IV CKN 424/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 16 października 2002 r., IV CKN 424/01

Odmowa sporządzenia kasacji przez pełnomocnika ustanowionego przez

sąd nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do jej

wniesienia.

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Małgorzaty L. przeciwko

Waldemarowi L., Kazimierzowi J., Felicji J. o ustalenie nieważności umowy i

uchylenie się od skutków prawnych, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2002 r., kasacji powódki od wyroku

Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 20 marca 2001 r.

odrzucił kasację.

Uzasadnienie

W sprawie o podział majątku wspólnego Małgorzata L. zawarła ugodę z

Waldemarem L., w wyniku której spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

mieszkalnego przypadło uczestnikowi postępowania, a wnioskodawczyni otrzymała

spłatę w wysokości 12 000 zł. Do zapłaty doszło, gdy W. L. sprzedał spółdzielcze

prawo do lokalu. Postanowienie o umorzeniu postępowania zostało uchylone przez

Sąd Okręgowy na skutek zażalenia wniesionego przez wnioskodawczynię po

przywróceniu terminu do zaskarżenia. Następnie powódka wystąpiła z powództwem

o uznanie umowy sprzedaży za nieważną oraz o uchylenie się od skutków

prawnych ugody sądowej. Sąd Rejonowy w Białogardzie oddalił to powództwo, a

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 20 marca 2001 r. oddalił apelację

powódki.

Małgorzata L. złożyła wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu,

uwzględniony przez Sąd drugiej instancji postanowieniem z 21 maja 2001 r.

Wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką adwokat Tomasz M. w otwartym

terminie zaskarżenia zawiadomił Sąd Okręgowy w dniu 2 lipca 2001 r., że po

dokładnej analizie sprawy stwierdził brak podstaw do wniesienia kasacji.

W piśmie umotywował swoje stanowisko oraz zażądał przyznania kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej, na którą składa się dwukrotne przeglądanie akt

sprawy, wysłuchanie stanowiska reprezentowanego przez powódkę, zapoznanie się

ze stosownymi przepisami i orzecznictwem oraz opracowanie opinii prawnej,

uzasadniającej stanowisko pełnomocnika.

Wniosek ten nie został rozpoznany przez Sąd drugiej instancji.

Po upływie terminu do wniesienia kasacji wpłynął do Sądu drugiej instancji

wniosek adwokata Stanisława L. o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji od

wymienionego wyroku Sądu Okręgowego. Adwokat zawiadamiał, że Dziekan

Okręgowej Rady Adwokackiej na wniosek dotychczasowych pełnomocników

(rodziców powódki), po stwierdzeniu przez adwokata Tomasza M. braku podstaw

do wniesienia kasacji, wyznaczył go pełnomocnikiem w tej sprawie.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 18 lipca 2001 r. uwzględnił wniosek o

przywrócenie terminu i przedstawił kasację Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 2000 r., III CZP 14/00

(OSNC 2001, nr 2, poz. 21) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że adwokat ustanowiony dla

strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona

niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna. W uzasadnieniu wskazano, że pomoc

prawna udzielana stronie zwolnionej od kosztów przez ustanowionego dla niej

adwokata, po wydaniu w sprawie orzeczenia przez sąd drugiej instancji, nie może

się sprowadzać do bezwzględnego obowiązku sporządzenia kasacji, jeśli tylko

strona wyrazi takie żądanie. Odmienny pogląd, wyrażany poprzednio przez Sąd

Najwyższy orzekający w składach zwykłych, byłby zaprzeczeniem ustawowo

wyrażonego zaufania do poziomu fachowego przedstawicieli obu korporacji i

nakazaniem im ograniczenia wykorzystania wiedzy zawodowej do umiejętności

sporządzenia we właściwej formie pisma zawierającego zarzuty strony. Poza tym,

sam cel instytucji kasacji, jak i obowiązku zastępowania strony m. in. przez

adwokata, nie mógłby być wówczas z samego założenia spełniony, taka kasacja

bowiem dawałaby stronie jedynie złudzenie jej skuteczności; z reguły musiałaby być

odrzucona względnie oddalona.

Przesłanki te doprowadziły skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do

wniosku, że odmowa z przyczyn merytorycznych sporządzenia kasacji przez

adwokata ustanowionego dla strony korzystającej ze zwolnienia od kosztów

sądowych oznacza udzielenie pomocy prawnej, oraz do dalszego wniosku, że w

postępowaniu cywilnym brak w obecnym stanie prawnym bezpośredniej możliwości

skontrolowania przez sąd zasadności odmowy sporządzenia kasacji.

Skład powiększony Sądu Najwyższego nie rozważał w szerszym zakresie

skutków odmowy sporządzenia kasacji przez wyznaczonego adwokata dla biegu

terminu określonego w art. 3934 k.p.c., poprzestając na sugestii, że strona dla której

adwokat został wyznaczony, mogłaby zwrócić się z wątpliwościami co do

zasadności odmowy sporządzenia kasacji do właściwej rady adwokackiej i nie

można wyłączyć, że w razie podzielenia zastrzeżeń strony, rada adwokacka

mogłaby wyznaczyć innego adwokata, ten zaś – ewentualnie – wnosić o

przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, jeżeli znalazłby uzasadnione podstawy

jej sporządzenia (art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o

adwokaturze, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.).

Sąd Najwyższy rozpoznający sprawę podziela stanowisko zawarte implicite w

przytoczonym wyżej zdaniu, że odmowa sporządzenia kasacji przez adwokata

wyznaczonego przez sąd nie wpływa bezpośrednio na bieg terminu do jej

wniesienia, terminy procesowe zawite są bowiem terminami ciągłymi i wobec braku

przepisów szczególnych nie ma podstaw do przyjęcia zawieszenia lub przerwania

tego biegu ze względu na postawę pełnomocnika wyznaczonego.

Stosownie do art. 363 § 1 k.p.c., orzeczenie, co do którego nie przysługuje

środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia, staje się prawomocne.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to prawomocność wyroku Sądu

Okręgowego z upływem dnia 5 lipca 2001 r., co przyznawała strona powodowa we

wniosku drugiego pełnomocnika. Nie trzeba uzasadniać, że podjęcie przez

Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej decyzji w trybie określonym w art. 28 ust. 1

Prawa o adwokaturze, tj. wyznaczenia następnego pełnomocnika, nie miało wpływu

na prawomocność wyroku.

Terminy zaskarżania orzeczeń sądowych mają istotne znaczenie dla toku

sprawy ze względu na stabilizującą rolę stanu prawnego kwestionowanego przez

wszczęcie sporu przed sądem. Dopuszczając możliwość wzruszania tego stanu,

ustawa określa szczegółowo jej przesłanki. Przywrócenie terminu wymaga, zgodnie

z art. 168 § 1 k.p.c. i jednolitym orzecznictwem, braku winy strony oraz jej

pełnomocnika. Uwzględniając stwierdzenia wykazujące, że podjęta odpowiedzialnie

odmowa wniesienia kasacji ze względu na jej oczywistą bezzasadność jest

równoznaczna ze spełnieniem obowiązku udzielenia pomocy prawnej stronie, nie

sposób rozpatrywać upływu terminu w aspekcie braku winy. W takiej sytuacji

powoływanie się kolejnego pełnomocnika na przymus adwokacki jako okoliczność

usprawiedliwiającą brak winy strony jest bezskuteczne. Sporządzenie kasacji jest

czynnością procesową wymagającą wiedzy, doświadczenia i niejednokrotnie dużej

ilości czasu, dlatego ustawa przewiduje termin jednego miesiąca. Decyzja

pełnomocnika, zarówno ustanowionego z wyboru, jak i z urzędu, może być zatem

podjęta w końcowym okresie biegu terminu. Nie sposób w takiej sytuacji przyjąć

zapatrywania, że odmowa sporządzenia kasacji jest okolicznością uzasadniającą

obligatoryjne przywrócenie terminu. Ewentualny wniosek w tym przedmiocie

wymaga indywidualnej oceny, a ponieważ pełnomocnik wnoszący kasację żadnych

innych okoliczności nie przedstawił, należy uznać, że postanowienie Sądu

Okręgowego o przywróceniu terminu zostało wydane bez należytej podstawy

prawnej, co prowadzi do odrzucenia kasacji.