III ZP 36/00 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 2 lutego 2001 r.

III ZP 36/00

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego, w sprawie z powództwa Konrada W. przeciwko Przedsiębiorstwu

Budowy Maszyn „M.” w P. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym

dnia 2 lutego 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 9 czerwca 2000 r.

[...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC:

Czy pod pojęciem użytym w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 1981 r. o

przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 18/91, poz. 80 z późniejszymi zmianami) „zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz innych uprawnień” należy rozumieć wynagrodzenie kwotowe, które dyrektor otrzymał

bezpośrednio przed zawieszeniem w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie

zasady ustalania wynagrodzenia polegające na kwartalnej podwyżce płacy zasadniczej o procent wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

W okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa państwowego zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości otrzymywanej bezpośrednio przed zawieszeniem (art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r.

o przedsiębiorstwach państwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz.

80 ze zm.).

Uzasadnienie

Powód Konrad W. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego

Przedsiębiorstwa Budowy Maszyn Drogowych "M." w P. kwoty 3 797,00 zł tytułem

wyrównania wynagrodzenia za pracę za miesiące październik i listopad 1999 r.

Wyrokiem z dnia 6 marca 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pabianicach

oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym przedsiębiorstwie państwowym w okresie od 1 września 1959 r. do 30 listopada 1999 r., przy

czym od 15 lutego 1990 r. na stanowisku dyrektora. Zgodnie z § 2 ust. 2 regulaminu

wynagradzania przedsiębiorstwa, zasady wynagradzania dyrektora określała

uchwała rady pracowniczej z dnia 11 grudnia 1991 r., w której wnioskowano, aby w

przyszłości wynagrodzenie zasadnicze dyrektora było podwyższane co kwartał o

procent przyrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, wyliczony poprzez porównanie poprzednich kwartałów. Wysokość wynagrodzenia powoda była

obliczana w ten sposób do dnia 1 października 1998 r., kiedy to po raz ostatni zostało ono podwyższone. W dniu 8 lipca 1999 r. rada pracownicza podjęła uchwały o

zawieszeniu powoda w czynnościach dyrektora na okres do 6 miesięcy, bez obowiązku świadczenia pracy oraz o wystąpieniu do organu założycielskiego o wyrażenie zgody na odwołanie dyrektora. Po rozpatrzeniu sprzeciwu powoda oraz stanowiska organu założycielskiego, uchwałą z dnia 30 lipca 1999 r. rada pracownicza

utrzymała w mocy uchwały podjęte w dniu 8 lipca 1999 r. W związku z tym w dniu 12

sierpnia 1999 r. tymczasowy kierownik pozwanego przedsiębiorstwa złożył powodowi

wypowiedzenie umowy o pracę. Średnie miesięczne wynagrodzenie zasadnicze

powoda w 1999 r. wynosiło 6 689,63 zł brutto. Przyrost średniego wynagrodzenia w

pozwanym przedsiębiorstwie w III kwartale 1999 r. w stosunku do II kwartału 1999 r.

wynosił 28,38%. W październiku i listopadzie 1999 r., mimo przyrostu średniego

wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wynikającego z porównania III i II kwartału, powód nie otrzymał podwyżki w kwocie 1 898 zł brutto miesięcznie. Sąd pierwszej instancji zważył, iż zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) w

okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do

dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia wynikające ze stosunku

pracy. Zdaniem Sądu, przez dotychczasowe wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenie otrzymywane poprzednio, tj. do czasu podjęcia decyzji o zawieszeniu. W

konsekwencji przepis ten stanowi gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej dyrektora zawieszonego w pełnieniu funkcji. Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę na

fakt, iż w okresie zawieszenia, pracownikowi odwołanemu następnie ze stanowiska,

należne wynagrodzenie wypłaca się bez uwzględniania zmian w zasadach wyna-

gradzania lub w wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu zawieszenia. W ocenie Sądu Rejonowego za przyjęciem takiej wykładni przemawia

także treść § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja

1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania

pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, rozpoznając

apelację powoda od tego wyroku, przedstawił Sądowi Najwyższemu rozpoznawane

zagadnienie prawne. Sąd drugiej instancji wywiódł, że z prawidłowych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji wynika, iż stosunek pracy powoda nawiązany został na podstawie powołania. Zasady, tryb powoływania i odwoływania dyrektorów

przedsiębiorstw państwowych zostały unormowane ustawą o przedsiębiorstwach

państwowych. Z jej art. 41 ust. 1 wynika, iż rada pracownicza uprawniona do powołania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom

przedsiębiorstwa. Przepis art. 41 ust. 3 tej ustawy stanowi, że w okresie zawieszenia

dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia

oraz innych uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Sąd drugiej instancji powziął

wątpliwość czy użyte w tym przepisie sformułowanie "zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia" oznacza wynagrodzenie kwotowe pobierane w dniu zawieszenia w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie zasady ustalania wynagrodzenia, polegające na kwartalnej waloryzacji płacy zasadniczej o procent wzrostu

przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, która stanowiła dotychczasową

podstawę wyliczenia wynagrodzenia. Za pierwszym stanowiskiem przemawia, że w

okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor otrzymywałby wynagrodzenie w takiej

kwocie w jakiej otrzymywał przed zawieszeniem, bez względu na korzystne czy niekorzystne dla niego zmiany w zasadach wynagradzania, czy wysokości składników

wprowadzonych po dniu zawieszenia. Otrzymywałby więc dotychczasowe kwotowo

wynagrodzenie. Stanowi to gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej pracownika.

Za zasadnością takiej interpretacji przemawia również i to, że mimo niewykonywania

pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenie kwotowe takie jakie otrzymywał wykonując swoje obowiązki, bowiem był gotów do wykonywania pracy, a doznał przeszkód z

przyczyn dotyczących pracodawcy (art. 81 § 1 KP). Za przyjęciem drugiego poglądu

przemawia natomiast to, że podstawą ustalania warunków płacy dyrektora i wypłaty

tego wynagrodzenia była waloryzacja wynagrodzenia w przypadku spełnienia się

warunków przewidzianych w uchwale rady pracowniczej, tj. przyrostu przeciętnego

wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wyliczonego przez porównanie poprzednich

kwartałów. W sytuacji, gdy spełnione zostały te warunki, niejako automatycznie dyrektor uzyskiwał prawo do waloryzacji wynagrodzenia, a w przypadku niepodwyższenia wynagrodzenia prawo dochodzenia roszczenia w tym zakresie. Pracodawca

zmienia bowiem bez wypowiedzenia warunki płacy, które określiła uchwała rady pracowniczej, a które weszły do treści stosunku pracy. Uznając za słuszne, że art. 41

ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych gwarantuje dyrektorowi w okresie

zawieszenia w czynnościach dotychczasowe wynagrodzenie należałoby uznać, że

wynagrodzenie to nie może być niższe od wynagrodzenia wynikającego z zasad

określonych uchwałą rady pracowniczej. Argument, że dyrektor nie pracuje w dacie

zawieszenia, a zatem nie powinien otrzymać wyższego wynagrodzenia niż przed zawieszeniem, jest o tyle nieprzekonujący, że waloryzacja wynagrodzenia jest wynikiem porównania dwóch poprzednich kwartałów, w których dyrektor pracował i miał

wpływ na uzyskanie warunków do zmiany tego wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29

maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania

pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się

zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Gdyby przepis ten miał

zastosowanie w przypadku zawieszenia w czynnościach dyrektora przedsiębiorstwa

państwowego, to należałoby uznać, że powinien on otrzymać podwyżkę wynagrodzenia w okresie zawieszenia, gdyby taka była skutkiem zasad obliczania jego wynagrodzenia. Wynika to z zastosowania art. 172 KP, do którego odsyła § 5 rozporzą-

dzenia, skoro poleca on stosowanie zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop. Zgodnie bowiem z art. 172 KP za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Jednakże zważyć należy, że § 5 rozporządzenia z dnia 29 maja 1996 r. ma zastosowanie tylko

wtedy, gdy przepisy dotyczące zwolnienia od pracy lub jej niewykonywania nie regulują samodzielnie zasad zachowania prawa do wynagrodzenia. Takim przepisem jest

art. 41 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Stanowi on, że rada pracownicza

uprawniona do powołania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie

dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa. W okresie zawieszenia dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia

wynikające ze stosunku pracy. Przepis art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach

reguluje więc samodzielnie i w sposób wyłączający stosowanie § 5 rozporządzenia z

dnia 29 maja 1996 r., kwestię wynagrodzenia dyrektora za okres niewykonywania

pracy ze względu na zawieszenie w czynnościach. Stanowi, że dyrektor zachowuje

prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, a nie prawo do wynagrodzenia na dotychczasowych zasadach (warunkach). Analiza licznych przepisów prawa pracy wyraźnie wskazuje, że ustawodawca odróżnia wynagrodzenie za pracę od zasad (warunków) ustalania wynagrodzenia. Można w tym zakresie wskazać art. 43, art. 77 1,

art. 772, art. 773, art. 134 § 12, art. 144 § 2, art. 191 § 3 i art. 24126 KP. We wszystkich tych przepisach ustawodawca odwołuje się do zasad (warunków) wynagradzania. Analizowane rozróżnienie szczególnie wyraźnie występuje w art. 81 § 1 KP (na

który powołuje się powód). W przepisie tym jednoznacznie odróżnione jest wynagrodzenie za pracę od warunków wynagradzania, a więc zasad jego ustalania. Jeżeli w

art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych ustawodawca postanowił,

że zawieszony w czynnościach dyrektor zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, to nie mógł przez to mieć na względzie zachowania prawa do wynagrodzenia na dotychczasowych zasadach (warunkach), gdyż wówczas po prostu użyłby

takiego zwrotu. Należy też zwrócić uwagę na funkcję realizowaną przez art. 41 ust. 3

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Przepis ten stanowi gwarancję niepogarszania sytuacji prawnej zawieszonego dyrektora w zakresie wysokości wynagrodzenia za pracę, co słusznie przyjęły Sądy obu instancji. Nie należy jednak w jego regulacji doszukiwać się możliwości polepszenia sytuacji prawnej dyrektora. Należy mieć

bowiem na względzie, że zawieszenie w czynnościach dotyczy stanu, w którym dal-

sze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa

(art. 41 ust. 1).

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.