczeniu, skarga kasacyjna byłaby niedopuszczalna wobec wyłączenia w art. 5191 § 2 k.p.c. jej dopuszczalności z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia poniżej 150 000 zł. Przyjęcie jako podstawy dopuszczalności skargi art. 5192 § 1 k.p.c. nie ma wpływu na ocenę jej zasadności, jako że przesłanki uznania orzeczenia za niezgodne z prawem są tożsame w obu przypadkach określonych w art. 5192 § 1 i 2 k.p.c.Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 5192 § 1 i 2 k.p.c.) było przedmiotem wykładni w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego i ukształtował się pogląd, że jest to orzeczenie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętym standardami rozstrzygnięć albo orzeczenie wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06 (OSNC 2007, nr 2, poz.

35) stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, to ustalenie jego bezprawności, które musi uwzględniać istotę władzy sądowniczej, a zatem zarówno orzekanie w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „ głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Bezprawność orzeczenia sądowego ma zatem charakter bezprawności kwalifikowanej, a jego niezgodność z prawem musi polegać na elementarnej i oczywistej obrazie prawa przez sąd, a więc takiej, która polega na błędach w wykładni lub subsumcji o stopniu rażącym i oczywistym (wyroki z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn.

I CNP 72/08, nie publ., z dnia 17 maja 2012 r., I CNP 55/11, nie publ., z dnia 14 czerwca 2012 r., I CNP 7/12, nie publ.). Oceniając skargę z tego punktu widzenia należy uznać jej zasadność. Sąd Okręgowy zmieniając postanowienie Sądu Rejonowego ustalił w pkt I.I., że w skład majątku wspólnego stron, poza innymi składnikami majątkowymi, wchodzi wierzytelność z tytułu dywidendy za rok 2010 w kwocie 11 112 zł i za rok 2012 w kwocie 15 927 zł, natomiast w punkcie I.II ustalił, że w skład spadku po T. M. wchodzi cała wierzytelność z tytułu powyższych dywidend, a nie ich ½ część.

Błędne rozstrzygnięcie w pkt I.II. wywarło istotny wpływ na wyliczenie dopłaty należnej uczestnikowi od wnioskodawczyni, co zauważył sam Sąd drugiej instancji w motywach zaskarżonego postanowienia wskazując, że wynikająca z podziału dopłata powinna stanowić kwotę 7010,29 zł a nie jak wadliwie wpisano w pkt IV kwotę 27 548,08 zł. Mimo wskazania w uzasadnieniu, że została zasądzona dopłata w kwocie 7010,29 zł, wnioskodawczyni odmówiono sprostowania postanowienia, a więc uczestnik dysponuje tytułem wykonawczym na kwotę uwidocznioną w orzeczeniu i wnioskodawczyni jest zobowiązana poddać się egzekucji do tej kwoty.

Oczywista sprzeczność punktu I.I. i I.II. postanowienia pozwala na stwierdzenie, bez głębszej analizy prawniczej, oczywistości naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Na marginesie można wskazać na błąd rachunkowy w wyliczeniu należnych stronom kwot z tytułu dywidendy za rok 2010, bo kwota 11 112 zł podzielona przez dwa daje kwotę 5556 zł a nie 5562 zł, co ma wpływ na wyliczenie wartości spadku (279 427,26 zł a nie 279 431,26 zł) i kwotę dopłaty (7014,29 zł a nie 7010,29 zł). Z tych względów orzeczono na podstawie art. 42411 § 2 w zw. z 13 § 2 k.p.c. kc jw