III ZP 51/97 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 12 lutego 1998 r.

III ZP 51/97

Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Teresa FlemmingKulesza, Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski, Andrzej Kijowski (współsprawozdawca),

Barbara Wagner (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka,

po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 12 lutego 1998 r. wniosku Niezależnego

Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność", skierowanego przez Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby

Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o podjęcie uchwały zawierającej

odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:

Czy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr

65, poz. 385 z późn. zm.) nakłada na rektora obowiązek wypowiedzenia stosunku pracy

nauczycielowi akademickiemu na podstawie art. 94 ust. 2 powołanej ustawy, czy też

przyznaje mu uprawnienie do dokonania wypowiedzenia w sytuacjach, gdy okres

zatrudnienia na stanowisku adiunkta osoby nie mającej stopnia doktora habilitowanego

przekracza 9 lat lub okres dłuższy określony statutem uczelni ?

podjął następującą uchwałę:

Z art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym

(Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) wynika dla właściwego organu szkoły wyższej

powinność wypowiedzenia stosunku pracy adiunktowi, nie mającemu stopnia

naukowego doktora habilitowanego, jeżeli upłynął czas określony w art. 88 ust. 2

tejże ustawy lub dłuższy wyznaczony statutem uczelni, chyba że sprzeciwiają się

temu szczególne, prawnie doniosłe okoliczności.

Uzasadnienie

I. W uzasadnieniu zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. związkach zawodowych

(Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) NSZZ "Solidarność" pytający stwierdził, że „gdyby

intencją ustawodawcy było stworzenie bezwzględnego i bezwarunkowego zakazu

zatrudniania adiunkta, któremu upłynął 9-letni (lub dłuższy, jeżeli statut to przewiduje)

okres zatrudnienia na tym stanowisku i który nie legitymuje się stopniem naukowym

doktora habilitowanego, to zastosowałby konstrukcję wygaśnięcia stosunku pracy,

rozszerzając odpowiednio katalog przyczyn wymienionych w art. 95 ustawy. Skoro tego

nie uczynił, wskazując jako konieczną przesłankę rozwiązania stosunku pracy

dokonanie wypowiedzenia, to należy interpretować to w ten sposób, że przyznał

rektorowi uprawnienie (kompetencję) do dokonania wypowiedzenia”. Z zasad autonomii

i samorządności uczelni wynika, zdaniem pytającego, dyrektywa interpretacyjna,

"zgodnie z którą wątpliwości przy wykładni poszczególnych przepisów usuwać należy w

sposób zmierzający do jak najpełniejszego urzeczywistnienia tychże zasad.

„Interpretacja, że rektor ma obowiązek, a nie uprawnienie do dokonania wypowiedzenia

na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy; sprowadzałoby go do roli biernego wykonawcy

polityki państwa”. Skoro przepisy nie przewidują dla rektora (organów uczelni)

jakichkolwiek dolegliwości ( sankcji ) na wypadek niedokonania wypowiedzenia stosunku

pracy adiunktowi po upływie okresów wskazanych w art. 88 ust. 2 ustawy, to „rektor nie

ma obowiązku dokonywania wypowiedzenia na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy

(wykładnia celowościowa)”. NSZZ „Solidarność” wywodził dalej, że „... wyłączenie prawa

pracodawcy do rozwiązania stosunku pracy z adiunktem na podstawie art. 88 ust. 2

ustawy, nie oznacza rozciągnięcia nad adiunktem ochronnego parasola. Adiunkt nie

wywiązujący się ze swoich ustawowych obowiązków, zwolniony być może tak jak każdy

inny mianowany nauczyciel akademicki na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy,

zgodnie z którym przesłanką wypowiedzenia jest uzyskanie negatywnej oceny

okresowej (art. 104 ustawy) „.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II. 1. Pracownikami uczelni są nauczyciele akademiccy oraz pracownicy nie

-3będący nauczycielami akademickimi (art. 75 ust. 1). Nauczyciele akademiccy to pracownicy naukowo - dydaktyczni, dydaktyczni i naukowi (art. 75 ust. 2). Pracownicy

naukowo - dydaktyczni zatrudniani są na stanowiskach: profesora zwyczajnego, profesora nadzwyczajnego, adiunkta i asystenta (art. 75 ust. 2 pkt 1). Profesor zwyczajny i

profesor nadzwyczajny z tytułem profesora mianowani są na stałe (art. 87 ust. 1).

Profesora nadzwyczajnego bez tytułu naukowego mianuje się po raz pierwszy na

pięcioletni czas określony, a następnie na czas nie określony (art. 87 ust. 2). Na czas

nie określony mianowani są także adiunkci (art. 88 ust. 1) i asystenci (art. 89 ust. 1).

Przepisy przewidują odstępstwa od przedstawionych reguł. Ich referowanie jest

wszakże, w kontekście rozważanego problemu, zbędne.

Ustawa określa wymagania kwalifikacyjne konieczne do mianowania na poszczególne stanowiska naukowo - dydaktyczne. Na stanowisko adiunkta może być

mianowana osoba, która posiada stopień naukowy (art. 80 ust. 3 ustawy). Zgodnie z art.

1 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych

(Dz. U. Nr 65, poz. 386), stopniami naukowymi są stopnie doktora i doktora habilitowanego. Okres zatrudnienia na stanowisku adiunkta osoby nie mającej stopnia

naukowego doktora habilitowanego nie powinien przekroczyć 9 lat, chyba że statut

uczelni określi dłuższy okres (art. 88 ust. 2).

Stosunek pracy z nauczycielem akademickim, niezależnie od rodzaju mianowania (na stałe, na czas nie określony, na czas określony) „może być rozwiązany”: (1)

na mocy porozumienia stron (art.93 ust.1 pkt 1) ; (2) przez oświadczenie pracownika o

wypowiedzeniu (art. 93 ust. 1 pkt 2); (3) na mocy decyzji właściwego organu w razie: (A)

czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej nieobecności

przekracza jeden rok, a w razie stwierdzenia przez komisję do spraw inwalidztwa i

zatrudnienia poprawy stanu zdrowia i możliwości powrotu do pracy - jeżeli okres ten

przekracza dwa lata (art. 93 ust. 2 pkt 1); (B) nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się

na badanie przez komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, o którego

przeprowadzenie wniosła uczelnia, po zasięgnięciu opinii lekarza (art. 93 ust. 2 pkt 2);

(C) zniesienia uczelni lub przekształcenia jej struktury w sposób uniemożliwiający dalsze

zatrudnienie na dotychczas zajmowanym stanowisku (art. 93 ust. 2 pkt 3). Stosunek

pracy z pracownikiem naukowo - dydaktycznym mianowanym na czas nie określony

(profesor nadzwyczajny bez tytułu naukowego po pięciu latach zatrudnienia na tym

-4stanowisku, adiunkt, asystent) może być rozwiązany również „z innych ważnych

przyczyn” (art. 93 ust. 3).

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim, bez względu na

rodzaj nominacji, „następuje na mocy decyzji właściwego organu” w przypadkach orzeczenia przez komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia trwałej niezdolności do pracy

na zajmowanym stanowisku (art. 94 ust. 1 pkt 1) lub otrzymania dwukrotnie, w odstępie

nie krótszym niż jeden rok, a nie dłuższym niż dwa lata, negatywnej oceny (art. 94 ust. 1

pkt 2). Rozwiązanie stosunku pracy z adiunktem lub asystentem następuje nadto „ z

końcem roku akademickiego, w którym upłynął okres zatrudnienia, o którym mowa w art.

88 ust. 2 i art. 89 ust. 3” ( art. 94 ust. 2).

Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim wygasa w razie: (1)

stwierdzenia, że mianowanie nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych

dokumentów; (2) porzucenia pracy; (3) prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną

zwolnienia z pracy lub wydalenia z zawodu nauczycielskiego; (4) prawomocnego skazania na karę utraty praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu nauczyciela; (5)

upływu trzymiesięcznego okresu nieobecności w pracy z powodu odbywania kary

pozbawienia wolności; ( 6) upływu okresu, na który nastąpiło mianowanie (art. 95 ust. 1);

(7) osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu nabycie

prawa do emerytury, a jeżeli z osiągnięciem wieku emerytalnego nauczyciel nie nabył

prawa do emerytury - z końcem roku akademickiego, w którym albo nabył prawo do tego

świadczenia albo upłynęło pięć lat od osiągnięcia wieku emerytalnego; (8) ukończenia

przez nauczyciela zatrudnionego na stanowisku profesora zwyczajnego lub

nadzwyczajnego 70 lat ( art. 95 ust. 2).

Z powyższego wynika, że przyczyny dopuszczalności rozwiązania stosunku

pracy z naukowo - dydaktycznymi nauczycielami akademickimi są zróżnicowane według

rodzaju mianowania (na stałe, na czas nie określony, na czas określony). Przyczyna - jej

rodzaj - determinuje sposób zakończenia stosunku pracy (rozwiązanie za

wypowiedzeniem, rozwiązanie bez wypowiedzenia, wygaśnięcie). Wyznacza też stopień

swobody właściwego organu uczelni co do podjęcia decyzji w przedmiocie rozwiązania

stosunku pracy (stosunek pracy może być rozwiązany, rozwiązanie stosunku pracy

następuje, stosunek pracy wygasa).

2. Zgodnie z art. 94 ust. 2 ustawy, rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym

-5na czas nieokreślony adiunktem nie mającym stopnia naukowego doktora habilitowanego następuje na mocy decyzji właściwego organu z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z końcem roku akademickiego, w którym upłynął

okres 9 lat lub dłuższy przewidziany statutem uczelni.

Upływ dziewięciu lat zatrudnienia nauczyciela akademickiego bez stopnia

doktora habilitowanego na stanowisku adiunkta jest samodzielną przyczyną rozwiązania

stosunku pracy, wykraczającą poza pojęcie „innych ważnych przyczyn”, o których

stanowi art. 93 ust. 3 ustawy. Nie stwarza, jak te ostatnie, możliwości rozwiązania

stosunku pracy przez wypowiedzenie, lecz sprawia, że rozwiązanie stosunku pracy

następuje wskutek wypowiedzenia dokonanego przez właściwy organ, którym jest,

stosownie do art. 86 ust. 3 ustawy, rektor.

Upływ dziewięciu lat zatrudnienia na stanowisku adiunkta jest przyczyną rozwiązania stosunku pracy różną od przewidzianej w art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy i niezależną od niej. Otrzymanie dwukrotnie negatywnej okresowej oceny dokonywanej na

podstawie art. 104 ustawy uzasadnia rozwiązanie stosunku pracy z każdym nauczycielem akademickim, bez względu na zajmowane stanowisko i rodzaj nominacji. Jest,

wobec tego, także jedną z przyczyn rozwiązania stosunku pracy z adiunktem nie mającym stopnia naukowego doktora habilitowanego. Nie można jej jednak traktować jako

przesłanki dopuszczalności rozwiązania stosunku pracy z tą kategorią pracowników

naukowo - dydaktycznych na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy, co zdaje się sugerować

pytający. Nieprzydatność adiunkta do pracy naukowej może wynikać bądź z braku

dostatecznych postępów badawczych wymiernych awansem naukowym na stopień

doktora habilitowanego w okresie dziewięciu lat (lub dłuższym, określonym statutem

uczelni), bądź niedostatecznych postępów w poszczególnych czteroletnich (lub

krótszych) okresach zatrudnienia na zajmowanym stanowisku, za które dokonuje się

oceny jego pracy w zakresie wyznaczonym przez art. 99 ust. 1 ustawy, w trybie i według

kryteriów określonych statutem uczelni. Otrzymanie dwukrotnie negatywnej oceny

okresowej przesądza o braku przydatności adiunkta do pracy naukowej; uzyskanie ocen

pozytywnych nie gwarantuje uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego.

Gdyby przyjąć za prawidłowe proponowane przez NSZZ „ Solidarność” rozumowanie, że

adiunkt, który w ciągu 9 lat nie uzyskał stopnia naukowego doktora habilitowanego,

może być po upływie tego okresu zwolniony „ tak jak każdy inny mianowany nauczyciel

-6akademicki” na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy, to należałoby zgodzić się na

alternatywność przyczyn rozwiązania stosunku pracy wynikających z art. 94 ust. 1 pkt 2 i

art. 94 ust. 2, a więc zamienne stosowanie tychże przepisów, co byłoby oczywistym ich

naruszeniem. Art. 88 ust. 2 ustawy stałby się wówczas przepisem martwym, a rotacja na

stanowisku adiunkta fikcją.

Wyodrębnienie upływu dziewięcioletniego okresu zatrudnienia na stanowisku

adiunkta osoby nie mającej stopnia naukowego doktora habilitowanego jako samoistnej

przyczyny rozwiązania stosunku pracy przy użyciu stanowczej formuły „rozwiązanie

następuje”, należy rozumieć jako zobowiązanie właściwego organu do wypowiedzenia

adiunktowi stosunku pracy. Wniosek taki jest w każdym razie usprawiedliwiony w

kontekście gramatycznych reguł wykładni przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym.

3. Stanowisko adiunkta jest stanowiskiem naukowo - dydaktycznym. Celem

zatrudnienia na nim nauczyciela akademickiego jest prowadzenie badań naukowych i

pracy dydaktycznej. Owa dwupłaszczyznowość obowiązków różni naukowo - dydaktycznych nauczycieli akademickich od nauczycieli akademickich dydaktycznych zatrudnianych w celu prowadzenia pracy dydaktycznej, oraz naukowych - zatrudnianych

w celu prowadzenia badań naukowych. Formalnym wyrazem właściwego wykonywania

przez adiunkta obowiązków w zakresie pracy badawczej jest, ostatecznie, awans

naukowy - uzyskanie stopnia doktora habilitowanego. Obiektywnie mierzony

maksymalny czas przewidziany na rozwój naukowy, uzasadniający uzyskanie stopnia

doktora habilitowanego, określa powszechnie art. 88 ust. 2 ustawy na dziewięć lat.

Przyczyna nieuzyskania przez adiunkta stopnia doktora habilitowanego w przepisanym

terminie jest zasadniczo obojętna. Bieg tego terminu ulega zawieszeniu tylko w

przypadkach i na czas trwania urlopów: macierzyńskiego, wychowawczego, dla poratowania zdrowia, na czas zatrudnienia poza uczelnią w celu nabycia umiejętności

praktycznych przydatnych do wykonywania obowiązków naukowo - dydaktycznych oraz

na czas trwania służby wojskowej (art. 90). Są to okresy ex lege usprawiedliwiające

przerwę w badaniach naukowych i uzasadniające przedłużenie dziewięcioletniego

okresu, o którym stanowi art. 88 ust. 2 ustawy. Swoiste warunki i charakter

poszczególnych uczelni uwzględniane są przez możliwość wyznaczenia w ich statutach

dłuższego terminu rotacji. Statut uczelni może też rozszerzyć katalog zdarzeń (sytuacji)

usprawiedliwiających nieuzyskanie przez adiunkta stopnia doktora habilitowanego w

-7wyznaczonym ustawowo okresie. Nie może jednak zawierać takiej regulacji, która

prowadziłaby do wyeliminowania instytucji rotacji. Zatrudnienie na stanowisku adiunkta

nie stanowi samoistnego celu, tylko środek czy też etap w drodze do uzyskania

naukowo - dydaktycznej samodzielności. Rozwiązanie stosunku pracy z adiunktem jest

wobec tego swoistą "sankcją” za brak określonego rezultatu w pracy badawczej.

Przerzucenie na pracownika skutków przeważającej części ryzyka nieuzyskania stopnia

doktora habilitowanego nie powinno budzić zastrzeżeń.

Interpretacja art. 94 ust. 2 ustawy, pozwalająca widzieć w tym przepisie źródło

obowiązku wypowiedzenia adiunktowi stosunku pracy, nie koliduje z potrzebami

(dydaktycznymi, badawczymi, organizacyjnymi) uczelni. Rozwiązanie stosunku pracy z

adiunktem nie jest przeszkodą w dalszym jego zatrudnianiu w uczelni na stanowisku

dydaktycznym. Nie narusza też uzasadnionych interesów nauczyciela akademickiego.

Zatrudnienie na stanowisku dydaktycznym nie wyklucza bowiem możliwości

kontynuowania badań i awansu naukowego. Z chwilą objęcia stanowiska dydaktycznego

nauczyciel akademicki nie ma jednak obowiązku prowadzenia badań naukowych i ta

sfera jego aktywności zawodowej nie podlega ocenie na podstawie art. 104 ustawy. Z

podanych względów, a także dlatego, że statut szkoły wyższej może przewidywać termin

rotacji wykraczający poza okres dziewięcioletni, nie jest przeciwna zasadom autonomii i

samorządności uczelni.

4. Za poglądem o obowiązku uczynienia przez rektora użytku z kompetencji do

rozwiązania stosunku pracy z adiunktem w okolicznościach opisanych w art. 88 ust. 2

ustawy przemawiają argumenty historyczne.

Szczególny status prawny pracowników szkół wyższych wyznaczały kolejno,

jako akty powszechne i o podstawowym znaczeniu: ustawa z dnia 13 lipca 1920 r. o

szkołach akademickich (Dz. U. RP Nr 72, poz. 494), rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 1928 r. o stosunkach służbowych profesorów

państwowych szkół akademickich i pomocniczych sił naukowych tych szkół (Dz. U. Nr

34, poz. 204), dekret z 28 października 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa

wyższego (Dz. U. Nr 66, poz. 415), ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o szkolnictwie

wyższym i o pracownikach nauki (Dz. U. z 1952 r. Nr 6, poz. 38), ustawa z dnia 5 listopada 1958 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 68, poz. 336), ustawa z dnia 27

kwietnia 1972 r. Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) oraz

-8ustawa z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113). Wszystkie one były nowelizowane, niekiedy w istotnym zakresie. Najczęściej powiązane były,

mniej lub bardziej ściśle, z innymi aktami prawnymi regulującymi poszczególne

segmenty systemu oświatowo - wychowawczego i nauki.

Analiza przepisów zawartych w powołanych aktach prawnych upoważnia do

sformułowania ogólnych wniosków dotyczących materii stanowiącej przedmiot rozważanego zagadnienia. Adiunkci należeli zawsze do grupy pracowników pomocniczych.

Zawsze też, jeżeli pominąć okres obowiązywania ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r.,

objęci byli systemem rotacji. Niezależnie od tego, czy podstawę ich stosunku pracy

stanowiło tylko mianowanie, tylko umowa o pracę, czy zarówno mianowanie, jak i

umowa o pracę, zatrudniani byli albo na odnawiane, na ogół trzyletnie okresy (z

ograniczeniem możliwości kolejnego nawiązania stosunku pracy na czas określony),

albo wprawdzie na czas nie określony lub do odwołania, jednak z maksymalnym okresem zatrudnienia na tym stanowisku, nigdy nie przekraczającym 9 lat (bywało krótszym,

np. 6 lat). Upływ owego maksymalnego okresu powodował bądź wygaśnięcie stosunku

pracy (przy zatrudnieniu terminowym), bądź uzasadniał rozwiązanie stosunku pracy za

wypowiedzeniem na koniec roku akademickiego, w którym okres ten upływał (przy

zatrudnieniu bezterminowym). Odstępstwa od powyższych zasad, jeżeli w ogóle były

dopuszczalne, miały charakter wyjątkowy. Ponad półwieczna ewolucja regulacji prawnej

stosunku pracy adiunkta wskazuje, że stanowisko to jest przeznaczone dla osób, od

których oczekuje się awansu naukowego. Czas zatrudnienia na stanowisku adiunkta jest

swego rodzaju okresem przygotowawczym do podjęcia obowiązków na samodzielnym

stanowisku naukowo - dydaktycznym i zarazem sprawdzającym przydatność do pracy

tego rodzaju.

5. Za prezentowanym poglądem przemawiają racje aksjologiczne. Zgodnie z

art. 112 KP „Pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich

samych obowiązków; ...”. Ta podstawowa zasada prawa pracy ma powszechne zastosowanie. Obowiązuje jako wskazówka interpretacyjna we wszystkich stosunkach pracy,

niezależnie od ich podstawy. Także w odniesieniu do pracowników szkół wyższych, co

ma dodatkowo podstawę prawną w art. 124 ustawy. Pozostawienie pełnej swobody i

uznaniowości poszczególnym uczelniom w podejmowaniu decyzji w kwestii - formalnie okresu zatrudnienia na stanowisku adiunkta, a w istocie

- awansu naukowego

-9pracowników naukowo - dydaktycznych prowadziłoby, i prowadzi, do niejednolitej,

niekiedy woluntarystycznej, niekoniecznie uzasadnionej potrzebami uczelni praktyki - raz

rygorystycznego stosowania art. 94 ust. 2; innym razem - ignorowania tejże regulacji.

Nadto powodowałoby zamazywanie i tak nieostrych kryteriów oceny prawidłowego

wykonywania obowiązków badawczych przez adiunkta.

Każda szkoła wyższa stanowi część systemu polskiej nauki oraz edukacji

narodowej (art. 3 ust. 1 ustawy) i prowadzona przez nią polityka kadrowa powinna

uwzględniać prawidłowe funkcjonowanie całości systemu. Z tego tytułu uczelnia obowiązana jest stwarzać pracownikom naukowo - dydaktycznym nie tylko możliwie najlepsze warunki ich rozwoju, w tym zdobywania kolejnych stopni naukowych, ale także

zwalniać pracowników nie mogących sprostać ustawowym wymaganiom, przygotowując

miejsce dla ich zdolniejszych następców. Nie można więc odmówić państwu prawa do

wytyczania generalnych kierunków polityki zatrudnienia w szkolnictwie wyższym i

kształtowania ogólnych reguł obowiązujących w tym zakresie.

6. Przyjęta wykładnia art. 94 ust. 2 ustawy nie jest sprzeczna z zasadami autonomii i samorządności uczelni. Nie sprowadza też rektora do „roli biernego wykonawcy

polityki państwa”. Do kompetencji organów uczelni należy określenie okresu

zatrudniania naukowo - dydaktycznego nauczyciela akademickiego ze stopniem naukowym doktora na stanowisku adiunkta. W gestii szkoły wyższej pozostaje także możliwość dalszego zatrudniania dotychczasowego adiunkta, choć na stanowisku

dydaktycznym - mniej prestiżowym i bardziej uciążliwym, bo z wyższym rocznym pensum dydaktycznym.

Trudno uznać za przekonujący argument podniesiony przez NSZZ „ Solidarność”, że przeciwko „obowiązkowi” rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 94 ust.

2 ustawy przemawia brak sankcji dla rektora, który nie dokonał wypowiedzenia

adiunktowi stosunku pracy w przepisanym terminie. Nie każde zaniechanie wykonania

obowiązku wypowiedzenia stosunku pracy będzie sankcjonowane, ale traktowanie tego

jako stałej praktyki należałoby kwalifikować jako działanie na szkodę długofalowych

interesów uczelni, a tym samym jako podstawę odwołania rektora przez organ, który

dokonał jego wyboru (art. 61 ust. 1 ustawy).

Dlaczego więc, jak zasadnie pyta NSZZ „ Solidarność”, upływ dziewięciu lat

zatrudnienia na stanowisku adiunkta nie skutkuje wygaśnięciem stosunku pracy ?

- 10 Uzyskanie stopnia doktora habilitowanego nie powoduje automatycznego

awansu na stanowisko bezpośrednio wyższe - profesora nadzwyczajnego (tak jak to

było np. na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 4 maja 1982 r., kiedy to jej

art. 164 ust. 8 zobowiązywał właściwego ministra do wskazania adiunktowi po uzyskaniu

stopnia doktora habilitowanego szkoły lub innej jednostki organizacyjnej, w której

zostanie zatrudniony na stanowisku docenta albo innym, zgodnie z posiadanymi

kwalifikacjami). Na stanowisku adiunkta zatrudniani są obecnie pracownicy naukowodydaktyczni o różnych kwalifikacjach zawodowych - nauczyciele akademiccy zarówno ze

stopniem doktora, jak i doktora habilitowanego. Taka jest ratio legis mianowania

adiunktów na czas nie określony. Zwykłym zaś sposobem rozwiązania bezterminowego

stosunku pracy jest, niezależnie od podstawy jego nawiązania, wypowiedzenie. Na

marginesie można dodać, że także w czasie obowiązywania ustawy z dnia 4 maja 1982

r. dopuszczalne było mianowanie adiunkta na czas nie określony, jednak tylko mającego

stopień naukowy doktora habilitowanego.

III. Stosunki społeczne są bardziej skomplikowane niż wyobraźnia najbardziej

nawet wnikliwego ustawodawcy. Może się więc zdarzyć, że adiunkt nie uzyska stopnia

naukowego doktora habilitowanego w czasie przepisanym ustawą lub statutem uczelni

wskutek okoliczności od niego niezależnych, ale dotychczasowy dorobek naukowy i

stopień zaawansowania rozprawy habilitacyjnej uzasadniają przypuszczenie, iż

zakończenie przewodu habilitacyjnego nastąpi wprawdzie z opóźnieniem, jednak w

dającym się przewidzieć terminie. Poprzednio obowiązująca ustawa o szkolnictwie

wyższym z 4 maja 1982 r. wprowadzała expressis verbis możliwość przedłużenia okresu

zatrudnienia adiunkta, w stosunku do którego zapadła uchwała o nadaniu stopnia

doktora habilitowanego do czasu podjęcia w tej sprawie decyzji przez Centralną Komisję

Kwalifikacyjną do Spraw Kadr Naukowych ( art. 164 ust.7), zaś do czasu zakończenia

postępowania habilitacyjnego, jeżeli przed upływem okresu mianowania rozprawa

habilitacyjna została przyjęta do druku (art. 164 ust. 10). Żadne racjonalne argumenty

nie sprzeciwiają się stosowaniu powyższych reguł de lege lata. Nie wymaga szerszego

dowodu twierdzenie, że wypowiedzenie adiunktowi w opisanych okolicznościach

stosunku pracy na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy pozostawałoby w sprzeczności ze

społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tej czynności.

Ðcisłe zastosowanie art. 94 ust. 2 ustawy może być ocenione w indywidualnym

- 11 przypadku jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. stałe powierzanie

adiunktowi zajęć dydaktycznych w wymiarze znacznie przekraczającym obowiązujące

pensum, czy też nieudzielenie mu pomocy organizacyjno - finansowej w stworzeniu

warsztatu badawczego może być kwalifikowane jako przyczynienie się uczelni do

nieukończenia przez niego w terminie przewodu habilitacyjnego). Nie sposób wykluczyć

a priori, iż w konkretnych warunkach wypowiedzenie adiunktowi stosunku pracy na

koniec roku akademickiego, w którym upłynął okres wskazany w art. 88 ust. 2 ustawy,

zostanie ocenione jako dokonane dla szykany; naruszające zasady poszanowania

godności pracownika (art. 111 KP), równouprawnienia (art. 112 KP) lub niedyskryminacji

( art. 113 KP). Dlatego też prawny obowiązek wypowiedzenia przez rektora stosunku

pracy adiunktowi, który w okresie dziewięciu lat lub dłuższym określonym w statucie

szkoły wyższej nie uzyskał stopnia naukowego doktora habilitowanego nie może być

rozumiany jako bezwzględny nakaz dokonania tej czynności w każdym przypadku.

Granice jego wykonywania wyznaczają normy prawa pracy o zasadniczym charakterze

oraz klauzule generalne - normy odsyłające do akceptowanych społecznie reguł

pozaprawnych.

Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w

uchwale.