Supreme Court allows mortgage on business assets without shareholder resolution as it is not a business entity.

Sygn. akt IV CK 555/04

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Wytwórni (..) SA w C.

przy uczestnictwie E. K. i M. K.

o wpis hipoteki kaucyjnej Kw (...), po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu

16 lutego 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z

dnia 28 listopada 2003 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w C. z

dnia 23.09.2003 r. i sprawę przekazuje temu Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania,

pozostawiając

mu rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawca - Wytwórnia (…) S.A. wystąpił z wnioskami o wpis hipoteki

kaucyjnej do kwoty 2.000.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)9, do kwoty

1.000.000 zł w dziale IV księgi wieczystej Kw 2(...), do kwoty 500.000 zł w dziale IV

księgi wieczystej KW (...), do kwoty 500.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)7

oraz do kwoty 500.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)2, prowadzonych przez

Sąd Rejonowy w C. na rzecz E. K. i M. K., celem ubezpieczenia wierzytelności i

roszczeń z tytułu umowy kredytu kupieckiego z dnia 30.05.2003 r. i umowy o

współpracę zawartej tego samego dnia.

Sąd Rejonowy po rozpoznaniu jednego z tych wniosków dotyczących wpisu

hipoteki w dziale IV KW (...), postanowieniem z dnia 23.09.2003 r. odmówił dokonania

wpisu, a Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28.11.2003 r. oddalił apelację

wnioskodawcy. Sąd Rejonowy podniósł, iż wszystkie wnioski, które wpłynęły tego

samego dnia dotyczą obciążenia hipoteką kaucyjną nieruchomości, powiązanych

organizacyjnie i funkcjonalnie w kompleks o istotnym znaczeniu dla prowadzenia

działalności gospodarczej przez wnioskodawcę. Z tego względu ustanowienie hipoteki

wymaga, zgodnie z art. 393 pkt 3 k.s.h. zgody walnego zgromadzenia, której nie

przedłożono mimo stosownego wezwania. Tę ocenę podzielił Sąd Okręgowy wskazując,

że zgodnie z art. 393 pkt 3 k.s.h. uchwały walnego zgromadzenia wymaga zbycie i

wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na

nim ograniczonego prawa rzeczowego. Oznacza to, zdaniem tego Sądu, iż

ustanowienie hipoteki jedynie na nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa

nie wymaga dla swej ważności uchwały walnego zgromadzenia, natomiast taka zgoda

jest wymagana, gdy następuje obciążenie hipoteką nieruchomości bez których nie jest

możliwe prowadzenie działalności gospodarczej. Z taką sytuacją mamy do czynienia

w niniejszej sprawie, skoro chodzi o nieruchomości zabudowane magazynami wyrobów

hutniczych, wyrobów łatwopalnych, pomieszczeniami na tarcicę, halę z wydziałem

obsługi ruchu, głównym punktem zasilania itp.

Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie kasacją zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego tj. art. 393 pkt 3 k.s.h. i art. 65 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece w związku z art. 551 k.c. oraz naruszenie przepisów

postępowania tj. art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c., co mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. Wskazując na te zarzuty wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego

postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w C. i

przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) rozpoznanie kasacji od orzeczenia wydanego przed 06.02.2003

r. następuje przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych. Stosując więc tę regułę

stwierdzić należy, że zarzuty wnioskodawcy dotyczące naruszenia art. 233 i 328 § 2

k.p.c. nie znajdują uzasadnienia. W szczególności wnioskodawca dopatrując się

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału

dowodowego i pominięcie dowodów wskazujących, że przedmiotowe nieruchomości nie

stanowią i nie mogą stanowić zorganizowanej części przedsiębiorstwa, nie bierze pod

uwagę art. 6268 § 2 k.p.c., w którym określono kognicję sądu wieczystoksięgowego.

Kognicja ta jest ograniczona w ten sposób, iż Sąd ten bada jedynie treść i formę

wniosku wieczystoksięgowego, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi

wieczystej. Jest zatem oczywiste, iż Sąd wieczystoksięgowy nie jest władny prowadzić

żadnego postępowania dowodowego dla ustalenia, czy nieruchomości mające być

obciążone hipoteką stanowią zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Jeśli tak, to

bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Nie jest również uzasadniony

zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez lakoniczność uzasadnienia. Prawidłowo

sformułowany zarzut naruszenia tego przepisu wymaga ustalenia, jakich elementów

ustawowych nie zawiera uzasadnienie oraz wykazania, że mogło to mieć istotny wpływ

na wynik sprawy. Tego wymagania wnioskodawca nie spełnił.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż brak podstaw do uznania za usprawiedliwione

określone w kasacji zarzuty dot. naruszenia przepisów postępowania.

2. Nie sposób natomiast przejść do porządku dziennego nad zarzutami

dotyczącymi naruszenia przepisów prawa materialnego. W szczególności chodzi

o przepisy art. 65 ustawy z dnia 06.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U.

z 2002 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) i art. 393 pkt 3 kodeksu spółek handlowych. W

pierwszym z tych przepisów określono przedmiot hipoteki, którym może być

nieruchomość (udział we współwłasności), prawo użytkowania wieczystego (udział we

współużytkowaniu wieczystym), spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do

domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej oraz wierzytelność zabezpieczona

hipoteką. Zgodnie zaś z art. 393 pkt 3 k.s.h. uchwały walnego zgromadzenia spółki

akcyjnej wymaga zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej

części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego. Mając na uwadze

treść art. 393 pkt 3 k.s.h. Sąd Okręgowy aprobował pogląd sądu wieczystoksięgowego,

iż obciążenie hipoteką - jako ograniczonym prawem rzeczowym (art. 244 § 1 k.c.)

nieruchomości, które powiązane są organizacyjnie i funkcjonalnie w ten sposób, iż bez

nich

nie

jest

możliwe

dalsze

prowadzenie

działalności

gospodarczej

jako

przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, wymaga zgody walnego

zgromadzenia.

Pogląd ten kwestionuje wnioskodawca i nie można jego zarzutów uznać za

nieuzasadnione. Niewątpliwie określenie wzajemnej relacji między art. 65 ukwih oraz art.

393 pkt 3 k.s.h. nie jest jednoznaczne. Jest poza sporem, że ani przedsiębiorstwo w

rozumieniu art. 551 k.c. ani zorganizowana część przedsiębiorstwa (pojęcie tego nie

definiują ani przepisy kodeksu cywilnego ani kodeksu spółek handlowych) nie może być

przedmiotem hipoteki. Można też wskazać, że ani przedsiębiorstwo ani zorganizowana

część przedsiębiorstwa nie może być przedmiotem zastawu (art. 306 i n. k.c.) ani

zastawu rejestrowego (art. 7 ustawy z dnia 06.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i

rejestrze zastawów - Dz. U. Nr 149, poz. 703 ze zm.). Nie sposób także ustanowić na

przedsiębiorstwie lub jego zorganizowanej części służebności gruntowej lub osobistej

albo ustanowić spółdzielczego ograniczonego prawa rzeczowego.

W konsekwencji należy dojść do wniosku, że przedsiębiorstwo w rozumieniu art.

551 k.c. lub jego zorganizowana część (niezależnie od sposobu rozumienia tego pojęcia)

może być jedynie przedmiotem użytkowania - jako ograniczonego prawa rzeczowego.

Tak też prawidłowo regulowano tę kwestię w art. 388 pkt 3 k.h. Przepis ten wymagał

bowiem uchwały walnego zgromadzenia w przedmiocie zbycia i wydzierżawienia

przedsiębiorstwa oraz ustanowienia na nim prawa użytkowania. Odnosząc się zatem do

art. 393 pkt 3 k.s.h. należy stwierdzić, iż uchwała walnego zgromadzenia spółki akcyjnej

na ustanowienie na przedsiębiorstwie lub jego zorganizowanej części ograniczonego

prawa rzeczowego wymagana jest jedynie wówczas, gdy przedsiębiorstwo lub jego

zorganizowana część może być przedmiotem tego prawa. Hipoteka nie należy do tych

praw, co wynika jednoznacznie z art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Trafność takiej wykładni art. 393 pkt 3 k.s.h. potwierdzają też dalsze argumenty. Po

pierwsze, same nieruchomości nie mogą stanowić przedsiębiorstwa w rozumieniu art.

551 k.c., jak też zorganizowanej części przedsiębiorstwa (rozumianej jako zespól

składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowy,

umożliwiający realizację określonej działalności gospodarczej). Po drugie, przepis art.

393 pkt 4 k.s.h. wymaga jedynie uchwały walnego zgromadzenia na nabycie i zbycie

nieruchomości lub udziału we współwłasności nieruchomości; nie jest wymagana zgoda

walnego zgromadzenia na obciążenie nieruchomości, (także hipoteką). Nie może więc

być tak, że na podstawie kolejno po sobie umieszczonych przepisów, wyprowadza się

wnioski diametralnie sprzeczne.

Na

marginesie

należy

jedynie

dodać,

iż

przekracza

kognicję

sądu

wieczystoksięgowego ustalenie, czy nieruchomości, które mają być obciążone hipoteką

tworzą zorganizowaną część przedsiębiorstwa względnie, iż bez nich nie jest możliwe

funkcjonowanie przedsiębiorstwa.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 39313 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.