IV CK 240/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CK 240/04

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSA Elżbieta Strelcow

w sprawie z powództwa Z.C.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji W. SA w B.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 października 2004 r.,

na skutek kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 3 września 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia

25 kwietnia 2003 r., i odrzuca pozew;

zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 9.040

(dziewięć tysięcy czterdzieści) złotych tytułem kosztów procesu

za wszystkie instancje.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 września 2003 r. Sad Okręgowy oddalił apelację

pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji „W.” S.A. Oddział w B. od

wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2003 r., którym zasądzona została od

pozwanego na rzecz powoda Z. C. kwota 26 100 zł z odsetkami ustawowymi i

kosztami

procesu.

Zasądzona

kwota

stanowi

odszkodowanie

z

tytułu

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku drogowego, w wyniku

którego uszkodzony został samochód powoda marki Audi i wobec tego, że koszt

naprawy (50 941 zł) przewyższał wartość rynkową pojazdu przed wypadkiem

(43 200 zł) szkodę tę ustalono na kwotę odpowiadającą różnicy pomiędzy wartością

rynkową pojazdu przed wypadkiem (43 200 zł) a kwotą 17 100 zł, która

prawomocnie została zasądzona od pozwanego na rzecz powoda z tytułu tego

samego ubezpieczenia wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 28 marca 2002 r.,

sygn. akt I C 24/01. Sądy obu instancji nie uznały zasadności podniesionego

przez pozwanego zarzutu sprawy osądzonej i przyjęły, że w poprzedniej sprawie

powód – po uprzednim dwukrotnym żądaniu od pozwanej zapłaty odszkodowania w

kwocie 59 950,10 zł – wystąpił o zasądzenie jedynie bezspornej kwoty

odszkodowania ustalonego jako różnica pomiędzy wartością rynkową pojazdu

przed wypadkiem (43 200 zł) a jego wartością rynkową po wypadku (26 100 zł)

i że trudno przypisywać powodowi, iż wytaczając tamto powództwo zrzekł się

„reszty odszkodowania”.

Wyrok wymieniony na wstępie pozwany zaskarżył kasacją. Podstawę kasacji

stanowi naruszenie prawa materialnego – art. 363 § 1 i 2 k.c. oraz naruszenie

przepisu postępowania art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., przez przyjęcie, że w sprawie

nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie ulega wątpliwości, że powodowi przysługuje od zakładu ubezpieczeń

tylko

jedno

–

obejmujące

naprawienie

wszystkich

doznanych

szkód

–

odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy

wypadku, w wyniku którego uszkodzony został jego samochód. Oczywiście

nie oznacza to, że powód nie mógł domagać się odszkodowania poprzez spełnienie

świadczeń częściowych, składających się na to odszkodowanie.

Dochodząc odszkodowania w sprawie Sądu Rejonowego w S. sygn. akt I C

24/01 powód nie wskazał jednakże, że dochodzi jedynie części odszkodowania.

Okoliczność, że przed wytoczeniem powództwa domagał się od pozwanego

przyznania mu odszkodowania w kwocie 59 950,10 zł ani jego twierdzenie, że żąda

zasądzenia kwoty 17 100 zł jako bezspornej, nie było wystarczające do przyjęcia,

że poza tą kwotą może mu w ramach należnego mu odszkodowania przysługiwać

jakaś dalsza kwota. W każdym bądź razie z punktu widzenia pozwanego kwota

17 100 zł wyczerpywała odszkodowanie należne powodowi, gdyż na taką kwotę

ustalił on wysokość tego odszkodowania, odmawiając jego wypłacenia ze względu

na nieuznawanie zasady swojej odpowiedzialności za zaistniałą szkodę. Dlatego to

w wymienionej sprawie przedmiotem sporu była tyko zasada powództwa, a nie jego

wysokość.

Okoliczność, że dochodząc odszkodowania w poprzedniej sprawie powód

nie zastrzegł, iż dochodzi jedynie części należnego mu roszczenia, nie wyłączała

jednakże możliwości – po prawomocnym uwzględnieniu żądania – dochodzenia

dalszej, uprzednio nie dochodzonej jego części, w odrębnej sprawie. Rzecz jednak

w tym, że – jak już wyżej powiedziano – powodowi z tytułu szkody wyrządzonej

jednym zdarzeniem przysługuje tylko jedno odszkodowanie. Sposób ustalenia jego

wysokości jest natomiast innym zagadnieniem.

W poprzedniej sprawie, tak jak i w sprawie, w której wydany został

zaskarżony wyrok, powód dochodził odszkodowania za szkodę spowodowaną

uszkodzeniem jego samochodu. Szkodę tę mógł określać koszt naprawy pojazdu

lub w razie nieopłacalności naprawy – wartość rynkowa samochodu sprzed

wypadku, pomniejszona o wartość rynkową jego pozostałości po wypadku. Jeżeli

naprawa nie przywróciła pojazdu do stanu sprzed wypadku, szkodę mógł stanowić

koszt naprawy pojazdu oraz zmniejszenie wartości samochodu po naprawie

w porównaniu ze stanem sprzed wypadku. W sytuacji, gdy koszt naprawy

przewyższa wartość samochodu sprzed wypadku, odszkodowanie nie może jednak

być wyższe od tej wartości. Takie zasady ustalenia wysokości szkody

i odszkodowania wynikają w szczególności z orzeczeń Sądu Najwyższego

powołanych w zaskarżonym wyroku. Żądając naprawienia szkody polegającej

na różnicy – ustalonej przez pozwanego i nie kwestionowanej przez powoda

co do wysokości – między wartością pojazdu sprzed wypadku a jego wartością

po wypadku, powód określił poniesioną przez siebie szkodę bez odwoływania się

do kosztów naprawy pojazdu. Tak określona, na podstawie kryterium wybranego

przez powoda, wysokość doznanej przezeń szkody na skutek uszkodzenia jego

pojazdu, wyczerpuje całość szkody ustalonej przy pomocy tego kryterium.

Odszkodowanie w kwocie 17 000 zł, zasądzone prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego w S. z dnia 28 marca 2002 r., sygn. akt I C 24/01, stanowi naprawienie

tej szkody.

W sprawie, w której wydany został zaskarżony wyrok, powód dochodzi –

i żądanie to zostało uwzględnione – odszkodowania ograniczonego wprawdzie

do wartości pojazdu sprzed wypadku, ale w wysokości kosztów naprawy

samochodu (przy uwzględnieniu kwoty już uprzednio prawomocnie zasądzonej).

W sytuacji, gdy odszkodowanie ustalone, aczkolwiek według innego kryterium,

ale należne ze względu na wyrządzenie tej samej szkody, zostało już prawomocnie

w całości zasądzone na rzecz powoda, nie może on ponownie dochodzić tego

odszkodowania, ustalonego na podstawie innego kryterium. W sprawie, w której

odszkodowanie takie zostało zasądzone, zachodzi – ze względu na prawomocne

osądzenie sprawy o to samo – nieważność postępowania (art. 379 pkt 3 k.p.c.).

Już tylko na marginesie należy zauważyć, że zasądzenie odszkodowania

w wysokości, co prawda ograniczonej do wartości samochodu sprzed wypadku,

lecz odpowiadającej kosztom naprawy pojazdu, przy uwzględnieniu odszkodowania

prawomocnie zasądzonego w poprzedniej sprawie, w istocie oznaczałoby

przyznanie odszkodowania odpowiadającego kosztom naprawy samochodu

w sytuacji, gdy koszty te przewyższały jego wartość sprzed wypadku, a zatem

gdy naprawa samochodu była ekonomicznie nieuzasadniona i co za tym idzie

nie było uzasadnione przyznanie odszkodowania w wysokości kosztów tej naprawy.

Poza tym przyznanie takiego odszkodowania pomijałoby – przy braku podstaw

do naprawy samochodu

i określenia

odszkodowania

należnego

powodowi

w wysokości odpowiadającej tym kosztom – wartość pojazdu po wypadku.

Z przytoczonych względów, Sąd Najwyższy uznał, że między stronami

sprawa o należne powodowi od pozwanego odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku drogowego, w wyniku którego

uszkodzony został jego samochód, została prawomocnie osądzona wyrokiem Sądu

Rejonowego w S. z 28 marca 2002 r., sygn. akt I C 24/01. Zaskarżony wyrok

wydany zatem został w postępowaniu dotkniętym nieważnością (art. 379 pkt 3

k.p.c.). Po rozpoznaniu kasacji na posiedzeniu niejawnym (art. 393 8 § 2 k.p.c.),

na podstawie art. 39316 k.p.c. należało więc uchylić wydane w sprawie wyroki

i odrzucić pozew i na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99

k.p.c. zasądzić od powoda na rzecz pozwanego poniesione przezeń koszty

procesu, obejmujące wpis od apelacji i wpis od kasacji oraz koszty wynagrodzenia

jego pełnomocnika – radcy prawnego we wszystkich instancjach.