IV CKN 1518/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 26 września 2000 r., IV CKN 1518/00

Zwrot "w szczególności", używany powszechnie w praktyce adwokackoradcowskiej przy opisywaniu podstaw kasacyjnych przed wymienieniem

przepisów uznawanych przez skarżącego za naruszone, jest semantycznie

pusty, co oznacza, że Sąd Najwyższy rozpoznając kasację uwzględnia tylko te

przepisy, które zostały wyraźnie wymienione w kasacji jako naruszone.

Przewodniczący Sędzia SN: Jacek Gudowski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Marian Kocon, Maria Grzelka

Sąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego po rozpoznaniu w dniu 26 września 2000 r. na rozprawie sprawy z

wniosku Clausa E. H. z udziałem Beaty Marii R. o uznanie i wykonanie orzeczenia

sądu zagranicznego, na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1999 r.,

postanowił oddalić kasację.

Uzasadnienie

Małoletnia Mira R., urodzona dnia 26 listopada 1994 r. w Sejlflod (Dania),

przebywająca od 1997 r. w Polsce, jest pozamałżeńską córką Clausa H., obywatela

duńskiego, i Beaty Marii R. z domu B., obywatelki polskiej. Prawomocnym

(ostatecznym) wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Viborgu (Królestwo Danii) z dnia 2

lipca 1998 r. przyznano Clausowi H. prawa rodzicielskie w stosunku do małoletniej

Miry R., w związku z czym wystąpił on do Sądu Okręgowego w Koszalinie o

uznanie i wykonanie tego wyroku, powołując się na przepisy Europejskiej Konwencji

o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o

przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzonej w Luksemburgu dnia 20 maja

1980 r.

Postanowieniem z dnia 19 maja 1999 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie wniosek

oddalił, ustaliwszy, że małoletnia Mira R. nie jest obywatelką duńską oraz że

zachodzą przesłanki odmowy uznania i wykonania orzeczenia Sądu Królestwa

Danii, przewidziane w art. 10 ust. 1 pkt b i c Konwencji, gdyż skutki decyzji tego

Sądu przestały w sposób oczywisty pozostawać w zgodzie z dobrem dziecka.

Apelację od tego postanowienia, wniesioną przez wnioskodawcę, Sąd

Apelacyjny w Gdańsku – postanowieniem z dnia 15 grudnia 1999 r. – oddalił.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy trafnie przyjął istnienie przesłanek

uzasadniających odmowę uznania lub wykonania orzeczenia, gdyż małoletnia od

czerwca 1997 r. przebywa w Polsce, nie spotyka się z ojcem od ponad dwóch lat

ani nie otrzymuje od niego alimentów. Wnioskodawca jest bezrobotny, w związku z

czym nie gwarantuje dziecku właściwych warunków wychowania i utrzymania, a

jego odmienne deklaracje w tym zakresie są gołosłowne.

Kasacja wnioskodawcy została oparta na podstawie z art. 393 1 pkt 2 k.p.c. W

ocenie skarżącego, Sąd Apelacyjny naruszył „w szczególności” art. 7 i 10 ust. 1 pkt

b i c (i) Europejskiej Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących

pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzonej w

Luksemburgu dnia 20 maja 1980 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniając postawiony w petitum kasacji zarzut obrazy art. 10 Europejskiej

Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem

oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzonej w Luksemburgu dnia 20

maja 1980 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 31, poz. 134 oraz Dz.U. z 1997 r. Nr 32, poz. 196),

skarżący wyraził pogląd, że „sądy skorzystały z tego przepisu pochopnie, bez

dostatecznego rozważenia racji leżących po stronie wnioskodawcy i interesu

dziecka”. Poza tym – zdaniem skarżącego – Sądy, powołując się na to, że

z powodu upływu czasu skutki wyroku przestały pozostawać w zgodzie z dobrem

dziecka, nie zwróciły uwagi, iż „zmiany te są bezpośrednim następstwem

bezprawnego przejęcia pieczy nad dzieckiem”.

Przytoczone twierdzenia, które wyczerpują przedstawioną przez skarżącego

argumentację (naruszenie art. 7 nie zostało w ogóle uzasadnione), nie mogą

usprawiedliwiać podniesionej podstawy kasacyjnej, gdyż skarżący nie podjął nawet

próby wyjaśnienia, na czym miałoby – w jego ocenie – polegać niedostateczne

rozważenie „racji wnioskodawcy” oraz „interesu dziecka”. Z kolei, zarzucając

niezwrócenie uwagi na fakt, że zmiana sytuacji dziecka jest wyłącznie następstwem

bezprawnego przejęcia pieczy nad nim, skarżący pominął, że Sąd drugiej instancji,

w ślad za Sądem Okręgowym, omówił tę kwestię szczegółowo i przeanalizował

wszystkie jej aspekty. Sąd Apelacyjny stwierdził w szczególności, że małoletnia

Mira R. mieszkała w Danii pierwsze dwa lata i osiem miesięcy życia, i w tym czasie

wnioskodawca ani raz jej nie odwiedził, ani nie łożył na jej utrzymanie. Dziecko

pozostawało pod bezpośrednią opieką matki, w ścisłym związku emocjonalnym

z nią, a skarżący tych ustaleń nie podważa. Tak więc teza, jakoby zmiany w sytuacji

dziecka, wynikające z upływu czasu, były wyłącznie skutkiem zmiany miejsca

zamieszkania po bezprawnym przejęciu pieczy, jest całkowicie bezpodstawna,

podobnie jak oparty na tej tezie zarzut, że Sąd meriti nie poświęcił omawianej

kwestii wymaganej uwagi.

Należy zaznaczyć, że – pominąwszy kilka zdań, mających uzasadniać zarzut

naruszenia art. 10 Konwencji – w kasacji znajduje się także obszerna wypowiedź

skarżącego, z której wynika, że, w jego ocenie, Sądy obu instancji nie

„zidentyfikowały właściwie” istoty wniosku oraz treści wyroku Sądu Wojewódzkiego

w Viborgu. Ujmując rzecz krótko, skarżący jest zdania, że wyrok Sądu

Wojewódzkiego w Viborgu z dnia 2 lipca 1998 r. nie nadaje się do wykonania, a

zatem jego wniosek „o zwrot dziecka” powinien być potraktowany jako wniosek o

uznanie orzeczenia sądu zagranicznego, a nie – jak uczyniły Sądy meriti – o

uznanie i wykonanie tego orzeczenia.

Odnosząc się do tej wypowiedzi, trzeba zwrócić uwagę, że – po pierwsze – nie

towarzyszy jej zarzut naruszenia konkretnego przepisu prawa procesowego ze

wskazaniem, iż naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w związku z

czym nie znajduje ona żadnego odniesienia do przytoczonej w petitum podstawy

kasacyjnej, i – po drugie – wypowiedź ta nie uwzględnia złożonej do akt sprawy

informacji Ministerstwa Sprawiedliwości Danii z dnia 1 października 1998 r., z której

wynika, że wyrok Sądu Wojewódzkiego dla Danii Zachodniej z dnia 2 lipca 1998 r.

podlega egzekucji w Danii, ergo – jest wykonalny. Jest przy tym oczywiste, że użyte

w kasacji sformułowanie, zgodnie z którym skarżący zarzucił „w szczególności”

naruszenie art. 7 i 10 Konwencji, nie oznacza, iż przedmiotem zarzutu są – na co

mogłoby wskazywać wyrażenie przysłówkowe „ w szczególności” – także

naruszenia innych przepisów prawa formalnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie już

wyjaśniał, że ujęcie podstaw kasacyjnych w art. 3931 k.p.c. ma charakter

abstrakcyjny, toteż w każdej sprawie muszą być one przez wnoszącego kasację

ściśle skonkretyzowane przez wskazanie, które przepisy – oznaczone numerem

artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy – zostały naruszone, na czym to naruszenie

polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 114).

Sąd Najwyższy – działając jako sąd kasacyjny – nie może bowiem wyręczać stron

ani nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub

też stawiania hipotez co do tego, jakiego aktu prawnego (przepisu) dotyczy

podstawa kasacji. Jest tak również dlatego, że ustawodawca, wprowadzając

przymus adwokacko-radcowski (art. 3932 § 1 k.p.c.), postawił kasacji wysokie

wymagania profesjonalne; wśród tych wymagań jest prawidłowe przytoczenie

podstaw oraz ich uzasadnienie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 października 1997 r., II CKN 390/97, nie publ.). Tak więc zwrot „w

szczególności”, używany powszechnie w praktyce adwokacko-radcowskiej przy

opisywaniu podstaw kasacyjnych przed wymienieniem przepisów uznawanych za

naruszone, użyty także w kasacji wniesionej w niniejszej sprawie, należy traktować

jako semantycznie pusty, co oznacza, że Sąd Najwyższy przy kontroli kasacyjnej

uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wymienione w kasacji jako naruszone

„w szczególności” (por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 1999 r., II CKN 151/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 134).

W tym stanie rzeczy kasacja wnioskodawcy, w której brak usprawiedliwionych

podstaw, została oddalona (art. 39312 k.p.c.).