Supreme Court dismissed appeal against regional court ruling on legal costs calculation under Civil Procedure Code.

Sygn. akt IV CNP 116/08

POSTANOWIENIE

Dnia 3 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Rejonowego Sądu Grodzkiego w E.

z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

w sprawie z powództwa A. Spółki z o.o.

przeciwko Ł.K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 czerwca 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w E., po rozpoznaniu skargi powódki A. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością na postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 listopada

2007 r., postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżone

orzeczenie. W uzasadnieniu wskazał, że przy ustalaniu wysokości kosztów

zastępstwa procesowego należy uwzględniać wartość przedmiotu sporu, do której

– zgodnie z art. 20 k.p.c. – nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów żądanych

obok roszczenia głównego. Stwierdził, że skoro powód określił wartość przedmiotu

sporu w pozwie na kwotę 6.716,62 zł, to stawka minimalna kosztów zastępstwa

procesowego wynosi 1.200 zł (§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu; Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Tym samym

oczekiwanie skarżącego zasądzenia na jego rzecz od strony przeciwnej kosztów

zastępstwa procesowego w kwocie 2.400 zł nie znajduje usprawiedliwienia.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Rejonowego powódka podniosła naruszenie:

-

art. 20 k.p.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że odsetki, o których jest

mowa

w tym

przepisie,

dotyczą

także

odsetek

skapitalizowanych

i poddanych oprocentowaniu;

-

art. 21 k.p.c. przez jego niezastosowanie co doprowadziło do wadliwego

określenia przez sąd wartość przedmiotu sporu, wynoszącej – przy

zastosowaniu tego przepisu - 12.980,48 zł;

-

art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 6 pkt 4 Rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że stronie powodowej należy się zwrot

kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 1.200 zł., a nie 2.400 zł.

W uzasadnieniu skargi powódka wskazała, że dochodziła pozwem dwóch

kwot poddanych oprocentowaniu, tj. dwóch roszczeń, których wartość należało

zsumować, a nie odsetek obok roszczenia głównego w rozumieniu art. 20 k.p.c.

Gdyby zsumowano obie te kwoty, czyniąc zadość dyspozycji art. 21 k.p.c.,

to wartość przedmiotu sporu zostałaby ustalona na kwotę 12.980,48 zł., zaś

należne powódce koszty zastępstwa procesowego – na kwotę 2.400 zł.

Powołując się na tak ujętą podstawę skargi powódka wniosła o stwierdzenie,

że zaskarżone orzeczenia jest niezgodne z wymienionymi wyżej przepisami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 20 k.p.c. do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek,

pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego. W uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1997 r., III CZP 16/97

(OSNP 1998, nr 7, poz. 2004), wyjaśniono, że skapitalizowanie odsetek

w znaczeniu prawnym następuje, gdy obliczy się ich sumę za określony czas,

a następnie podda się je oprocentowaniu, tworząc w ten sposób kapitał, stanowiący

odrębną kategorię prawną. Jeżeli więc powód wylicza kwotowo wysokość odsetek,

ale nie poddaje ich oprocentowaniu, to nie może być mowy o "kapitalizacji" odsetek

w znaczeniu prawnym. Nadal jako odsetki są one dochodzone "obok" świadczenia

głównego i ma do nich zastosowanie przepis art. 20 k.p.c. W sytuacji takiej nie

zmienia się charakter dochodzonego świadczenia, ani jego wysokość. (zob. też

postanowienia Sadu Najwyższego: z 29 września 2000 r., V CKN 71/00, nie publ.;

z 30 maja 2007 r., I CZ 38/07, nie publ.).

W piśmiennictwie prezentowany jest również pogląd bardziej restrykcyjny,

odwołujący się do ścisłej wykładni art. 20 k.p.c. Podnosi się, że w art. 20 k.p.c.

ustawodawca nie dokonał jakiegokolwiek rozróżnienia odsetek. A zatem nie można

uznać, że skapitalizowane odsetki przestają być odsetkami, a tym samym nie ma

podstaw, by negować fakt, że wciąż posiadają charakter roszczenia ubocznego.

Prowadzi to do wniosku, że wartością przedmiotu sporu jest wysokość roszczenia

głównego, do której nie dolicza się żadnych odsetek oraz kosztów.

Niewątpliwie gdyby w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy stanął na

gruncie stanowiska o dopuszczalności kapitalizacji odsetek w znaczeniu prawnym,

to powinien

przy obliczaniu wartości przedmiotu sporu dodać do należności

głównej skapitalizowane odsetki. Wartość przedmiotu sporu zamknęłaby się

wówczas kwotą 12.980,48 zł, a minimalne wynagrodzenie pełnomocnika powódki

(radcy prawnego) – zgodnie z § 6 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu – wynosiłoby 2.400 zł.

W judykaturze ukształtował utrwalił się pogląd, zgodnie z którym wybór sądu

rozstrzygającego sprawę jednego z możliwych sposobów interpretacji przepisów

prawa, nawet jeśli okaże się ona nieprawidłowa, nie oznacza niezgodności

orzeczenia z prawem, rodzącej odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu

Państwa.

Stwierdzenie

przez

Sąd

Najwyższy

niezgodności

z

prawem

prawomocnego orzeczenia w rozumieniu art. 4241 k.p.c. nie jest równoznaczne ze

stwierdzeniem jego obiektywnej bezprawności. Stwierdzenie

bezprawności nie

może bowiem nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy sądowniczej, polegającej na

tym, iż sędzia orzeka w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, kierując się

nie tylko obowiązującym prawem, ale także własnym sumieniem i przysługującą mu

swobodą w ocenie prawa i faktów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r., III CNP 42/08, nie publ.).

Z istoty samego procesu wykładni wynika możliwość różnorodnego

rozumienia interpretowanego przepisu. Na zakres swobody sędziego przy

orzekaniu wpływ ma subiektywizm samego aktu wykładni prawa pozytywnego,

posługującego się pojęciami niedookreślonymi albo przewidującego wprost pewien

margines wolności decyzji jurysdykcyjnych.

W odniesieniu do działalności jurysdykcyjnej sądu, jako organu władzy

publicznej w rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji, wyodrębnia się autonomiczne

pojęcie bezprawności. W rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. w związku z art. 4171 § 2

k.c. orzeczeniem niezgodnym z prawem jest takie orzeczenie, które jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność

z prawem prawomocnego orzeczenia sądu powodująca odpowiedzialność

odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć więc charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można

przypisać cechy bezprawności. Jeżeli więc sąd nie wykracza poza obszar

przyznanej mu swobody, nie pozostaje w kolizji z własnym sumieniem oraz

prawidłowo dobiera standardy orzecznicze, to działa w ramach porządku prawnego

nawet wtedy, gdy wydane orzeczenie można ocenić jako obiektywnie niezgodne

z prawem (por. wyrok SN z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35;

postanowienie SN z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006, nr 21-23, poz.

323; wyrok SN z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006, nr 23-24, poz. 351).

Przyjęcie odmiennego zapatrywania stwarzałoby zagrożenie dla takich wartości jak

stabilność obrotu prawnego, swoboda sądu w ocenie materiału dowodowego

i stosowaniu prawa.

Przytoczone przesłanki oceny niezgodności prawomocnego orzeczenia

z prawem nie zostały spełnione w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia.

W świetle istotnych z punktu widzenia tej oceny kryteriów, dokonana przez Sąd

Rejonowy wykładnia art. 20 k.p.c., odwołująca się do jednego z możliwych

sposobów rozumienia tego przepisu, nie może być uznana za rażąco wadliwą

i wykraczającą poza granice swobody sędziowskiej przy orzekaniu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.