IV CK 699/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CK 699/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. Ż. i H. W. następczyń prawnych R. Ż.

przeciwko Skarbowi Państwa Wojewodzie X. i Prezydentowi Miasta S.

o wydanie lub zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca 2005 r., na skutek kasacji

powódki H. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 19 maja 2004 r., sygn. akt I Ca

(…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do

ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji

przez zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanej 2000 zł kosztów procesu za

pierwszą instancję; poza tym oddalił apelację i obciążył powodów kwotą 1.000 zł tytułem

kosztów procesu za instancję apelacyjną.

Nie podzielił Sąd drugiej instancji zarzutów i twierdzeń skarżących zmierzających

do wykazania, że zostali pozbawieni możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W kasacji złożonej przez powódkę H. Ż. skarżąca zarzuciła nieważność

postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji (art. 379 pkt 5 k.p.c.) oraz

naruszenie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

pozbawiając stronę powodową prawa do rzetelnego procesu sądowego.

Wskazując na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej lub drugiej instancji do ponownego jej rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o

kosztach procesu za instancję kasacyjną.

Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda X. wnosił o odmowę przyjęcia kasacji do

rozpoznania ewentualnie o oddalenie kasacji powódek z zasądzeniem kosztów procesu

za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy – po uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 3 ustawy z

dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego… (Dz. U.

Nr 13, poz. 98) – zważył, co następuje:

Obowiązujący, przed wejściem w życie powołanej ustawy z dnia 22 grudnia 2004

r. system apelacyjno-kasacyjny środków odwoławczych w procesie cywilnym, wyznaczał

sądowi drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym zarówno funkcję kontrolną jak

również zachowującego daleko idącą swobodę jurysdykcyjną i orzekającego in iure et in

facto (por. m.in. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 23 marca 1999 r., III CZP 58/98 – OSNC, nr 7-8, poz. 124).

W pierwszej kolejności skarżąca w kasacji zarzuciła uchybienia w wypełnieniu

przez Sąd drugiej instancji funkcji kontrolnej, co uzasadnia – choćby w ograniczonym

zakresie przedstawienie toku postępowania – poprzedzającego wydanie wyroku przez

Sąd pierwszej instancji, co nastąpiło 18 lutego 2003 r.

Pełnomocnik powódek w piśmie z dnia 12 lutego 2003 r. wnosił „…o przesunięcie

terminu rozprawy, wyznaczony na dzień 18 lutego 2003 r. na godz. 13 00 zamiast na

godz. 1030 z uwagi na niemożliwość dojazdu na wskazany wyżej termin”. W piśmie z

dnia 17 lutego 2003 r. tenże pełnomocnik powtórnie podnosi ustalenie wyjątkowo

niekorzystnej godziny rozpoczęcia rozprawy wskazując, że „…dojazd pociągiem na

powyższy termin jest niemożliwy z Warszawy, jak też z Lublina, gdzie pełnomocnik

zamieszkuje”. Wniosek ten nie został uwzględniony a Sąd wyższej instancji w

wykonaniu swojej funkcji kontrolnej stwierdził „…Sam skarżący przyznaje, że możliwy

był wtedy dojazd jedynie pociągiem”. Źródło przeciwstawnego do wypowiedzi

pełnomocnika powódek twierdzenia nie zostało ujawnione. Pominął także Sąd

sprawujący

funkcję

kontrolną

postanowienia

§

regulaminu

wewnętrznego

urzędowania sądów powszechnych stwierdzającego, że przy wyznaczaniu każdej

sprawy na posiedzenie należy uwzględnić warunki komunikacji, z których korzystają

osoby zamieszkałe poza siedzibą sądu orzekającego (ust. 1). Przy wyznaczaniu

kolejności rozpoznawania spraw należy w miarę możności uwzględniać uzasadnione

wnioski stron (ust. 3). Znając te wnioski Sąd drugiej instancji termin rozprawy w instancji

apelacyjnej wyznaczył na dzień 5 maja 2004 r., godz. 9 30. Pełnomocnik powódek w

piśmie z dnia 4 maja 2004 r. (fax) wskazywał, że wezwanie na rozprawę – z powodu

ograniczeń związanych z odbywającym się w Warszawie światowym szczytem

gospodarczym – otrzymał 4 maja 2005 r. Wniosek pełnomocnika skarżących nie został

uwzględniony. Treść art. 214 k.p.c. wskazuje na dwa przypadki, przy zaistnieniu których,

w razie nieobecności strony na rozprawie – nakazuje sądowi jej odroczenie: pierwszy, to

stwierdzenie nieprawidłowości w doręczeniu stronie wezwania i drugi, to nadzwyczajne

wydarzenie lub inna znana sądowi przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. Nie

wymaga bliższej analizy treść powołanego przepisu art. 214 k.p.c. i definiowanie „innych

przeszkód”, którym przeciwstawiono „nadzwyczajne wydarzenia” skoro Sąd drugiej

instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w ogóle pominął prawidłowość

zawiadomienia skarżących o terminie rozprawy i przyczyny ich nieobecności. Protokół

rozprawy po odnotowaniu obecności zawiera adnotację „…od pozostałych stron nikt się

nie stawił”.

Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez każdy Sąd, którego przymioty

określił ustawodawca konstytucyjny (art. 45) w rozumieniu przepisów konstytucyjnych i

zaakceptowanych

przez

Państwo

Polskie

norm

prawa

międzynarodowego,

stanowiących o „prawie do sprawiedliwego sądu” wymaga, w odniesieniu do strony,

która jest adresatem powziętej decyzji sądowej uzasadnienia wydanego orzeczenia ze

wskazaniem, że wzięte zostały pod uwagę i wyczerpane przedstawione przez nią

argumenty. Podjęcie zaś określonej treści rozstrzygnięcia powinno być uzasadnione

przytoczonymi i zrozumiałymi dla zainteresowanych względami prawnymi (faktycznymi).

Obowiązek ten wynikający – z obowiązującego porządku prawnego – jest wyrazem

dążenia ustrojodawcy i prawodawcy do poszanowania godności obywatela i jego

bezpieczeństwa prawnego w demokratycznym państwie prawnym. Brak rozstrzygnięcia

wniosków kierowanych do Sądu, sprawdzenia i odniesienia się do przedstawianych

przeszkód uniemożliwiających uczestnictwo w czynnościach Sądu, zdawkowe nie

rozpatrujące istotę rzeczy, czy niepełne – w omawianym zakresie – uzasadnienie nie

spełnia elementarnych wymagań tak rozumianego porządku prawnego. Mnożenie zaś

kolejnych instancji sądowych, wywoływanie dodatkowych dolegliwości i zwiększania

społecznych

kosztów

wymiaru

sprawiedliwości

stanowią

zaprzeczenie

„sądu

sprawiedliwego” oraz godzi w realizację zasady zaufania do państwa a także

stanowionego prawa.

Z powyższego wynika, że kasacja oparta została na usprawiedliwionej oraz

wykazanej

podstawie

i

dlatego

zaskarżone

orzeczenie

podlega

uchyleniu

z przekazaniem sprawy do ponownego jej rozpoznania (art. 393 13 k.p.c. w poprzednio

obowiązującym brzmieniu).