III ZS 12/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III ZS 12/08

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSA Maciej Pacuda (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr […] z dnia … 2008 r., w sprawie

utworzenia i zasad funkcjonowania systemu informatycznego do prowadzenia

rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 13 marca 2009 r.,

umarza postępowanie.

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 18 grudnia 2008 r. została wniesiona skarga Ministra

Sprawiedliwości na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr […] z dnia … 2008 r. w

sprawie utworzenia i zasad funkcjonowania systemu informatycznego do

prowadzenia rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. W skardze tej Minister

Sprawiedliwości zaskarżył wymienioną uchwałę w części dotyczącej § 3, w

zakresie, w jakim wskazany przepis określał, że wpłaty wnoszone przez notariuszy

na rzecz Funduszu Informatyzacji, w wysokości ustalanej przez Krajową Radę

Notarialną, stanowią niezbędny wydatek poniesiony przez notariusza w związku z

dokonaniem czynności notarialnej, przez co obciążał strony czynności notarialnej,

jaką jest akt poświadczenia dziedziczenia opłatami na rzecz tego Funduszu.

Minister Sprawiedliwości zarzucił uchwale w zaskarżonej części, iż jest

sprzeczna:

1. z art. 17 Konstytucji oraz art. 5 i art. 40 § 1 ustawy Prawo o notariacie przez

to, że Krajowa Rada Notarialna, określając wpłaty wnoszone przez

notariuszy na rzecz Funduszu Informatyzacji Notariatu w wysokości

ustalanej przez Krajową Radę Notarialną jako niezbędny wydatek poniesiony

przez notariusza w związku z dokonaniem czynności notarialnej, faktycznie

obciążyła strony czynności notarialnej opłatami na rzecz Funduszu, czym

przekroczyła swoje uprawnienia,

2. z art. 5 § 2 ustawy Prawo o notariacie przez przyjęcie, że określona w § 3

pkt 2 uchwały wpłata na rzecz Funduszu Informatyzacji Notariatu stanowi

niezbędny wydatek poniesiony przez notariusza w związku z dokonaniem

czynności notarialnej, podczas gdy wynikający z § 3 pkt 3 i 4 zaskarżonej

uchwały sposób ustalania wysokości „należności za pojedynczy wpis do

rejestru” nie pozwala na przyjęcie, że jest to „niezbędny wydatek”, o którym

mowa w art. 5 § 2 ustawy Prawo o notariacie.

Wskazując na powyższe zarzuty, Minister Sprawiedliwości wniósł o

uchylenie uchwały w zaskarżonej części.

W piśmie z dnia 11 lutego 2009 r. Prezes Krajowej Rady Notarialnej

zawiadomił Sąd Najwyższy o tym, iż uchwałą z dnia 6 lutego 2009 r. Krajowa Rada

Notarialna uchyliła uchwałę z dnia 15 listopada 2008 r. w zaskarżonej części oraz

nadała § 3 tej uchwały nowe brzmienie, które nie zawiera już kwestionowanego

przez Ministra Sprawiedliwości punktu 2. Do tego pisma został również załączony

odpis uchwały z dnia 6 lutego 2009 r.

Na

rozprawie

przed

Sądem

Najwyższym

pełnomocnik

Ministra

Sprawiedliwości podtrzymał skargę, natomiast pełnomocnik Krajowej Rady

Notarialnej wniósł u umorzenie postępowania wobec faktu, iż skarga Ministra

Sprawiedliwości stała się bezprzedmiotowa. Równocześnie pełnomocnik Krajowej

Rady Notarialnej wnosił o rozważenie przez Sąd Najwyższy odroczenia rozprawy,

podając, iż przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa zainicjowana skargą

Krajowej Rady Notarialnej, w której została zakwestionowana zgodność z

Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 95i § 1 ustawy Prawo o notariacie,

nakładającego na Krajową Radę Notarialną obowiązek wprowadzenia i utrzymania

systemu

informatycznego

do

prowadzenia

rejestru

aktów

poświadczenia

dziedziczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Miał rację pełnomocnik Krajowej Rady Notarialnej, podnosząc że w sytuacji

zmiany brzmienia § 3 uchwały z dnia 15 listopada 2008 r., poprzez wyeliminowanie

z

niego

zapisów

kwestionowanych

w

skardze

Ministra

Sprawiedliwości,

postępowanie zainicjowane tą skargą stało się bezprzedmiotowe. Zapisy te bowiem

w dacie rozpoznania sprawy nie istniały już w obrocie prawnym, a więc nie mogły

być przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd Najwyższy, ani tym bardziej

przedmiotem orzeczenia, o którym mowa w art. 47 § 2 ustawy z dnia 14 lutego

1991 r. - Prawo o notariacie. Wypada również dodać, że zaskarżona uchwała

została zmieniona, nie wywołując dotychczas skutków w sferze praw i obowiązków

stron czynności notarialnych.

Powołany art. 47 ustawy – Prawo o notariacie przewiduje możliwość

zaskarżenia

przez

Ministra

Sprawiedliwości

uchwał

organów

samorządy

notarialnego w razie ich sprzeczności z prawem. W § 2 określa z kolei, jakiego

rodzaju orzeczenia mogą zapaść w wyniku postępowania wszczętego przed

Sądem Najwyższym. Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy utrzymuje

zaskarżoną uchwałę w mocy lub uchyla uchwałę i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania właściwemu organowi samorządu, ustalając wytyczne co

do sposobu jej załatwienia. Skargę spóźnioną Sąd Najwyższy pozostawia bez

rozpoznania. Treść omawianego art. 47 § 2 wskazuje zatem, iż w sposób niepełny

reguluje on postępowanie toczące się przed Sądem Najwyższym ze skargi Ministra

Sprawiedliwości, nie odsyłając do żadnych przepisów proceduralnych. W tej

sytuacji należy przyjąć, że w przepisach ustawy Prawo o notariacie występuje luka

w prawie dotycząca regulacji postępowania, którą trzeba wypełnić w drodze

analogii, stosując odpowiednio przepisy procedury najlepiej odpowiadającej

charakterowi rozpatrywanego środka prawnego. W postanowieniu z dnia 24 maja

1994 r., I PO 6/94 (OSNP 1994 nr 7, poz. 119) Sąd Najwyższy, rozpatrując

podobną sprawę, wyraził pogląd, iż skarga Ministra Sprawiedliwości na uchwałę

samorządu notarialnego jest szczególnym środkiem zaskarżenia i dlatego należy

stosować do niej odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o rewizji.

Z kolei w postanowieniu z dnia 14 sierpnia 2008 r., III ZS 8/08, Sąd Najwyższy

stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym oznacza to, iż per analogiam należy

stosować w pierwszej kolejności przepisy dotyczące postępowania kasacyjnego, a

dopiero w dalszej kolejności przepisy o postępowaniu apelacyjnym (art. 39821

k.p.c.) lub postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (art. 391 w związku z art.

39821 k.p.c.). Podzielając te poglądy, Sąd Najwyższy uznał zatem, iż sytuacja, do

której doszło w rozpoznawanej obecnie sprawie najbardziej odpowiada opisanej w

art. 355 § 1 k.p.c. Wprawdzie skarżący nie cofnął skargi, jednakże z powodu

uchylenia przez samorząd notarialny zaskarżonego przepisu uchwały z dnia 15

listopada 2008 r. oraz zastąpienia go przepisem niezawierającym kwestionowanej

w skardze regulacji wydanie orzeczenia co do istoty sprawy stało się zbędne.

Biorąc to pod uwagę oraz opierając się na treści wymienionych wcześniej

przepisów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.