IV CK 353/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CK 353/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Elżbieta Strelcow (sprawozdawca)

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa A. K. i Z. N.

przeciwko Okręgowemu Zespołowi Gospodarki Turystycznej PTTK

Spółce z o.o. w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 grudnia 2004 r.,

kasacji powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego w B.

z dnia 17 marca 2004 r.,

uchyla

zaskarżony

Apelacyjnemu

w

wyrok

i

B. do

przekazuje

sprawę

ponownego

Sądowi

rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 października 2003 r. Sąd Okręgowy w O. uwzględnił

powództwo A. K. i Z. N. skierowane przeciwko Okręgowemu Zespołowi Gospodarki

Turystycznej PTTK Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w O. do kwoty

56.544,26 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 26 maja 2002 r. od kwoty

38.911,82 złote a od dnia 16 maja 2003 r . od kwoty 17.632,44

złote a w

pozostałym zakresie oddalił powództwo.

Sąd ten ustalił, że strony związane były umową dzierżawy obiektu stanicy

wodnej w N. z dnia 28 grudnia 1990 r. zawartej na okres pięciu lat. Umowa ta w

dniu 18 grudnia 1995 roku przedłużona została na okres do 31 grudnia 2000 roku.

W czasie trwania umowy powodowie dokonali szeregu remontów i modernizacji

obiektu stanicy. W latach 1992 - 1995 roku wykonali instalację wodno kanalizacyjną w budynku mieszkalnym i barze, ogrodzili budynek w 1997 roku,

w latach 1996 - 1997 wznieśli wiatę gastronomiczną z instalacją elektryczną.

W budynku mieszkalnym wykonali roboty glazurnicze, wybudowali ściany działowe,

boazerię, schody, prace dekarskie, zamontowali kraty stalowe w warsztacie

i garażu. Łączna wartość tych robót wynosiła 56.544,26 złotych. Umowa dzierżawy

w § 6 przewidywała, że prace modernizacyjne w obiekcie dzierżawcy wykonują na

własny koszt. Dokonując oceny tego postanowienia umowy Sąd Okręgowy uznał

go za sprzeczny z prawem z uwagi na naruszenie interesu powodów, którzy

zobligowani zostali do ponoszenia znacznej wartości nakładów przy stosunkowo

krótkim okresie na który umowa została zawarta, co nie gwarantowało tej stronie

uzyskanie pożytków równoważących nakłady. Przy tej ocenie Sąd Okręgowy

przyjął, że pozwany winien zwrócić powodom na podstawie art. 410 § 1 k.c.

wartość nakładów poczynionych na obiekt w okresie do 25 lipca 1997 roku a na

podstawie art. 694 k.c w zw. z art. 676 k.c. wartość nakładów poczynionych po tej

dacie. W wyniku rozpoznania apelacji obu stron od tego wyroku, Sąd Apelacyjny

w B. wyrokiem z dnia 17 marca 2004 roku zaskarżony wyrok zmienił i powództwo

oddalił w całości, odstępując od obciążenia powodów kosztami procesu za obie

instancje. W ocenie Sądu Apelacyjnego ocena Sądu I instancji co do istnienia

podstaw żądania przez powodów zwrotu nakładów poczynionych na dzierżawiony

obiekt była nieuprawniona. Nakłady te poczynione zostały do 25 maja 1997 roku,

kiedy to strony wiązał zapis umowy o dokonywaniu nakładów na dzierżawiony

obiekt na koszt powodów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego powodowie nie twierdzili

przed Sądem I instancji, że nie osiągnęli dochodów pozwalających na

zrównoważenie poczynionych nakładów ani też okoliczności tej nie udowodnili,

zatem wniosek Sądu I instancji, iż ta okoliczność stanowi o nieważności umowy

zawartej w warunkach swobody umów nie może być uznany za trafny. Wyrażając

takie stanowisko Sąd Apelacyjny wskazał, iż strona powodowa w ramach swobody

umów mogła przyjąć na siebie obowiązek poniesienia nakładów wykraczających

poza drobne remonty i naprawę umożliwiające korzystanie z rzeczy (art. 696 k.c.

i 697 k.c.) a taka właśnie jest powszechna praktyka w obrocie. Wedle tego Sądu nie

można podzielić stanowiska, że umowa w tym zakresie sprzeczna była z naturą

zobowiązania, skoro średnio w ciągu roku powodowie dokonywali nakładów

wartości około 11.000 złotych, umowa przedłużona została na dalsze 5 lat a nadto

zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do

przyjęcia ekonomicznej nieopłacalności czynionych nakładów. Nie było też

w ocenie Sądu Apelacyjnego podstaw do postrzegania nakładów dokonanych

przez stronę powodową w kategoriach świadczenia nienależnego. Konstatując

zatem, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można było przyjąć, by

wola stron na etapie zawierania umowy naruszała istotę umowy dzierżawy oraz by

zawarta umowa sprzeczna była za zasadami współżycia społecznego, mając na

uwadze

decydujące

znaczenie

zasady

swobody

umów

jako

dyrektywy

interpretacyjnej umowy Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powodów nie ma

oparcia w prawie i z mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację powodów a z apelacji

strony pozwanej na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok zmienił

i powództwo oddalił .

Z uwagi na trudną sytuację finansową powodów Sąd Apelacyjny na

podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył powodów kosztami procesu.

Kasacja powodów od tego wyroku oparta została na obu podstawach

kasacyjnych z art. 3931 k.p.c. Naruszenia prawa materialnego powodowie

upatrywali w niezastosowaniu art. 58 i 3531 k.c. przy dokonywaniu oceny § 6

umowy dzierżawy zawartej między stronami, którzy zobowiązali powodów do

wykonywania remontów i modernizacji na przedmiot dzierżawy bez ekwiwalentu na

ich rzecz po zakończeniu umowy.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania,

które miało istotny wpływ na wynik sprawy skarżący zarzucili naruszenie art. 117

k.p.c. w zw. z art. 381 k.p.c. polegające na odmowie ustanowienia dla powodów

adwokata z urzędu, mimo skomplikowanego charakteru sprawy oraz niepouczenia

powodów, działających bez adwokata o możliwości i sposobie dowodzenia

okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a także naruszenie art. 328 § 2

k.p.c. polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia,

przyczyn pominięcia dowodu z decyzji Nr 4/2001, którym to dokumentem

powodowie

dowodzili

bezprawny

mechanizm

umożliwiający

wyłudzanie

nienależnych świadczeń remontowych przez pozwanego. W oparciu o powyższe

zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. wskazanego

w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 k.p.c. podnieść należy, że zarzut

ten tylko wyjątkowo stanowić może uzasadnioną podstawę kasacyjną a mianowicie

wówczas, gdy brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku istotnych motywów

rozstrzygnięcia

czyni

niemożliwym

weryfikację

zasadności

orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka zachodzi. Art. 328 § 2 k.p.c. określający

m.innymi jakie elementy podstawy faktycznej rozstrzygnięcia uzasadnienie powinno

zawierać, nakazuje podanie w uzasadnieniu przyczyn, które spowodowały, że Sąd

nie dał wiary pewnym dowodom a więc przyjął, że są niewiarygodne i pozbawione

mocy dowodowej, a tym samym nie mogą być podstawą stwierdzenia istotnych dla

sprawy okoliczności. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu II instancji wymagania

tego nie spełnia, skoro Sąd nie odniósł się do zaprezentowanego przez powodów

Sądowi I instancji dowodu w postaci decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji

i Konsumentów z dnia 5 lutego 2001 roku. Zauważyć trzeba, że ten dowód

(k.15 akt) zawierający ocenę działalności strony pozwanej zajmującej pozycję

dominującą na rynku podaży obiektów turystycznych, powodowie złożyli dla

wykazania faktu braku związania zapisem § 6 umowy dzierżawy. Niezależnie

jednak od tego, czy powodowie (działający w sprawie bez pomocy profesjonalnego

pełnomocnika),

wskazywali

jaki

skutek

prawny

zamierzają

przedłożonym

dokumentem wykazać, rzeczą Sądu było dokonanie takiej jego oceny, która

wskazywałaby czy posiada on moc dowodową, a w konsekwencji znaczenie i jakie

dla stwierdzenia istotnych w sprawie okoliczności. Nadto podnieść trzeba, że

aczkolwiek Sąd I instancji ocenianego dowodu nie wskazał, jako stanowiącego

podstawę faktyczną swoich ustaleń, to właśnie ten dowód - zważywszy na

argumenty jakimi Sąd się posłużył - stał się podstawą oceny, że zawarty w § 6

umowy stron zapis jako naruszający granice swobody umów, uruchomił sankcję

nieważności. Tymczasem Sąd II instancji odnosząc się do dokonanej Sąd I instancji

oceny prawnej, którą uznał za nieuprawnioną, argumentował, iż materiał dowodowy

do takiej oceny nie dawał podstaw, nie dokonując jednocześnie jakiejkolwiek oceny

dowodu w postaci decyzji z dnia 5 lutego 2001 roku Prezesa Urzędu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów. Podnieść w tym miejscu należy i to, że Sąd II instancji,

poza funkcją kontrolną, pełni role orzekającego i nie może ograniczyć się do

rozważenia tylko zarzutów podniesionych w skardze apelacyjnej lecz jest

obowiązany rozważyć w granicach zaskarżenia apelacyjnego cały materiał

procesowy, wszystkie okoliczności sprawy i samodzielnie ustalić podstawę

faktyczną wyroku oraz dowody, na których oparł to ustalenie a wreszcie wyjaśnić

podstawę prawną wyroku.

Reasumując, uznać należy, ze uzasadniona okazała się podstawa kasacyjna

z art. 3931 pkt 2 k.p.c. wywiedziona z naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. polegającego

na takiej wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku, która kontrolę trafności

zarzutów w zakresie objętym podstawą kasacyjną z art. 393 1 pkt 1 k.p.c.

uniemożliwia.

Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 1 § 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

jz