Polish Supreme Court dismissed appeal claiming state secrecy refusal violated fair trial rights under Art. 6 K.C.

Wyrok z dnia 30 maja 2000 r., IV CKN 1042/00

Respektowanie odmowy zwolnienia osoby wskazanej w charakterze

świadka z obowiązku zachowania tajemnicy państwowej nie stanowi

naruszenia art. 6 k.c.

Przewodniczący: Sędzia SN Maria Grzelka

Sędziowie SN: Krzysztof Kołakowski (sprawozdawca), Barbara Myszka

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2000 r. na rozprawie sprawy z

powództwa Mieczysława J. przeciwko Skarbowi Państwa, Urzędowi Ochrony

Państwa Delegaturze w B. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 21 września 1999 r.,

oddalił kasację i zasądził od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Białymstoku)

na rzecz adwokata Stefana S., prowadzącego Kancelarię Adwokacką w

Białymstoku, kwotę 4500 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki oddalił skierowane przeciwko Skarbowi Państwa, Urzędowi

Ochrony Państwa powództwo o odszkodowanie w kwocie 1 024 000 zł za rozstrój

zdrowia spowodowany prześladowaniami ze strony służby bezpieczeństwa i

kontrwywiadu PRL, skierowanymi przeciwko powodowi, jako współpracownikowi

tych służb w latach 1981-1989, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda.

W kasacji wniesionej w imieniu powoda zarzucono „naruszenie art. 6 k.c. w

związku z art. 417 k.c. przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że brak zgody szefa

Urzędu Ochrony Państwa na przesłuchanie w charakterze świadka funkcjonariuszy

Służby Bezpieczeństwa i Urzędu Ochrony Państwa powoduje ujemne

konsekwencje dla powoda”. Wskazując tę podstawę wniesiono o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy oddalił kasację, gdyż nie jest ona oparta na usprawiedliwionej

podstawie (art. 39312 k.p.c.).

Stosownie do zasady wyrażonej w art. 3 k.p.c., a rozwiniętej m. in. w art. 232

zdanie pierwsze k.p.c., dowody są obowiązane przedstawiać strony, a rozkład

ciężaru dowodu wynika także z art. 6 k.c. Powoduje to, że strona, która chce

dochodzić roszczeń wymagających dowodzenia środkami dowodowymi, z których

może skorzystać jedynie w szczególnych warunkach, powinna liczyć się z takimi

ograniczeniami. Możliwość braku zgody na zwolnienie osoby wskazanej w

charakterze świadka od obowiązku zachowania tajemnicy państwowej należy do

takich właśnie ograniczeń. Nie jest to jedynie ograniczenie możliwości korzystania

z określonych dowodów przewidziane w prawie procesowym. Podobne

przewidziane są m. in. w art. 246, 247 czy art. 248 § 2 k.p.c., a co do zeznań

świadków – w art. 259 i 261 k.p.c.

Dowolne jest więc założenie, że – jak wskazano w uzasadnieniu kasacji –

„norma zawarta w art. 6 k.c. nie może być podstawą oddalenia powództwa, skoro

przeprowadzenie dowodu jest uzależnione od pozwanego a powód na jego

przeprowadzenie nie ma żadnego wpływu”.

W kasacji nie wyprowadzono zresztą konsekwencji, mających wynikać z tego

założenia. Brak bowiem nawet twierdzenia, że żądania powoda mogą wobec tego

nie wymagać w ogóle dowodzenia, czy też, że w takiej sytuacji ciężar dowodu

przejść powinien na stronę pozwaną. Wtórne jedynie znaczenie ma to, że

musiałaby ona dowodzić okoliczności w stosunku do twierdzeń powoda negatywne.

Podstawą oddalenia powództwa i apelacji nie była zatem wykładnia przepisu

art. 6 k.c., a nieudowodnienie przez powoda dochodzonych żądań wobec

nieprzedstawienia innych, dopuszczalnych w sprawie, dowodów.