III ZS 3/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III ZS 3/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Krajowej Rady Komorniczej nr 838 / IV z dnia 7 września 2011 r., w

zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie § 18 ust. 3 pkt 5 i 6 regulaminu działania

Krajowej Rady Komorniczej ( uchwała KRK nr 670 / IV z dnia 30 czerwca 2010 r.) ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 maja 2012 r.,

1. uchyla § 1 pkt 4 zaskarżonej uchwały w zakresie

odnoszącym się do § 18 ust. 3 pkt 6 Regulaminu działania

Krajowej Rady Komorniczej z dnia 30 czerwca 2010 r. i

przekazuje sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Krajowej Radzie Komorniczej,

2. oddala skargę w pozostałej części.

UZASADNIENIE

Krajowa Rada Komornicza w dniu 7 września 2011 r. podjęła uchwałę nr

838/IV (dalej jako uchwała). Na mocy uchwały wprowadzono zmiany do regulaminu

działania Krajowej Rady Komorniczej (dalej jako Regulamin), w tym w § 18 ust. 3

Regulaminu. Przepis ten otrzymał następujące brzmienie: „§ 18. 3. Do zadań

prezesa należy w szczególności: 1) zwoływanie posiedzeń Krajowej Rady, 2)

przewodniczenie jej obradom, 3) wykonywanie uchwał Krajowej Rady, 4)

współdziałanie w imieniu Krajowej Rady z Ministrem Sprawiedliwości, prezesami

sądów apelacyjnych, radami izb komorniczych oraz innymi organami i instytucjami,

5) sprawowanie nadzoru i kontroli nad czynnościami rzecznika prasowego Krajowej

Rady, 6) sprawowanie nadzoru nad działalnością gospodarczą Krajowej Rady, w

tym nad Spółką z o.o. „C””.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższą uchwałę zarzucając jej

sprzeczność z prawem w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie § 18 ust. 3 pkt 5

i 6 Regulaminu i wnosząc o uchylenie uchwały w zaskarżonej części .

W uzasadnieniu skargi Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż ustawa z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity Dz.U. z

2011 Nr 231, poz. 1376; dalej jako ustawa) nie przyznaje Prezesowi Krajowej Rady

Komorniczej (dalej jako Prezes KRK) wskazanych w § 18 ust. 3 pkt 5 i 6 regulaminu

uprawnień, a zatem przyznanie ich Prezesowi KRK na podstawie zaskarżonej

uchwały pozbawione jest podstaw prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości,

Prezes KRK jedynie reprezentuje Krajową Radę Komorniczą na zewnątrz i

przewodniczy posiedzeniom tego organu samorządu zawodowego. Do Prezesa

KRK (względnie wskazanych przez Radę członków) należy także wykonywanie

uchwał Krajowej Rady Komorniczej. Prezesowi KRK nie przysługuje jednak pozycja

samodzielnego organu samorządu zawodowego, która pozwalałaby na choćby

„domniemanie" kompetencji szerszych niż wskazane w ustawie. Regulacja

ustawowa, w zakresie określenia pozycji Prezesa KRK, znalazła swoje dopełnienie

w obowiązującym dotychczas regulaminie działania Krajowej Rady Komorniczej

(uchwała KRK nr 670/IV z dnia 30 czerwca 2010 r., ze zm.), który w sposób

niebudzący wątpliwości czyni Prezesa KRK wewnętrznym „funkcjonariuszem"

Krajowej Rady Komorniczej. Regulamin ten w § 4 ust. 1 stwierdzał, że „W skład

Krajowej Rady Komorniczej wchodzą: prezes oraz członkowie spośród których

Rada wybiera wiceprezesów, sekretarza i skarbnika". Z kolei w § 5 ust. 1

regulaminu zapisano expressis verbis, że Prezes KRK, wiceprezesi, sekretarz i

skarbnik są wewnętrznymi „organami" Krajowej Rady Komorniczej. Jak dalej

wywiedziono w skardze Ministra Sprawiedliwości, żaden przepis ustawy nie zalicza

Prezesa KRK do „władz" samorządu komorniczego, nie przyznaje mu statusu

organu tego samorządu i nie nadaje mu jakichkolwiek uprawnień w zakresie

„nadzoru i kontroli" czy „nadzoru". Pojęcia te implicite zawierają zaś założenie

choćby zakresowo ograniczonej nadrzędności nad podmiotem nadzorowanym lub

poddanym kontroli.

W konkluzji skargi Ministra Sprawiedliwości podkreślono, że uchwała

Krajowej Rady Komorniczej z dnia 7 września 2011 r. w zakresie, w jakim przyznaje

Prezesowi KRK kompetencje nadzorcze i kontrolne, podjęta została z naruszeniem

ustawy, w szczególności z art. 84 ust. 1 i jako niedopuszczalna winna zostać

wyeliminowana z porządku prawnego.

W

uzasadnieniu

skargi

zwrócono

również

uwagę,

iż

zgodnie

z

postanowieniem § 18 ust. 3 pkt 6 Regulaminu nadzór nad działalnością

gospodarczą Krajowej Rady - realizowaną przez spółkę z o.o. „C." - sprawuje

Prezes KRK, który jednocześnie pełni funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. „C".

Spółka ta została powołana do prowadzenia działalności gospodarczej przez

Krajową Radę Komorniczą. W konsekwencji za aktualny można uznać zarzut, iż

„nadzór" nad działalnością gospodarczą Krajowej Rady Komorniczej został

powierzony wbrew ustawie jej członkowi, którego nie wyróżnia ani samodzielna w

stosunku do Rady pozycja, ani tym bardziej status samorządowego „organu"

nadrzędnego nad Krajową Radą Komorniczą. Co więcej, „nadzór" - w układzie

personalnym, powierzono nadzorowanemu.

W

odpowiedzi

Komornicza

wniosła

na

o

skargę

jej

Ministra

oddalenie

i

Sprawiedliwości

obciążanie

Krajowa

skarżącego

Rada

kosztami

postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi Krajowa Rada Komornicza

wskazała, że podstawę prawną dla uchwalenia Regulaminu stanowi art. 85 ust. 1

pkt 10 ustawy. Ustawa nie normuje sposobu działania Krajowej Rady Komorniczej,

zatem Krajowa Rada Komornicza może określić zasady rozdziału zadań pomiędzy

swoich członków i organizacji pracy. Zdaniem Krajowej Rady Komorniczej zwrot „ze

szczególnym uwzględnieniem (kwestii) reprezentowania tych organów” nie odnosi

się do reprezentacji określonej w ustawie, lecz do kwestii wewnętrznego

funkcjonowania poszczególnych organów. Regulamin nie przyznaje zaś Prezesowi

KRK uprawnień nieznanych ustawie. Reguluje strukturę wewnętrzną Krajowej Rady

Komorniczej, powierza poszczególnym jej członkom wykonywanie poszczególnych

rodzajów obowiązków z jednoczesnym nazwaniem pełnionych przez nich funkcji

(np. rzecznik prasowy). W Regulaminie utworzono Zespół Informacji Prasowej, zaś

nadzór nad jego działalnością powierzono Prezesowi KRK. Ponieważ osoby

przekazujące informacje mediom udzielają takich informacji w imieniu Prezesa

KRK, który z kolei reprezentuje Krajową Radę Komorniczą na zewnątrz, racjonalne

jest, by to Prezes KRK sprawował nadzór nad działalnością tych osób.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga Ministra Sprawiedliwości okazała się tylko częściowo uzasadniona.

Sąd Najwyższy za bezpodstawny uznaje zarzut sprzeczności z prawem

uchwały Krajowej Rady Komorniczej w zakresie dotyczącym nowego brzmienia §

18 ust. 3 pkt 5 Regulaminu. Z uzasadnienia skargi wynika, że Minister

Sprawiedliwości upatruje sprzeczności zaskarżonej uchwały z art. 84 ustawy.

Minister Sprawiedliwości odwołuje się bowiem w uzasadnieniu sformułowanych w

skardze zarzutów do treści art. 84 ust. 1 („Prezes Krajowej Rady Komorniczej

reprezentuje ją na zewnątrz, kieruje jej pracami i przewodniczy na posiedzeniach.

W razie nieobecności Prezesa jego obowiązki wykonuje wiceprezes”) oraz ust. 4

ustawy („Krajowa Rada Komornicza na posiedzeniu dokonuje podziału czynności

między swoich członków, jak również uchwala regulamin swojej pracy.”).

W

przekonaniu

Sądu

Najwyższego

powierzenie

Prezesowi

KRK

„sprawowania nadzoru i kontroli nad czynnościami rzecznika prasowego Krajowej

Rady” nie narusza w żaden sposób art. 84 ust. 1 ustawy. Przepis ten odnosi się

bowiem do zasad reprezentacji Krajowej Rady Komorniczej, a nie działalności jej

rzecznika prasowego. Ustawa nie normuje kwestii działalności zespołu prasowego

Krajowej Rady Komorniczej lub jej rzecznika prasowego. Decyzję o powołaniu

takiego zespołu lub wyznaczenia osoby piastującej funkcje rzecznika prasowego

ustawodawca pozostawił zatem uznaniu Krajowej Rady Komorniczej jako organowi

samorządu zawodowego powołanego do reprezentowania komorników. To, że

Krajowa Rada Komornicza powierzyła Prezesowi KRK zadanie wymienione w § 18

ust. 3 pkt 5 Regulaminu nie oznacza, że przyznała Prezesowi KRK uprawnienia

zastrzeżone przez ustawę innemu organowi samorządu komorniczego, bądź że

zmieniła zasady reprezentacji Krajowej Rady Komorniczej określone w art. 84 ust. 1

ustawy. Katalog kompetencji składający się na zakres działania Krajowej Rady

Komorniczej nie jest bowiem zamknięty (art. 85 ust. 1 ustawy – „do zakresu

działania Krajowej Rady Komorniczej należy w szczególności …”), zaś przepis art.

84 ust. 4 ustawy jednoznacznie upoważnia Krajową Radę Komorniczą do

dokonania podziału czynności między swoich członków. Przepis art. 84 ust. 4

ustawy upoważnia zatem Krajową Radę Komorniczą do określenia nie tylko zasad

działania Rady w postaci regulaminu, ale także do wskazania obszarów należących

do jej właściwości (kompetencji), za realizację których „wewnętrznie” będą

odpowiedzialni

poszczególni

jej

członkowie.

Jeżeli

zatem

Krajowa

Rada

Komornicza uznała za celowe powołanie zespołu prasowego i wyodrębnienie

funkcji rzecznika prasowego Rady, to zgodnie z zasadą autonomii działalności

organów samorządu zawodowego mogła również wskazać, który z jej członków

będzie nadzorował działania rzecznika. Samo powierzenie Prezesowi KRK

uprawnienia do sprawowania nadzoru i kontroli nad działaniami rzecznika

prasowego Krajowej Rady Komorniczej stanowi zaś, jak słusznie wywodzi się w

odpowiedzi

na

skargę

Ministra

Sprawiedliwości,

naturalną

konsekwencję

przyznania Prezesowi KRK uprawnienia ogólnego do reprezentowania Krajowej

Rady Komorniczej na zewnątrz, o którym mowa w art. 84 ust. 1 ustawy.

Skarga Ministra Sprawiedliwości okazała się natomiast zasadna w zakresie

odnoszącym się do § 18 ust. 3 pkt 6 Regulaminu. Na jego podstawie powierzono

Prezesowi KRK zadanie „sprawowania nadzoru nad działalnością gospodarczą

Krajowej Rady, w tym nad spółką z o.o. C”. W pierwszej kolejności należy

zauważyć, że przepisy ustawy stanowią jednoznacznie, że do zakresu działania

Krajowej Rady należy „prowadzenie działalności gospodarczej” (art. 85 ust. 1 pkt 14

ustawy). Jednocześnie przepis art. 85 ust. 2 ustawy normuje zasady składania woli

w imieniu Krajowej Rady Komorniczej w zakresie prowadzonej działalności

gospodarczej. W myśl tego przepisu oświadczenia woli odnoszące się do

prowadzonej przez Krajową Radę Komorniczą działalności gospodarczej składa

Prezes lub wiceprezes KRK oraz jeden z członków Krajowej Rady. Zasady

reprezentacji Krajowej Rady Komorniczej w zakresie prowadzonej przez nią

działalności gospodarczej są zatem określone ustawowo. Zaskarżona przez

Ministra Sprawiedliwości uchwała nie godzi w te ustawowo określone zasady

reprezentacji, jako że w zakresie obejmującym § 18 ust. 3 pkt

6 Regulaminu

dotyczy nadzoru nad działalnością gospodarczą Krajowej Rady Komorniczej.

Zdaniem Sądu Najwyższego, zaskarżona uchwała w zakresie obejmującym § 18

ust. 3 pkt 6 Regulaminu jest jednak sprzeczna z art. 85 ust. 2 ustawy, ponieważ

prowadzi do kumulacji w rękach Prezesa KRK, ustawowo upoważnionego do

składania oświadczeń woli w imieniu

Rady w zakresie prowadzonej przez nią

działalności

z

gospodarczej,

zadań

zakresu

wykonywania

działalności

gospodarczej oraz nadzorowania sposobu wykonywania tej działalności. Powoduje

to, że Prezes KRK występuje jednocześnie w roli „nadzorującego” (§ 18 ust. 3 pkt 6

Regulaminu) i „nadzorowanego” (art. 85 ust. 2 ustawy). Powyższe nie niweczy

możliwości dokonania przez Krajową Radę Komorniczą powierzenia jednemu ze

swoich członków zadania wewnętrznego nadzoru nad prowadzoną przez Radę

działalnością gospodarczą, ale do wykonania tego zadania nie powinno się

umocowywać żadnej z osób wymienionych w art. 85 ust. 2 ustawy, gdyż taki

podział czynności czyni tę kontrolę iluzoryczną.

Wprowadzone zaskarżoną uchwała postanowienie § 18 ust. 3 pkt 6

Regulaminu jest dodatkowo sprzeczne z przepisami ustawy z 15 września 2000 r.

Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037) w zakresie, w jakim

w sposób kategoryczny i bezwzględny upoważnia Prezesa KRK do sprawowania

nadzoru nad działalnością spółki z o.o. C. Zgodnie z art. 212 § 1 kodeksu spółek

handlowych prawo kontroli działalności spółki z o.o. służy każdemu wspólnikowi.

Krajowa Rada Komornicza, jako wspólnik spółki z o.o., może zatem kontrolować

działalność spółki. Uprawnienie to przysługuje jednak wspólnikowi, czyli Radzie, a

nie jej Prezesowi. Nadto prawo wspólnika do kontroli indywidualnej może zostać w

umowie spółki wyłączone lub ograniczone w przypadku ustanowienia w niej rady

nadzorczej lub komisji rewizyjnej (art. 213 § 3 kodeksu spółek handlowych).

Możliwość sprawowania indywidualnej kontroli przez wspólnika (Krajową Radę

Komorniczą)

została

w

rezultacie

uzależniona

przez

ustawodawcę

od

odpowiedniego ukształtowania treści umowy spółki z o.o., czego nie uwzględnia

zaskarżona uchwała w zakresie odnoszącym się do § 18 ust. 3 pkt 6 Regulaminu.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 68 ust. 2

ustawy orzekł jak w sentencji wyroku.