IV CK 65/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CK 65/05

POSTANOWIENIE

Dnia 20 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

SSA Aleksandra Marszałek

w sprawie z wniosku Grupy Inwestycyjnej "H.(...)" SA w G.

przy uczestnictwie M. C. i T. B.

o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20

października 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z

dnia 15 czerwca 2004 r., sygn. akt III Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w G. z

dnia 17 lutego 2003 r. sygn. akt Kw (…) i przekazuje sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 17 lutego 2003 r oddalił wniosek

Grupy Inwestycyjnej „H.(...)” S.A. w G. oraz M. C. o wpisanie w dziale III księgi

wieczystej nr (…)1 nieodpłatnej służebności gruntowej na rzecz każdoczesnego

właściciela nieruchomości objętych księgami wieczystymi (…)2 i (…)3 polegającej na

prawie swobodnego dostępu i prawie do korzystania z elementów komunikacji i małej

architektury znajdujących się na działce (…)/107.

Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że uczestnicy postępowania w dniu 19

grudnia 2001 r. zawarli w formie aktu notarialnego umowę ustanowienia wyżej opisanej

służebności gruntowej. Jednakże w chwili zawierania umowy, a także w datach złożenia

i rozpatrywania wniosku o wpis Grupa Inwestycyjna „H.(...)” S.A. w G. była wpisana jako

właściciel nieruchomości na rzecz których miałaby być ustanowiona służebność.

Jednocześnie pozostawała współwłaścicielem nieruchomości obciążanej służebnością.

Sąd Rejonowy wskazał, że z brzmienia art. 285 k.c. jednoznacznie wynika, że

służebność gruntowa nie może obciążać nieruchomości na rzecz tego samego

właściciela innej nieruchomości. Nie ma przy tym znaczenia, że Grupa Inwestycyjna

„H.(...)” S.A. pozostawała jedynie współwłaścicielem nieruchomości obciążanej, bowiem

i tak nieruchomości tej nie można uznać za cudzą w odniesieniu do wnioskodawcy.

Zdaniem zaś Sądu Rejonowego istnieje w prawie cywilnym fundamentalna zasada, że

ograniczone prawo rzeczowe może być ustanowione jedynie na rzeczy cudzej.

Wnioskodawca Grupa Inwestycyjna „H.(...)” S.A. w G. zaskarżyła powyższe

postanowienie apelacją. Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 15 czerwca 2004 r.

oddalił apelację. Sąd Okręgowy uznał, że w ogóle nie doszło do zawarcia umowy

ustanowienia służebności, skoro oświadczenie woli wnioskodawcy o jej ustanowieniu

zostało między innymi skierowane do niego samego. Brak bowiem cech czynności

dwustronnej, umowa zaś z istoty swej jest czynnością prawną dwustronną, gdzie po

jednej stronie

staje właściciel nieruchomości władnącej po drugiej właściciel

nieruchomości obciążonej. Poza tym Sąd Okręgowy podzielił argumentację Sądu

pierwszej instancji, dodatkowo wskazując, że jego zdaniem nie jest dopuszczalne aby

właściciel nieruchomości, mający nieograniczone prawo do nieruchomości (art. 140

k.c.), był w stosunku do tej samej nieruchomości ograniczony w swoim władaniu

stosownie do treści służebności gruntowej.

W

kasacji

od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

wnioskodawca:

Grupa

Inwestycyjna „H.(...)” S.A. zarzucił naruszenie art. 285 § 1 k.c., art. 64 Konstytucji i art.

140 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kluczowe

znaczenie

dla

rozstrzygnięcia

sprawy

ma

zagadnienie

czy

nieruchomość można obciążyć służebnością gruntową w sytuacji, w której właściciel

nieruchomości

władnącej

jest

jednocześnie

współwłaścicielem

nieruchomości

obciążonej.

Trudno zgodzić się z poglądem, że istnieje w prawie cywilnym fundamentalna

zasada zgodnie z którą ograniczone prawo rzeczowe może być ustanowione jedynie na

rzeczy cudzej. Należy zauważyć, że np. prawo rzeczowe z 1946 r. zawierało przepis art.

187 § 2 pozwalający właścicielowi dwóch nieruchomości na obciążenie jednej z nich

służebnością. Wynika z tego, że w prawie cywilnym możliwe są różne unormowania.

Rozwiązania problemu szukać należy nie w bliżej źródłowo nieokreślonej zasadzie, a w

przepisach ustawy.

Przepis art. 285 § 1 k.c. stanowi, że nieruchomość można obciążyć służebnością

gruntową na rzecz właściciela innej nieruchomości. Przy porównaniu treści tego

przepisu z art. 247 k.c., zgodnie z którym ograniczone prawo rzeczowe wygasa, jeżeli

ten, komu także prawo przysługuje nabędzie własność rzeczy obciążonej, nasuwa się

wniosek, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym właściciel dwóch nieruchomości

nie może obciążyć jednej z nich służebnością na rzecz drugiej.

Inaczej ma się rzecz, gdy właściciel nieruchomości ma tylko udział we własności

innej nieruchomości. W takim wypadku nie ma ustawowych przeszkód do obciążenia tej

innej nieruchomości służebnością gruntową na rzecz właściciela. Służebności gruntowej

nie ustanawia się przecież na udziale, ale na nieruchomości. Także, jeżeli właściciel

nieruchomości władnącej nabędzie udział we własności nieruchomości obciążonej nie

następuje konfuzja w rozumieniu art. 247 k.c. i wygaśnięcie służebności.

Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, dopuszczalne jest zawieranie przez

współwłaścicieli umów dotyczących relacji między ich wspólnym prawem i prawami

przysługującymi jednemu z nich do innej rzeczy. Czynność taka ma charakter czynności

dwustronnej, gdyż jej stronami są współwłaściciele, których może być co najmniej

dwóch. Bezpodstawne jest więc stwierdzenie, że do umowy z dnia 19 grudnia 2001 r. o

ustanowieniu służebności gruntowej nie doszło z braku dwu stron.

Z powyższych względów na mocy art. 39313 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji postanowienia.