Supreme Court allows tax authority to initiate proceedings and defines administrative enforcement titles as execution titles for the insolvency register.

Postanowienie z dnia 16 marca 2005 r., IV CK 675/04

1. Do wszczęcia postępowania w sprawach, o których mowa w art. 635 §

2 i art. 655 § 1 k.p.c., uprawniony jest Skarb Państwa działający przez

właściwy urząd skarbowy.

2. Tytułami wykonawczymi w rozumieniu art. 56 ustawy z dnia 20

sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. 2001 r. Nr 17, poz. 209

ze zm.) są także administracyjne tytuły wykonawcze, o których mowa w art. 27

ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji (Dz.U. 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.).

Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Trzeciego Urzędu

Skarbowego w B. przy uczestnictwie Wiesława C. o wpis do rejestru dłużników

niewypłacalnych, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca

2005 r. na skutek kasacji uczestnika postępowania od postanowienia Sądu

Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2003 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 27 listopada 2002 r.

utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o dokonaniu wpisu

uczestnika postępowania do rejestru dłużników niewypłacalnych.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 3 czerwca 2003 r.

oddalił apelację od tego orzeczenia, nie podzielając zarzutu naruszenia art. 56

ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst:

Dz.U. 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm. – dalej: „u.K.Rej.S.”) przez przyjęcie, że

przepis ten umożliwia wpisanie do rejestru dłużników niewypłacalnych osób

fizycznych, których zaległości podatkowe zostały stwierdzone tytułem

wykonawczym wydanym w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. –

dalej: „u.p.e.a.”). Sąd Okręgowy podkreślił, że skoro ustawa o Krajowym Rejestrze

Sądowym nie definiuje pojęcia „tytuł wykonawczy”, to przyjąć należy, że jest nim nie

tylko tytuł egzekucyjny zaopatrzony w sądową klauzulę wykonalności (art. 777 i 776

k.p.c.), ale także administracyjny tytuł wykonawczy (art. 27 u.p.e.a.).

Kasacja uczestnika postępowania oparta została na podstawie naruszenia art.

64, 65 § 1 i art. 199 pkt 3 k.p.c. przez uznanie, że wnioskodawca, którym jest Trzeci

Urząd Skarbowy w B. ma zdolność sądową i procesową oraz naruszenia art. 379

pkt 2 k.p.c. przez wydanie zaskarżonego orzeczenia w warunkach nieważności

postępowania. Skarżący oparł kasację także na podstawie naruszenia art. 56

u.K.Rej.S. przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten

stanowi podstawę wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych osób fizycznych,

których zaległości podatkowe stwierdzone zostały tytułem wykonawczym wydanym

w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący wnosił o

uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego i

odrzucenie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu nieważności postępowania przede

wszystkim stwierdzić należy, że kodeksowa definicja zdolności sądowej (art. 64 § 1

i 2 k.p.c.) jest niewystarczająca dla oceny, czy określony podmiot ma przymiot

pozwalający na przeprowadzenie z jego udziałem – jako strony, interwenienta

ubocznego, uczestnika postępowania nieprocesowego, zabezpieczającego,

egzekucyjnego, upadłościowego lub układowego – ważnego postępowania

sądowego. (...)

W świetle przepisów ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej

w województwie (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) oraz ustawy

dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (jedn. tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) urząd skarbowy jest jednostką wojewódzkiej

administracji niezespolonej utworzoną w ramach administracji publicznej rządowej.

Wymienienie urzędu skarbowego w art. 635 § 2 i art. 655 § 1 k.p.c. interpretować

zatem należy tylko jako wskazanie stationis fisci Skarbu Państwa. W konsekwencji

przyjąć należy, że urząd skarbowy jako państwowa jednostka organizacyjna w

rozumieniu art. 67 § 2 k.p.c. nie ma samodzielnej pozycji w postępowaniu sądowym

także w sprawach wymienionych w art. 635 § 2 i art. 655 § 1 k.p.c. Skoro urząd

skarbowy nie ma zdolności sądowej nawet w sprawach, w których na podstawie

wymienionych przepisów wskazany został jako podmiot uprawniony do wszczęcia

postępowania, to tym bardziej nie może jej mieć w sprawach, w których przepisy

prawa nie wymieniają go jako podmiotu uprawnionego do wszczynania

postępowania sądowego.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca oznaczony został jako „Trzeci Urząd

Skarbowy w B.”. W judykaturze prezentowane jest stanowisko, że sąd nie jest

władny oznaczyć Skarbu Państwa jako strony powodowej wówczas, gdy żądanie

oparte zostało na twierdzeniu, że jednostka wskazana jako strona powodowa jest

podmiotem odrębnym od Skarbu Państwa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19

kwietnia 2001 r., III CZP 10/01, OSNC 2001, nr 10, poz. 147). W rozpoznawanej

sprawie naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B., wprawdzie we wniosku

sporządzonym na urzędowym formularzu w rubryce „oznaczenie wnioskodawcy”

siebie wskazał jako wnioskodawcę, ale żądania nie opierał na twierdzeniu, że jest

podmiotem odrębnym od Skarbu Państwa, ani też nie twierdził, iż Trzeciemu

Urzędowi Skarbowemu w B. przysługuje przymiot zdolności sądowej.

Wnioskodawcą w tej sprawie w istocie jest Skarb Państwa reprezentowany przez

Trzeci Urząd Skarbowemu w B. Istniały więc, na podstawie art. 350 k.p.c.,

podstawy do uściślenia oznaczenia wnioskodawcy przez oba orzekające Sądy (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 817/97,OSNC 1999, nr

1, poz. 16). Nie ma żadnych przeszkód, aby nie mógł tego dokonać Sąd Najwyższy

w postępowaniu kasacyjnym, skoro na podstawie art. 350 k.p.c. nie dochodzi do

podmiotowego przekształcenia powództwa, z obejściem właściwych w tej mierze

przepisów (art. 194-198 w związku z art. 391 § 2 i art. 39319 k.p.c.). Skarb Państwa

jako osoba prawna ma zdolność sądową, postępowanie nie było zatem – wbrew

zarzutom – dotknięte nieważnością.

Skarżący, uzasadniając zarzut naruszenia art. 56 u.K.Rej.S., podniósł, że

użyty w tym przepisie termin „tytuł wykonawczy”, stanowiący podstawę wpisu w

rejestrze dłużników niewypłacalnych nie został zdefiniowany, a zatem pojęcie to

powinno być wykładane przy uwzględnieniu treści art. 41 u.K.Rej.S. Wobec tego, że

w przepisie tym wymienione zostały „zaległości podatkowe i celne objęte

egzekucją”, „należności, do których poboru jest obowiązany Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, objęte egzekucją”, oraz „wierzytelności objęte tytułem

wykonawczym”, to tytułem wykonawczym w rozumieniu ustawy o Krajowym

Rejestrze Sądowym nie mogą być tytuły wystawione na podstawie ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Według uczestnika, tylko takie

rozumowanie uzasadnia istnienie art. 41 pkt 1 i 2 u.K.Rej.S. Przy rozumowaniu

przeciwnym wystarczyłby tylko art. 41 pkt 3 u.K.Rej.S., a termin „tytuł wykonawczy”

obejmowałby także tytuł wystawiony na podstawie ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji.

Odnosząc się do przedstawionej w kasacji wykładni przepisów ustawy o

Krajowym Rejestrze Sądowym podnieść należy, że utworzony na jej podstawie

Krajowy Rejestr Sądowy obejmuje trzy odrębne rejestry: rejestr przedsiębiorców,

rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz

publicznych zakładów opieki zdrowotnej, rejestr dłużników niewypłacalnych. Każdy

z tych rejestrów ma odrębne zasady dotyczące wpisu poszczególnych danych.

Zostały one określone w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie

szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego

Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr

117, poz. 1237 ze zm.). Uczestnik postępowania wpisany został do rejestru

dłużników niewypłacalnych, a nie do rejestru przedsiębiorców.Podstawę wpisu do

rejestru dłużników niewypłacalnych należy zatem badać stosując przepisy rozdziału

4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, a więc art. 55-60. Interpretacji tych

przepisów – wbrew założeniu przyjętemu w kasacji – nie należy dokonywać przy

pomocy terminów i pojęć użytych w przepisach poświeconych obu pozostałym

rejestrom.

Każdy z rejestrów spełnia inne funkcje i służy różnym celom. Ustawodawca,

określając kryteria, według których dokonywany jest wpis do rejestru dłużników

niewypłacalnych, nie rozróżnił podstaw wpisu opartych na okolicznościach

zawinionych i niezawinionych przez dłużnika. Rejestrem dłużników niewypłacalnych

objęci są zarówno ci, którzy postępują w interesach nieuczciwie, jak i ci, którym się

nie powiodło. Rejestr dłużników niewypłacalnych – w przeciwieństwie do rejestru

przedsiębiorców, którego funkcją jest przede wszystkim ujawnienie bieżącej

informacji o sytuacji przedsiębiorcy i jego ewentualnym zadłużeniu – ma charakter

sankcyjny. Dlatego do rejestru dłużników niewypłacalnych, oprócz podmiotów

wpisywanych z urzędu, a wymienionych w art. 55 u.K.Rej.S., wpisywane są –

zgodnie z art. 56 u.K.Rej.S. – na wniosek wierzyciela także osoby fizyczne, które w

terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłaciły

należności stwierdzonej tytułem wykonawczym. Z przytoczonych względów uznać

należy, że tytułami wykonawczymi w rozumieniu art. 56 u.K.Rej.S. lege non

distinguente są wszystkie tytuły wykonawcze, a więc nie tylko zaopatrzone w

klauzulę wykonalności tytuły egzekucyjne wymienione w art. 777 k.p.c. (art. 776

k.p.c.), ale także m.in. administracyjne tytuły wykonawcze, o których mowa w art. 27

u.p.e.a.

Z tych względów kasację należało oddalić (art. 39312 k.p.c.).