IV CNP 217/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 217/07

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie ze skargi pozwanego

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w O.

z dnia 24 sierpnia 2005 r., w sprawie z powództwa . W.

przeciwko W. W.

o rozwód,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 lutego 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

W sprawie rozwodowej małżonków A. i W. W. strony po ostatecznym

sprecyzowaniu stanowisk wnosiły o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie.

Sąd Okręgowy w O. w oparciu o zeznania stron ustalił między innymi, że ich

pożycie małżeńskie układało się źle, pozwany był agresywny i bił żonę. Wyrokiem z

dnia 24 sierpnia 2005 r. Sąd rozwiązał związek małżeński stron z winy męża.

W

skardze

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

powyższego

prawomocnego wyroku, wniesionej na podstawie art. 424 1 § 2 k.p.c., pozwany

wskazał na naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez orzeczenie rozwodu z jego winy,

mimo że strony zgodnie wniosły o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie,

naruszenie art. 217 § 1 k.p.c. przez pozbawienie go możliwości obrony swoich praw

w wyniku uniemożliwienia mu przytaczania okoliczności faktycznych i zgłoszenia

dowodów, bowiem pozwany nie uznał tego za konieczne wobec zgodnego wniosku

stron o zaniechanie orzekania o winie, naruszenie art. 57 § 2 zd. drugie k.r.o. przez

nie uwzględnienie wiążącego dla Sądu wniosku stron o orzeczenie rozwodu bez

orzekania o winie, naruszenie art. 45 Konstytucji przez orzekanie co do przedmiotu,

który nie był objęty żądaniem, pozbawienie pozwanego możliwości obrony

i zadysponowanie przez Sąd przedmiotem procesu, który pozostawiony został

swobodnemu uznaniu stron.

Uzasadniając fakt wyrządzenia szkody przez wydanie zaskarżonego wyroku,

pozwany wskazał, że na jego podstawie został wydany w dniu 5 marca 2007 r.

przez Sąd Rejonowy w L.

wyrok zasądzający od niego na rzecz byłej żony

alimenty po 120 zł. miesięcznie na podstawie art. 60 § 2 k.r.o.

Uzasadniając wystąpienie w sprawie przesłanek określonych w art. 424 1 § 2

k.p.c. pozwany wskazał na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji podstawowych

zasad porządku prawnego: zasady dyspozytywności, która powoduje związanie

sądu zgodnym wnioskiem stron o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie oraz

prawa do obrony, bowiem pozwany, przekonany, że Sąd orzeknie zgodnie

z wnioskiem stron, nie zgłaszał żadnych wniosków dowodowych dla obrony swoich

praw ani nie kontrolował dalszego postępowania, nie stawił się na ogłoszenie

wyroku i nie zaskarżył go, pozostając w usprawiedliwionym przekonaniu, że treść

wyroku będzie zgodna ze złożonymi przez strony wnioskami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku wniesiona została na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., stanowiącego wyjątek

od zasady określonej w art. 4241 § 1 k.p.c., zgodnie z którą skarga przysługuje od

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, a zatem strona ma obowiązek

wyczerpania możliwości zaskarżenia orzeczenia w drodze przysługujących jej

środków prawnych i dopiero po ich wyczerpaniu albo w braku takich środków, może

wnieść skargę od prawomocnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji, o ile

wykazane zostaną okoliczności określone w paragrafie drugim omawianego

przepisu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że

dopuszczalność wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy strona nie

skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia apelacji, jest uzależniona od

kumulatywnego spełnienia obu przesłanek art. 424 1 § 2 k.p.c., to jest wyjątkowego

wypadku (wyjątkowych okoliczności) oraz występowania niezgodności z prawem

o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 lutego 2006 r. I CNP

4/06 (OSNC 2006/6/113) „wyjątkowy wypadek”, o którym mowa w art. 424 1 § 2

k.p.c., odnosi się także do przyczyn nieskorzystania przez stronę z przysługujących

jej środków zaskarżenia. Przyczyny te muszą mieć charakter wyjątkowy

w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że chodzi o wyjątkowe okoliczności

obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka odwoławczego, a nie

o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań strony. Wnosząc

skargę na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. strona musi zatem wykazać, że

nieskorzystanie przez nią z przysługującego środka odwoławczego nastąpiło

z wyjątkowych powodów mających charakter siły wyższej, takich jak na przykład

ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy wyjątkowe okoliczności leżące po

stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwiły wniesienie

środka odwoławczego.

Bez wątpienia za taką okoliczność nie możne być uznane, wskazane przez

pozwanego w skardze, jako przyczyna niezaskarżenia wyroku rozwodowego, jego

przekonanie, że treść wyroku Sądu pierwszej instancji będzie zgodna z wnioskami

stron, w tym z wnioskiem o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie.

Subiektywne przekonanie strony, że Sąd wyda wyrok zgodny z żądaniem stron

i zgodny z prawem, nie może być uznane za usprawiedliwione wyjaśnienie

przyczyny niewniesienia środka odwoławczego, a tym samym za wyjątkową

okoliczność, w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. usprawiedliwiającą nieskorzystanie

z przysługującego środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji.

Strona ma obowiązek dbania o swoje interesy procesowe i prawne. Zasada

dwuinstancyjności postępowania sądowego została wprowadzona dlatego, że jest

rzeczą powszechnie znaną, iż zdarzają się zarówno błędy orzecznicze, jak

i pomyłki sądowe, które z inicjatywy stron mogą zostać usunięte przez Sąd drugiej

instancji. Dlatego obowiązkiem stron jest kontrolowanie przebiegu procesu

i reagowanie na jego nieprawidłowości, a w szczególności zapoznanie się

z orzeczeniem i złożenie przysługującego środka odwoławczego, jeżeli orzeczenie

jest niezgodne z wolą stron, przepisami prawa lub zapadło w wyniku omyłki sądu.

W zaskarżonej sprawie rozwodowej możliwe było wniesienie przez

pozwanego apelacji, której nie wniósł nie z powodów obiektywnych, a powodu

zaniedbania własnych interesów procesowych. Nie może być to uznane za

„wyjątkowy wypadek”, uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia w oparciu o art. 424 1 § 2 k.p.c., co prowadzi

do odrzucenia skargi na podstawie o art. 4248 § 2 k.p.c.

db

/tp/