IV CKN 1765/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 31 stycznia 2003 r., IV CKN 1765/00

Niewydanie postanowienia o wyznaczeniu terminu do uzupełnienia

braków w zakresie zdolności sądowej i procesowej (art. 70 § 1 k.p.c.) nie

uchyla obowiązku wydania z urzędu postanowienia o zawieszeniu

postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c., po stwierdzeniu istnienia

wskazanych w tym przepisie przyczyn.

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Bronisław Czech

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leszka N. przeciwko Wspólnocie

Mieszkaniowej w A. przy ul. T. nr 20A o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 31 stycznia 2003 r. na skutek kasacji pozwanej od postanowienia

Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 23 czerwca 2000 r.

uchylił zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Po

bezskutecznym

upływie

wyznaczonego

terminu

do

złożenia

pełnomocnictwa procesowego pochodzącego od mocodawcy, tj. pozwanej

wspólnoty mieszkaniowej Sąd Rejonowy odrzucił zarzuty pozwanego, motywując,

że przedłożone pełnomocnictwo pochodzi od firmy „K.” – Spółka z o.o., która nie

jest pozwaną w tej sprawie. Powierzenie zaś zarządu tej Spółce przez pozwaną

wspólnotę nie nastąpiło w wymaganej formie aktu notarialnego (art. 18 ust. 1

ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr

80, poz. 903 ze zm. – dalej "u.w.lok.").

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił zażalenie strony

pozwanej, podzielając w całości stanowisko Sądu pierwszej instancji.

Kasację złożyła pozwana wspólnota mieszkaniowa. Skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 20 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 3 u.w.lok. przez nieuznanie za

ważną uchwały pozwanej wspólnoty o ustanowieniu zarządu nieruchomością

wspólną oraz naruszenie art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c. przez niezawieszenie z urzędu

postępowania w sprawie w chwili stwierdzenia, że skarżąca wspólnota nie posiada

uprawnionego organu – zarządu do reprezentowania jej na zewnątrz.

Pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego jej rozpoznania.

Sąd Najwyższy – po uwzględnieniu treści postanowienia w art. 5 ust. 2 ustawy

z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego ...

(Dz.U. Nr 48, poz. 554) – zważył, co następuje:

Stosownie do art. 392 – w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie

powołanej ustawy z dnia 24 maja 2000 r. – kasacja do Sądu Najwyższego

przysługiwała stronie od wyroku lub postanowienia, wydanych przez sąd drugiej

instancji i kończących postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia z

dnia 19 listopada 1996 r., III CKN 12/96 (OSNC 1997, nr 4, poz. 41) Sąd Najwyższy

wskazał, że postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w ujęciu art. 392

§ 1 k.p.c. (a także art. 394 § 1 in principio k.p.c.) jest postanowienie „w wyniku

którego wykluczona zostaje możliwość przedsiębrania w danej sprawie dalszych

czynności”. Z kolei w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 24

listopada 1998 r., III CZP 44/98 (OSNC 1999, nr 5, poz. 87) Sąd Najwyższy

definiując

to

pojęcie

postanowieniami

posłużył

kończącymi

się

zbliżonymi

postępowanie

w

kryteriami,

sprawie

akcentując,

są

że

postanowienia

zamykające drogę do wydania orzeczenia sądu drugiej instancji, rozstrzygającego

istotę sprawy w procesie (wyrokiem) lub w postępowaniu nieprocesowym

(postanowieniem), a ponadto postanowienia, które kończą sprawę jako pewną

całość poddaną pod osąd, a więc dotyczące całości sprawy i będące ostatnimi

orzeczeniami wydanymi w postępowaniu. Można zatem uznać za kończące

postępowanie w sprawie te postanowienia, których uprawomocnienie się trwale

zamyka drogą do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji.

Zaskarżone

postanowienie

charakteryzuje

się

tymi

cechami

(por.

także

uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6

października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22).

Przyjęta w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali konstrukcja

prawna wspólnoty mieszkaniowej przesądziła o konieczności szczególnego – w

stosunku do przepisów k.c. – unormowania dotyczącego zarządu nieruchomością

wspólną. Zarząd nieruchomością z liczbą samodzielnych lokali wyodrębnionych i

lokali niewyodrębnionych, należących nadal do dotychczasowego właściciela, nie

większą niż siedem – wykonywany jest na zasadach przewidzianych dla

współwłasności nieruchomości kodeksie cywilnym (art. 199-209 k.c.) i kodeksie

postępowania cywilnego (art. 608 i 611-616 k.c.). Taki zarząd nie dysponuje

organami i opiera się na bezpośrednim udziale w zarządzaniu właścicieli lokali.

Natomiast

w

wypadku,

gdy

lokali

wyodrębnionych,

wraz

z

lokalami

niewyodrębnionymi, jest więcej niż siedem, właściciele lokali są obowiązani podjąć

uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem tak

wyłonionego zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna wybrana spośród

właścicieli lokali lub spoza ich grona. Zakres uprawnień i obowiązków właścicieli

oraz zarządu wspólnoty w zakresie zarządzania taką nieruchomością został

uregulowany w art. 20 i nast. u.w.lok. i znajduje zastosowanie wyłącznie do

nieruchomości wspólnej nie mającej umownego zarządu. Jak stanowi art. 18 ust. 3

u.w.lok. – powołany w kasacji, jeżeli sposobu zarządu nie określono w umowie

odpowiadającej co do formy wymaganiom określonym w ustępie pierwszym tego

artykułu, obowiązują zasady określone w rozdziale czwartym tej ustawy. Wówczas

właściciele lokali są zobowiązani podjąć uchwałę o wyborze zarządu. Przepisy te

mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zarząd kieruje sprawami wspólnoty

mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a

właścicielami lokalu. Pozycja prawna zarządu zbliżona jest do pozycji organu osoby

prawnej i w literaturze przedmiotu określa się go mianem organu wspólnoty.

Odrębną i wykraczającą poza zakres kasacji jest zagadnienie, czy i w jakim

zakresie zarząd może powyższe uprawnienia przekazać w drodze pisemnej umowy

innemu podmiotowi.

Umowny model zarządzania określony w art. 18 u.w.lok. pozostawia dużą

swobodę właścicielom lokali (właścicielowi nieruchomości) w ukształtowaniu tego

zarządu, powołania organów wspólnoty i określenia zakresu czynności, które w

imieniu

tej

wspólnoty

może

podejmować

zarząd

(por.

art.

33).

Zarząd

nieruchomością wspólną może być – stosownie do art. 18 ust. 1 in fine u.w.lok. –

powierzony osobie fizycznej lub prawnej.

Uregulowanie sposobu zarządu nieruchomością wspólną może nastąpić w

umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w

formie aktu notarialnego.

Z takim uregulowaniem zarządu ustawa o własności lokali łączy liczne skutki i

określa kompetencje zarządu (zarządcy) i wielokrotnie odwołuje się do powierzenia

zarządu nieruchomością wspólną w sposób określony w art. 18 ust. 1. Przykładowo

można wskazać, że w braku zgody wymaganej większości właścicieli lokali zarząd

(zarządca) uprawniony jest do zgłoszenia żądania rozstrzygnięcia przez sąd (art.

24). Zarząd może zwoływać zebranie właścicieli (art. 31 u.w.lok.) i zostać

umocowany do nabycia oznaczonych nieruchomości gruntowych na rzecz

wspólnoty mieszkaniowej (art. 32a pkt 2 – por. także art. 22 ust. 3 pkt 10, art. 29

ust. 1, 1b, 1c, 1e, art. 30 ust. 1 i 32 ust. 1). Wymóg zachowania szczególnej formy

określającej sposób zarządu nieruchomością wspólną wynika wprost z ustawy, co

pomija skarżąca Wspólnota, zarzucając w kasacji naruszenie art. 18 ust. 1 u.w.lok.

Sąd orzekający z urzędu – na podstawie stanu faktycznego przedstawionego przez

strony – uwzględnia nieważność czynności prawnej. Powierzenia zarządu osobie

prawnej z naruszeniem art. 18 ust. 1, zastrzegającego formę aktu notarialnego,

zasadnie zostało ocenione przez Sądy obu instancji jako nie wywołujące

zamierzonych skutków prawnych od chwili dokonania tej czynności. Czyli stosunki

prawne, które skarżąca wspólnota, na tej nieważnej czynności w toku procesu

opierała, nie mogły w ogóle powstać. Zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 w związku z

art. 18 ust. 3 u.w.lok. jest zatem niezasadny.

Skoro organem uprawnionym do działania w imieniu pozwanej wspólnoty jest

zarząd (art. 21 ustawy), to w wypadku stwierdzenia – toku procesu jak w niniejszej

sprawie – braku zarządu uprawnionego do reprezentowania strony pozwanej, sąd

bądź wyznacza na wniosek strony powodowej kuratora (kurator procesowy), jeśli

podejmowana jest czynność nie cierpiąca zwłoki (art. 69 k.p.c.), bądź wyznacza

termin do uzupełnienia stwierdzonego braku (art. 70 k.p.c.). Brak organu

powołanego do reprezentowania strony (osoby prawnej lub innej organizacji)

zachodzi, gdy taki organ w ogóle nie został powołany, jak również wówczas, gdy

istnieje, lecz w składzie nie odpowiadającym wymaganiom ustawy lub statutu.

Termin przewidziany w art. 70 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. jest terminem sądowym.

Wyznaczenie go należy do sądu, a nie przewodniczącego. Wyznaczenie następuje

w formie postanowienia, a nie zarządzenia (post. Sądu Najwyższego z dnia 4

października 1966 r., II CZ 117/66, OSNCP 1967, nr 2, poz. 40). Długość tego

terminu zależy od czasu niezbędnego na uzupełnienie braków. Może on być z

ważnej przyczyny przedłużony (art. 166 k.p.c.).

Skarżąca Wspólnota zarzuciła naruszenie art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c., dowodząc,

że skoro Sądy orzekające stwierdziły brak organu uprawnionego do jej

reprezentowania to tym samym pozbawiona została możności obrony swych praw.

Oczywistym jest, że w razie zaistnienia przyczyn wymienionych w powołanym art.

174 § 1 pkt 2 k.p.c. sąd wydaje z urzędu postanowienia o zawieszeniu

postępowania bez badania celowości tego zawieszenia. Zarówno braki w składzie

właściwych organów w rozumieniu art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c., jak i wymienione w art.

70 § 1 k.p.c. stanowią braki, które uniemożliwiają podejmowanie działania za osobę

prawną. Niewydanie postanowienia w trybie art. 70 k.p.c. nie stało na przeszkodzie

zawieszeniu postępowania, które to rozstrzygnięcie leży w interesie strony

pozbawionej organu uprawnionego do działania w jej imieniu. Strona ta mimo

zawieszenia

postępowania

nie

jest

pozbawiona

możliwości

podejmowania

czynności mających na celu usunięcie braków. Stosownie bowiem do art. 179 § 3

k.p.c. podczas zawieszenia postępowania sąd nie podejmuje żadnych czynności z

wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie

powództwa lub dowodu. Przepis ten dotyczy także postępowania przed sądem

drugiej instancji. Skoro tenże Sąd potwierdził – w zaskarżonym postanowieniu –

pogląd wyrażony przez Sąd Rejonowy, że działająca w procesie spółka „K.” nie

może być uznana za zarządcę pozwanej wspólnoty mieszkaniowej, to istniała

podstawa do zawieszenia postępowania.

Kasacja

oparta

została

-8

na

uwzględnieniu (art. 393 § 2 i 393

lipca 2000 r.).

-13

usprawiedliwionej

podstawie

i

podlega

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1