III ZS 13/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III ZS 13/13

POSTANOWIENIE

Dnia 10 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

SSN Teresa Flemming-Kulesza

Protokolant Anna Matura

w sprawie ze skargi Ministra Zdrowia

na uchwałę Nr …/2005 Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia 24 lutego 2005 r.,

w sprawie odpłatności za wydanie zaświadczeń poświadczających posiadanie

kwalifikacji farmaceuty wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 10 stycznia 2014 r.,

odrzuca skargę i zasądza od Ministerstwa Zdrowia na rzecz

Naczelnej

Izby

Aptekarskiej

kwotę

zł

(dwieście

siedemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Naczelna Rada Aptekarska, na podstawie art. 39 ust. 1 w związku z art. 2b

ust. 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (jednolity tekst: Dz.U.

z 2008 r. Nr 136, poz. 856 ze zm., dalej jako ustawa o izbach aptekarskich), podjęła

uchwałę nr …/2005 z dnia … 2005 r. w sprawie odpłatności za wydanie

zaświadczeń poświadczających posiadanie kwalifikacji farmaceuty wynikających z

przepisów prawa Unii Europejskiej (dalej jako uchwała). Na mocy § 1 uchwały

Naczelna Rada Aptekarska postanowiła, że tytułem zwrotu kosztów związanych z

wydaniem zaświadczenia określonego w art. 2b ust. 2 pkt 1-3 ustawy o izbach

aptekarskich w razie nieotrzymania dotacji na ten cel pobiera się od wnioskodawcy

opłatę w złotych polskich o równowartości 100 Euro. Zgodnie z § 2 uchwały w

przypadku wydania więcej niż jednego zaświadczenia na podstawie jednego

wniosku farmaceuty, opłata o której mowa w § 1 obejmuje wszystkie wydane

zaświadczenia. Wykonanie uchwały powierzono Prezesowi Naczelnej Rady

Aptekarskiej (§ 3 uchwały).

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że z uwagi na nowe zadania stawiane

przed Naczelną Radą Aptekarską po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej w

zakresie potwierdzania kwalifikacji farmaceuty konieczne stało się wskazanie źródeł

finansowania tych zadań. Wprowadzenie na mocy § 1 uchwały odpłatności za

wydawanie zaświadczeń, o których mowa w art. 2b ust. 2 pkt 1-3 ustawy o izbach

aptekarskich, ma na celu pokrycie kosztów czasu pracy osoby wystawiającej

zaświadczenia; kosztów korespondencji; kosztów rozmów telefonicznych oraz

kosztów kontaktowania się z organami kompetentnymi w państwach członkowskich

Unii Europejskiej, w tym wyjazdów służbowych związanych z uzgadnianiem

procedur.

Uchwała została doręczona Ministrowi Zdrowia w dniu 22 sierpnia 2013 r.

Skargą z dnia 19 listopada 2013 r. Minister Zdrowia zaskarżył uchwałę Naczelnej

Rady Aptekarskiej w całości i wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej uchwale zarzucił

naruszenie art. 1 ust. 2 w związku z art. 39 ust. 1 w związku z art. 65 ust. 2 ustawy

o izbach aptekarskich z uwagi na brak ustawowych podstaw do wprowadzenia

przez Naczelną Radę Aptekarską odpłatności za wydawanie zaświadczeń oraz art.

17 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji RP z uwagi na podjęcie uchwały

wykraczającej poza ustawowe kompetencje Naczelnej Rady Aptekarskiej.

W uzasadnieniu skargi Minister Zdrowia wskazał, że powołany w podstawie

prawnej uchwały art. 39 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich upoważnia Naczelną

Radę Aptekarską do kierowania działalnością samorządu aptekarskiego w okresie

między krajowymi zjazdami aptekarzy oraz do czuwania nad prawidłową realizacją

zadań samorządu aptekarskiego. Z kolei przepis art. 2b ustawy o izbach

aptekarskich w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania skarżonej

uchwały zawierał upoważnienie dla Naczelnej Rady Aptekarskiej do wydawania na

wniosek farmaceuty określonych w tym przepisie zaświadczeń. Przepisy ustawy o

izbach aptekarskich nie zawierają podstawy prawnej do wprowadzenia przez

Naczelną Radę Aptekarską odpłatności za wydawanie zaświadczeń określonych w

art. 2b ust. 2 pkt 1-3 ustawy o izbach aptekarskich. W ten sposób Naczelna Rada

Aptekarska przekroczyła przyznanej jej w ustawie kompetencje.

Minister Zdrowia zwrócił ponadto uwagę, że zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy o

izbach aptekarskich mogą one otrzymać z budżetu państwa dotacje na pokrycie

kosztów czynności stwierdzania prawa wykonywania

dokumentu,

prowadzenia

zawodu i wydawania

rejestru farmaceutów oraz Centralnego

Rejestru

Farmaceutów RP. Środki finansowe, o których mowa w ust. 1 przeznaczone są

także na pokrycie kosztów czynności samorządu zawodowego w odniesieniu do

obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej. Wprawdzie koszty czynności

związanych z wydawaniem zaświadczeń nie są wyszczególniane w umowach o

przekazanie dotacji, zawieranych między Ministrem Zdrowia a izbami aptekarskimi,

jednakże mając na względzie dyspozycję art. 65 ust. 2 ustawy o izbach

aptekarskich zasadne jest uznanie, że czynności związane z wydawaniem

zaświadczeń mieszczą się w zakresie art. 65 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich.

Ponadto, z art. 64 ustawy wynika, że dochodami izby aptekarskiej są składki

członkowskie, zapisy, darowizny, dotacje, wpływy z działalności gospodarczej oraz

inne wpływy. Tymczasem Naczelna Rada Aptekarska postanowiła w zaskarżonej

uchwale, że od wnioskodawcy będzie pobierana opłata w wysokości będącej

równowartością

kwoty

Euro

w

przypadku

nieotrzymania

dotacji

na

sfinansowanie kosztów czynności związanych z wydaniem zaświadczeń.

Pismem z dnia 10 grudnia 2013 r. Naczelna Izba Aptekarska w odpowiedzi

na skargę Ministra Zdrowia wniosła o jej odrzucenie w całości, jako wniesionej po

terminie, ewentualnie o oddalenie jako bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów

postępowania. W uzasadnieniu wniosku o odrzucenie skargi wskazano, że Minister

Zdrowia powziął wiadomość o uchwale w 2012 r., ponieważ pismem z dnia 17 maja

2012 r. skierowanym do Prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej wniósł o podjęcie

uchwały uwzględniającej nowy stan prawny w sprawie opłat za zaświadczenie, o

którym mowa w art. 4g ustawy o izbach aptekarskich. W piśmie tym Minister

Zdrowia przytoczył nie tylko datę i numer uchwały skarżonej w niniejszej sprawie,

ale także treść zaskarżonej uchwały i wskazaną w niej podstawę prawną.

Sformułował także zarzuty pod jej adresem podnosząc, że przepisy ustawy o

izbach aptekarskich nie zawierają upoważnienia dla Naczelnej Rady Aptekarskiej

do wprowadzania jakichkolwiek opłat za wydanie zaświadczeń.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich, minister właściwy do

spraw zdrowia może zaskarżyć do Sądu Najwyższego uchwałę Naczelnej Izby

Aptekarskiej pod zarzutem niezgodności z prawem w terminie trzech miesięcy od

dnia powzięcia wiadomości o uchwale.

W niniejszej sprawie Minister Zdrowia uważa, że wiadomość o zaskarżonej

uchwale podjął w dniu 22 sierpnia 2013 r., kiedy to wraz pismem Prezesa

Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia 21 sierpnia 2013 r. doręczono mu

uwierzytelniony odpis uchwały Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia … 2005 r.

Natomiast Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej podnosi, że zaskarżona uchwała

dostępna jest na stronie internetowej Naczelnej Izby Aptekarskiej, a ponadto była

już badana przez Ministra Zdrowia w 2012 r.

Przepisy prawa dotyczące nadzoru nad działalnością organów samorządu

zawodowego nie przewidują jednolitych unormowań w zakresie terminu wnoszenia

przez organy nadzoru skarg do Sądu Najwyższego. Dotyczy to zarówno długości

terminu, jak i zasad jego obliczania. Przykładowo można wskazać, że w ustawie z

dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz.U. Nr 219, poz. 1708 ze zm.) termin

wynosi 6 miesięcy od daty otrzymania uchwały (art. 19 ust. 1). W art. 10 ust. 2

ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz.U. Nr 174,

poz. 1038 ze zm.) termin wynosi 3 miesiące od daty otrzymania uchwały, przy czym

art. 10 ust. 4 upoważnia Ministra Zdrowia do wystąpienia z żądaniem przekazania

uchwały. Z kolei ustawa z dnia 21 grudnia 1990 r. o zawodzie lekarza weterynarii i

izbach lekarsko-weterynaryjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 767 ze

zm.) nie ogranicza uprawnienia ministra właściwego ds. rolnictwa do zaskarżenia

uchwały do Sądu Najwyższego żadnym terminem (art. 15).

Przepisy ustawy o izbach aptekarskich nie nakładają na organy samorządu

aptekarskiego

obowiązku

przekazywania

uchwał

Ministrowi

Zdrowia.

Nie

upoważniają także wprost Ministra Zdrowia do występowania z formalnym

żądaniem przekazania mu przez organ samorządu aptekarskiego odpisu podjętej

uchwały. Przepis art. 40 ustawy nakłada na Naczelną Radę Aptekarską jedynie

obowiązek przedstawiania ministrowi właściwemu ds. zdrowia corocznej informacji

o działalności samorządu aptekarskiego. Uprawnienie do wystąpienia przez

Ministra Zdrowia do organu samorządu aptekarskiego z żądaniem doręczenie

podjętej uchwały można jednak wywieźć z uprawnienia do zaskarżania uchwał

samorządu aptekarskiego do Sądu Najwyższego.

Skoro jednak w art. 13 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich mowa o

„powzięciu wiadomości” o skarżonej uchwale, a nie o jej doręczeniu, niezasadne

jest przyjęcie stanowiska Ministra Zdrowia, zgodnie z którym termin na wniesienie

skargi do Sądu Najwyższego rozpoczyna swój bieg zawsze od dnia doręczenia

uchwały organu samorządu aptekarskiego. Termin ten może bowiem rozpocząć

bieg także przed formalnym doręczeniem uchwały.

Zgodnie

z

poglądami

wyrażonymi

w

uzasadnieniu

wyroku

Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III ZS 8/13, w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy

o izbach aptekarskich nie chodzi o jakąkolwiek informację o fakcie podjęcia przez

organ samorządu aptekarskiego określonej uchwały, lecz o wiarygodną i

sprawdzoną wiedzę na temat podjęcia i treści takiej uchwały. W orzeczeniu tym

wskazano, że termin z art. 13 ust. 1 ustawy izbach aptekarskich nie rozpoczyna

biegu od daty złożenia do Ministra Zdrowia pisma osoby trzeciej, kwestionującej

zgodność uchwały z prawem, lecz od uzyskania przez Ministra Zdrowia – na

stosowną prośbę – uwierzytelnionego odpisu tej uchwały, pozwalającego na

zapoznanie się z jej treścią i przeprowadzenie analizy postanowień uchwały pod

kątem ich zgodności z obowiązującymi przepisami oraz podjęcie decyzji o

wniesieniu skargi do Sądu Najwyższego.

Sąd

Najwyższy

w

obecnym

składzie

w

pełni

podziela

powyższe

zapatrywanie, z którego wynika, iż nie każde „powzięcie wiadomości” o uchwale

organu samorządu aptekarskiego jest prawnie relewantne dla art. 13 ust. 1 ustawy

o izbach aptekarskich. Dlatego umieszczenie treści uchwały na stronie internetowej

Naczelnej Izby Aptekarskiej nie może skutkować rozpoczęciem biegu terminu

zaskarżenia uchwały Naczelnej Rady Aptekarskiej, o którym mowa w art. 13 ust. 1

ustawy o izbach aptekarskich.

Jednakże zdaniem Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie bieg 3mięcznego terminu na zaskarżenie uchwały Naczelnej Rady Aptekarskiej rozpoczął

się w dniu 17 maja 2012 r., kiedy to Minister Zdrowia skierował do Naczelnej Rady

Aptekarskiej pismo z żądaniem podjęcia nowej uchwały w przedmiocie opłat za

wydanie zaświadczeń, o których mowa w 4g ustawy o izbach aptekarskich. W

piśmie tym Minister Zdrowie powołał nie tylko datę, numer oraz tytuł uchwały

skarżonej w niniejszym postępowaniu, ale także wskazał jej podstawę prawną oraz

sformułował zarzuty, których treść zasadniczo pokrywa się z zarzutami skargi i ich

uzasadnieniem. Oznacza to, że w dacie sporządzenia tego pisma Minister Zdrowia

powziął wiarygodną, konkretną wiadomość o treści uchwały Naczelnej Rady

Aptekarskiej, którą skarży w niniejszej sprawie.

Z treści przedstawionego przez Naczelną Radę Aptekarską pisma Ministra

Zdrowia z dnia 17 maja 2012 r. zdaje się wynikać, że informację o podjęciu

skarżonej uchwały oraz jej treści Minister Zdrowia powziął w wyniku interwencji

Rzecznika Praw Obywatelskich. Nawet gdyby okazało się, że do pisma Rzecznika

wskazującego na wątpliwości co do zgodności z prawem uchwały Naczelnej Rady

Aptekarskiej nie dołączono odpisu skarżonej w niniejszej sprawie uchwały, na

podstawie którego Minister Zdrowie mógł zapoznać się z jej treścią i sformułować

zarzuty zawarte w piśmie z dnia 17 maja 2012 r., to podejmując interwencję w

reakcji na pismo Rzecznika Minister Zdrowia winien w maju 2012 r. wystąpić z

żądaniem doręczenia mu odpisu uchwały Naczelnej Rady Aptekarskiej.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.