III ZS 2/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III ZS 2/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. Nr …/2012 z dnia […] w sprawie zaliczenia

nadpłaty wynikającej z tytułu podjęcia przez Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby

Notarialnej w W. w dniu […] roku uchwały Nr …/2011 w sprawie zasad

finansowania wydatków samorządowych,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 12 kwietnia 2013 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę.

UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości zaskarżył dnia 1 lutego 2013 r. uchwałę Rady Izby

Notarialnej w W. z dnia […] nr …/2012 w sprawie zaliczenia nadpłaty wynikającej z

tytułu podjęcia przez Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. w dniu

[…] uchwały nr …/2011 w sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych

(dalej jako uchwała …/2012).

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 17 Konstytucji oraz art. 35, art.

23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (jednolity

tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) przez to, że Rada Izby Notarialnej

w W. (dalej jako Rada) wypowiadając się w sprawie składek miesięcznych

notariuszy na potrzeby samorządu terytorialnego przekroczyła swoje kompetencje

ustawowe naruszając tym samym wyłączne w tym zakresie kompetencje Krajowej

Rady Notarialnej.

Uzasadniając zarzuty skargi Minister Sprawiedliwości podniósł, że Walne

Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. (dalej jako Walne Zgromadzenie) w

dniu […] podjęło uchwałę nr …/2011 w sprawie zasad finansowania wydatków

samorządowych. Na mocy tej uchwały Walne Zgromadzenie zobowiązało Radę do

zaniechania w 2011 r. poboru składki na potrzeby samorządu terytorialnego w

części przekraczającej uchwaloną przez Krajową Radę Notarialną składkę

minimalną. Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2011 r., III ZS 3/11, Sąd Najwyższy uchylił

tę uchwałę uznając, że rozstrzygając o składkach na potrzeby samorządu

notarialnego Walne Zgromadzenie naruszyło wyłączną kompetencję Krajowej Rady

Notarialnej. Zaskarżoną uchwałą …/2012 Rada postanowiła zaliczyć jako nadpłaty

sumy wpłacone przez notariuszy w okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2011 r.

tytułem miesięcznych składek w wysokości przewyższającej składkę minimalną

ustaloną przez Krajową Radę Notarialną. Jako podstawę prawną uchwały

wskazano art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie, zgodnie z którym do zakresu działania

rady należy zarząd i rozporządzanie majątkiem izby. U podstaw zaskarżonej

uchwały leżało założenie, zgodnie z którym w okresie obowiązywania uchwały nr

…/2011, uchylonej wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie III ZS 3/11, notariusze

wchodzący w skład W. Izby Notarialnej mieli obowiązek płacić składki w wysokości

określonej w uchylonej uchwale. W związku z tym zaskarżona w niniejszej sprawie

uchwała służyła jedynie uporządkowaniu sytuacji w odniesieniu do składek

uiszczonych na podstawie uchwały nr …/2011.

Minister Sprawiedliwości podniósł, że zaskarżona uchwała ograniczyła

wysokość składek na potrzeby samorządu notarialnego do wysokości składki

minimalnej ustalonej przez Krajową Radę Notarialną, naruszając tym samym jej

wyłączną kompetencję. Zgodnie z art. 23 oraz art. 40 § 1 pkt 8 Prawa o notariacie

ustalenie wysokości składek należy do wyłącznej kompetencji Krajowej Rady

Notarialnej. Zaskarżona uchwała …/2012 modyfikuje zaś wysokość składek

wpłaconych w 2011 r. w okresie styczeń-lipiec. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2011 r., III ZS 3/11 miał charakter

konstytutywny i wywoływał skutki ex tunc, a zatem tak jakby uchylona uchwała nr

…/2011 nie została w ogóle podjęta. Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości

uznał, że brak podstaw do kwalifikacji jako nadpłaty składek uiszczonych przez

notariuszy zrzeszonych w W. Izbie Notarialnej w okresie obowiązywania uchylonej

uchwały nr …/2011, których wysokość przekraczała składkę minimalną, określoną

przez Krajową Radę Notarialną. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 35 pkt 4

ustawy Minister Sprawiedliwości podniósł, że w zakresie kompetencji rady do

sprawowania zarządu i rozporządzania majątkiem izby nie mieści się uprawnienie

do kształtowania składki miesięcznej ustalonej przez Krajową Radę Notarialną.

W odpowiedzi na skargę Ministra Sprawiedliwości Rada Izby Notarialnej w

W. wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie w całości. Rada domagała się

odrzucenia skargi z powodu niewskazania przez Ministra Sprawiedliwości, czy

uchylenie uchwały ma nastąpić w całości czy w części.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga Ministra Sprawiedliwości ma uzasadnione podstawy.

Wniosek

Rady

o

odrzucenie

skargi

Ministra

Sprawiedliwości

jest

bezpodstawny. Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu kasacyjnym do

postępowania ze skargi w trybie nadzoru nad uchwałami organów samorządu

notarialnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III ZS

6/11) nie oznacza, że do skargi Ministra Sprawiedliwości stosuje się wymogi

formalne przewidziane dla skargi kasacyjnej. Skarga Ministra Sprawiedliwości nie

jest skargą kasacyjną w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz przewidzianym w

ustawach korporacyjnych środkiem prawnym służącym kontroli uchwał organów

samorządu zawodowego. Ponadto z petitum skargi Ministra Sprawiedliwości

wynika, że zaskarża on uchwałę Rady w całości, skoro wnosi o jej uchylenie.

Odnosząc się do meritum skargi Ministra Sprawiedliwości, Sąd Najwyższy

uznaje za zasadny zarzut naruszenia art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie. Przepis ten

upoważnia radę do zarządu i rozporządzania majątkiem Izby. Nie upoważnia do

decydowania o wysokości składki. Tymczasem zaskarżona w niniejszej sprawie

uchwała odnosi się do wysokości składek uiszczonych przez notariuszy

zrzeszonych w W. Izbie Notarialnej w okresie styczeń-lipiec 2011 r. Wpłacone w

tym okresie składki w wysokości przekraczającej składkę minimalną nie stanowiły

nadpłaty, bo uchwała Rady bezpodstawnie obniżająca wysokość składki uchylona

została ex tunc wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie III ZS 3/11. Traktując jako

nadpłaty składki uiszczone przez notariuszy w wysokości wyższej, niż składka

minimalna określona przez Krajową Radę Notarialną, uchwała …/2012 prowadzi do

obniżenia wysokości składek faktycznie uiszczanych w 2011 r. przez notariuszy w.,

do czego przepis art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie nie daje Radzie podstaw.

Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 Prawa o

notariacie. Obowiązek opłacania składek miesięcznych na potrzeby organów

samorządu notarialnego wynika z art. 23 Prawa o notariacie. Przepis ten

dodatkowo precyzuje, że notariusze mają obowiązek uiszczać składki w wysokości

ustalonej przez Krajową Radę Notarialną. Wyłączną kompetencję Krajowej Rady

Notarialnej w zakresie ustalania wysokości składek potwierdza dodatkowo art. 40 §

1 pkt 8 Prawa o notariacie. Jak wskazano powyżej, uchwała …/2012, formalnie

traktując o kwalifikacji jako nadpłaty środków uiszczonych przez notariuszy w

wykonaniu obowiązku z art. 23 Prawa o notariacie, w rzeczywistości modyfikuje

wysokość składek miesięcznych, jakie na podstawie uchwały Krajowej Rady

Notarialnej notariusze zobowiązani byli uiszczać w 2011 r. Oznacza to, że uchwała

…/2012 została podjęta przez Radę w materii zastrzeżonej do kompetencji

Krajowej Rady Notarialnej.

Mając powyższe na względzie zaskarżoną uchwałę należało uchylić.