Supreme Court allows Paulian action against lease due to sale of property curing creditor harm.

Sygn. akt IV CK 806/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Wielobranżowego

"A.(...)" Spółki z o.o. w E.

przeciwko (…) Uczelni Humanistyczno - Ekonomicznej w E. o uznanie czynności

prawnej za bezskuteczną, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15

czerwca 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12

października 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód - syndyk masy upadłości Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „A.(...)”

spółki z o. o. w E. domagał się uznania za bezskuteczną umowę najmu, zawartą przez

upadłe Przedsiębiorstwo z pozwaną (…) Uczelnią Humanistyczno – Ekonomiczną w E.,

w dniu 23 października 2001 r. Sąd Okręgowy uznał tę umowę za bezskuteczną wobec

masy upadłości, przyjąwszy, że pozwana zawierając ją działała z pokrzywdzeniem

wierzycieli, i jako podstawę rozstrzygnięcia powołał art. 527§2 k.c. Przesłanki

pokrzywdzenia upatrywał w utrudnieniu spieniężenia przedmiotu najmu.

Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i jego rozważania prawne zostały przez

Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe, toteż apelacja pozwanego została wyrokiem

tego Sądu, z dnia 12 października 2004 r., oddalona. Sąd Apelacyjny ponadto uznał, że

pozbawiona znaczenia prawnego jest podniesiona w apelacji okoliczność sprzedaży

pozwanemu przez syndyka, w dniu 29 września 2004 r., ogólnie ujmując, przedmiotu

umowy najmu.

Kasacja pozwanego - oparta na obu podstawach z art. 3931 k.p.c. - zawiera

zarzut naruszenia art. 233 § 1, 216, 217, 316, 328 k.p.c, a także art. 527 k.c. i 27 ustawy

o gospodarce nieruchomościami, i zmierzała do zmiany zaskarżonego wyroku przez

oddalenie powództwa, bądź jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację mają Sądy niższych instancji, że umowa najmu może podlegać

zaskarżeniu w drodze skargi pauliańskiej. W wypadku tej umowy pokrzywdzenie

wierzycieli polega, ogólnie ujmując, na utrudnieniu spieniężenia przedmiotu najmu.

Zgodzić też należało się z poglądem Sądu Apelacyjnego, że dopiero wpis

nabywcy jako uprawnionego z tytułu użytkowania wieczystego powoduje, iż dochodzi do

nabycia użytkowania wieczystego przez nowy podmiot, a tym samym utraty tego prawa

przez osobę, która dokonuje jego przeniesienia (por. orzeczenie SN z dnia 9 marca

1995 r., III CZP 149/94, PS 10/95, s. 101).

Sąd Apelacyjny jednak z naruszeniem art. 527 § 2 k.c. uznał, iż pozbawiona

znaczenia prawnego jest podniesiona w apelacji okoliczność dotycząca sprzedaży

przedmiotu najmu. Pominął, że w doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż o

uwzględnieniu

powództwa

pauliańskiego

rozstrzyga

nie

chwila

powstania

pokrzywdzenia, lecz okoliczność, czy istnieje ono w chwili orzekania. Wynika to z samej

istoty skargi pauliańskiej. Odpadnięcie przesłanki „pokrzywdzenia” oznacza, że

wierzyciela nie ma przed czym „bronić”.

W konsekwencji tego, dokonana przez syndyka, za zezwoleniem rady wierzycieli,

sprzedaż wynajętej nieruchomości stanowiła istotną okoliczność dla prawnej oceny

żądania pozwu, a tym samym apelacji. Najpóźniej bowiem z chwilą otrzymania przez

syndyka ceny za sprzedaną nieruchomość odpadła przesłanka „pokrzywdzenia”,

przewidziana w art. 527 § 2 k.c., polegająca na utrudnieniu spieniężenia tej

nieruchomości.

Wychodząc z odmiennych założeń Sąd Apelacyjny nie poczynił w tym zakresie

stosownych ustaleń.

Omówione względy uzasadniały uwzględnienie kasacji i orzeczenie stosownie do

art. 39313 § 1 k.p.c.