IV CKN 42/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00

Rozstrzygając o otwarciu postępowania układowego, sąd nie może

pomijać oceny, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i

odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż doprowadzenie do

upadłości.

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Barbara Myszka, Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2000 r. na rozprawie

sprawy z wniosku dłużnika „P.”, S.A. w K. o otwarcie postępowania układowego, na

skutek kasacji dłużnika od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia

28 października 1997 r.,

postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi

Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 czerwca 1997 r. Sąd Rejonowy w Gdyni oddalił

wniosek dłużnika „P.” S.A. w K. o otwarcie postępowania układowego. Powołując

się na przepis art. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r.

Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836 – dalej "Pr.ukł."), Sąd

Rejonowy zauważył, że tylko taki podmiot gospodarczy może żądać otwarcia

postępowania układowego, który wykaże, iż zaniechał płacenia długów lub

przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia na skutek

wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Za takie mogą być przykładowo

uważane: choroba, pożar i w jego następstwie zniszczenie towarów i surowców,

znaczna kradzież, strajk pracowników itp. Tymczasem dłużnik powołał się na wzrost

konkurencji na rynku, co sprawiło, że nie jest w stanie wykorzystać swoich

możliwości wytwórczych oraz na radykalne podwyższenie kursu marki niemieckiej z

kwoty 2,1075 zł w dniu zaciągania kredytu do kwoty 1,8415 zł w chwili złożenia

podania o otwarcie postępowania układowego. Tego rodzaju zjawiska należą do

typowych w warunkach gospodarki rynkowej, dotyczą wszystkich przedsiębiorców,

toteż skutków z nich wynikających nie można odnosić do indywidualnych

wypadków.

Zażalenie na to postanowienie Sąd Wojewódzki oddalił, podzielając

stanowisko Sądu Rejonowego. Podkreślił jednocześnie, że „otwarcie postępowania

układowego jest wyjątkiem od reguły płacenia długów, a w wypadku trwałego

zaprzestania spłaty tych długów – od reguły ogłoszenia upadłości”.

Nic w tej ocenie nie zmienia okoliczność, że poważne środki w spółce

zaangażował „E.” S.A., a następnie w ogóle wycofał się z branży spożywczej, co

dotkliwie ugodziło w strategiczne plany spółki „P.”. Podobnie, bez znaczenia

pozostaje wycofanie aportu w postaci nieruchomości, wniesionego przez likwidatora

Elektrowni Jądrowej Ż. w budowie, nawet jeżeli w następstwie tego dłużnik

zmuszony był zakupić tę nieruchomość. Przeciwnie, obie te okoliczności, z braku

usprawiedliwionych oczekiwań na efekty ekonomiczne, przemawiają na niekorzyść

dłużnika; dowodzą bowiem, że dłużnik nie kierował się w działalności gospodarczej

względami profesjonalizmu i doświadczenia.

W kasacji, zarzucając naruszenie art. 1 Pr.ukł., dłużnik domagał się uchylenia

zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do

ponownego rozpoznania. Podniósł w szczególności, że nie był w stanie w krótkim

czasie sprostać konkurencji licznych przedsiębiorców, których uprzywilejowana

pozycja, zwłaszcza w zakresie ulg podatkowych, pozwoliła im skierować znaczne

środki na intensywną reklamę oraz rozbudowę sieci sprzedaży. Wskazał wreszcie

na poprawę stanu efektywności i spłacanie długów w części, co powinno prowadzić

do wniosku, że otwarcie postępowania układowego sprzyjać będzie także

interesowi wierzycieli .

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 Pr.ukł., przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i

niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w

najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia

postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. Ani powołany, ani też żaden

inny przepis Prawa o postępowaniu układowym nie definiuje pojęcia okoliczności

„wyjątkowych i niezależnych” od dłużnika. Oznacza to konieczność ich oceny w

odniesieniu do konkretnej sprawy w aspekcie treści oferowanego przez dłużnika

układu. Z brzmienia art. 1 Pr.ukł. nie da się wyprowadzić wniosku, że chodzi tu

wyłącznie o okoliczności nie dające się przezwyciężyć. W warunkach

nieustabilizowanej gospodarki rynkowej, głębokich przemian – zwłaszcza w sferze

produkcyjnej i utrzymującego się procesu inflacyjnego – nie sposób ogarnąć

wszystkich zagrożeń, jakie mogą stać się udziałem przedsiębiorcy z chwilą

rozpoczęcia przez niego zamierzonej działalności. Do takich należy w

szczególności, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego, pojawienie

się na rynku w krótkim okresie wielu nowych podmiotów, dysponujących wyższym

potencjałem wytwórczym, np. z racji większych możliwości inwestowania,

korzystania z tańszych kredytów, wykorzystania już zdobytego doświadczenia. Stąd

też ocena zasadności podania o otwarcie postępowania układowego nie może się

ograniczać tylko do obniżonej sprawności konkurencyjnej podmiotu gospodarczego,

której następstwem jest, jak w tym wypadku, ograniczenie możliwości spłacania

długów, co w razie uruchomienia odpowiednich mechanizmów naprawczych może

sprawić, że mają one charakter przejściowy. Prowadziłoby to do wypaczenia istoty

układu, który z założenia ma sprzyjać utrzymaniu bytu podmiotu gospodarczego, i –

co szczególnie istotne – stwarza szanse zaspokojenia wierzycieli w stopniu

wyższym niż by to miało miejsce w razie doprowadzenia do upadłości. Nie bez

znaczenia jest także wymiar społeczny utrzymania przedsiębiorstwa w ruchu.

Art. 19 Pr.ukł. nakłada na dłużnika szereg obowiązków dotyczących m.in.

zachowanych aktywów i rodzaju obciążających go zobowiązań. Wymowa tych

obowiązków jest jednoznaczna. Pozwala ona wierzycielom ocenić, czy

przedstawione przez dłużnika propozycje układowe są realne, a nade wszystko, czy

oferowany układ stwarza perspektywy wymiernych korzyści z układu. Nie można

przy tym nie zauważyć, że ewentualne zawarcie układu otwiera dla wierzycieli

możliwość roztoczenia kontroli nad jego wykonaniem przez ustanowienie kuratora

(art. 61 Pr.ukł.). Wszystko to oznacza, że w określonych sytuacjach zawarcie

układu sprowadza dla wierzycieli następstwa korzystniejsze niż ogłoszenie

upadłości. Prowadzi to do wniosku, że rozstrzygając w sprawie o otwarcie

postępowania układowego sąd nie może pozostawić na uboczu oceny, czy

inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom

wierzycieli w stopniu wyższym niż ogłoszenie jego upadłości. Myśl taką, jakkolwiek

w odmiennym stanie faktycznym, wyraził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16

kwietnia 1937 r., I C 1132/36 (Zb.Urz. 1938, nr 4, poz. 157).

Tak rozumianej kontroli zasadności wniosku dłużnika o otwarcie postępowania

układowego zaskarżone orzeczenie nie odpowiada. Sąd Wojewódzki nie rozważył,

czy i jak dalece uruchomione przez dłużnika postępowanie sanacyjne ma

przewagę, z punktu widzenia interesu wierzycieli, nad skutkami upadłości,

względnie, czy jest dla nich mniej korzystne. Należy w związku z tym zauważyć, że

dłużnik, zarówno w podaniu, jak i w zażaleniu, przedstawił w miarę obszerny

program naprawczy z powołaniem się na już podjęte czynności i pozytywne ich

efekty, demonstrując jednocześnie przychylność niektórych wierzycieli co do

zamierzonego otwarcia układu.

Wobec powyższego, na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c., należało orzec, jak w

sentencji.