III ZP 29/01 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 17 grudnia 2001 r.

III ZP 29/01

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, w sprawie z powództwa Jolanty S. przeciwko Nauczycielskiemu Kolegium Języków Obcych w C. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy w Lublinie, postanowieniem

z dnia 25 października 2001 r. [...]

„Czy na podstawie regulacji art. 12 ust. 2 i 3 w związku z art. 16 ustawy z dnia

18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239) oraz przepisów wykonawczych - §§ 10 i 11 pkt

1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, sposobu obliczania wysokości stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę przeliczeniową, wykazu stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających do dodatku funkcyjnego, ogólnych warunków przyznawania dodatku motywacyjnego, wykazu

trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę przyznawania dodatku za warunki pracy oraz szczególnych przypadków zaliczania okresów zatrudnienia

i innych okresów uprawniających do dodatku za wysługę lat (Dz.U. Nr 39, poz. 455)

w związku z § 14 ust. 1 pkt 3c rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19

marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.)

oraz w związku z §§ 18 pkt 3, 19 pkt 3 Regulaminu wynagradzania nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez Województwo Lubelskie – z dnia 5

lipca 2000 r. i § 12 ust. 2 Regulaminu Wynagradzania Nauczycielskiego Kolegium

Języków Obcych w Chełmie (bez daty k. 13 – 18 akt sprawy) nauczyciel pozwanego

Kolegium za prowadzenie zajęć w języku obcym zachowuje uprawnienie do 50%

dodatku za trudne warunki pracy liczonego od wynagrodzenia zasadniczego ustalonego na podstawie tabeli zaszeregowania oraz minimalnych stawek wynagradzania

zasadniczego (załącznik do cyt. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia

11 maja 2000 r.) – za okres od 1 stycznia 2000 r. do 31 lipca 2000 r. ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Na podstawie art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

19, poz. 239) możliwe było począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. obniżenie wysokości dodatku za trudne warunki pracy przy równoczesnym podwyższeniu

innych składników wynagrodzenia w taki sposób, aby wynagrodzenie miesięczne nie było niższe od dotychczasowego.

Uzasadnienie

Sformułowane wyżej zagadnienie prawne powstało w stanie faktycznym, który

nie był między stronami przedmiotem kontrowersji. Sporna jest jedynie kwestia, czy

powódka Jolanta S., zatrudniona na podstawie aktu mianowania w pozwanym Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych w C. jako lektor i pełniąca równocześnie

funkcję zastępcy dyrektora, jest z tytułu trudnych warunków pracy uprawniona do

dodatku w wysokości 50 % czy też 30 % wynagrodzenia zasadniczego.

Wspomniany dodatek był powódce wypłacany w wysokości „50 % wynagrodzenia zasadniczego, za efektywnie przepracowane godziny”, przy czym stawka ta

została ostatnio wskazana w piśmie pracodawcy z dnia 13 marca 2000 r. obejmującym okres od dnia 1 stycznia 2000 r. Kolejnym pismem, datowanym 15 sierpnia 2000

r., pracodawca ze wsteczną mocą od 1 stycznia 2000 r. ustalił powódce dodatek za

trudne warunki pracy w kwocie 420,30 zł, stanowiącej od dnia 1 sierpnia 2000 r. równowartość 30 % nowego wynagrodzenia zasadniczego, przy czym kwotowy wyraz

tego dodatku był usprawiedliwiony koniecznością „rozliczenia” miesięcznego wynagrodzenia za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 lipca 2000 r.

Przedstawiona regulacja wynagrodzenia powódki została dokonana na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239) i wykonawczego rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, sposobu obliczania wysoko-

ści stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę przeliczeniową, wykazu

stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających do dodatku funkcyjnego,

ogólnych warunków przyznawania dodatku motywacyjnego, wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę przyznania dodatku za warunki

pracy oraz szczególnych przypadków zaliczania okresów zatrudnienia i innych okresów uprawniających do dodatku za wysługę lat (Dz.U. Nr 39, poz. 455 ze zm.),

skonkretyzowanych w dwóch regulaminach wynagradzania: 1) nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez Województwo L. z dnia 5 lipca 2000 r.

oraz 2) Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w C. Przepis art. 12 ust. 2 powołanej ustawy nowelizacyjnej stanowi, że miesięczne wynagrodzenie nauczycieli

ustala odpowiednio dyrektor szkoły lub organ prowadzący zgodnie z przepisami

wydanymi na podstawie art. 30 ust. 5-7 Karty w ciągu miesiąca od dnia wejścia w

życie tych przepisów, z wyrównaniem za okres od dnia 1 stycznia 2000 r. Mamy tu

więc do czynienia z wyraźnie retroaktywnym działaniem prawa, aczkolwiek nie budzi

to zastrzeżeń, gdyż ustawa wprowadza unormowania generalnie korzystniejsze dla

nauczycieli od przepisów poprzednio obowiązujących.

Wątpliwości mogą natomiast powstać w odniesieniu do zachowania korzystniejszych uprawnień płacowych, między innymi dodatku za trudne warunki pracy.

Przepis § 10 powołanego wyżej rozporządzenia płacowego z dnia 11 maja 2000 r.

stanowił bowiem, że do czasu ustalenia nowych miesięcznych wynagrodzeń nauczycieli zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia i przepisami wydanymi na

podstawie art. 30 ust. 6 i 7 Karty Nauczyciela, stosuje się, nie dłużej jednak niż do

dnia 6 października 2000 r., przepisy o których mowa w § 11 rozporządzenia. W

pierwszym rzędzie chodzi tu o rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19

marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.),

które - jako poprzednik rozporządzenia z 11 maja 2000 r.- stanowiło, że za trudne

warunki pracy, polegające między innymi na prowadzeniu zajęć w języku obcym

przysługuje dodatek w wysokości 50% stawki godzinowej (§ 14 ust.1 pkt 3 ).

Inna sprawa, że rozporządzenie z dnia 11 maja 2000 r. weszło w życie z dniem 17

maja 2000 r., a więc wówczas, gdy faktycznie była już znana wysokość stawki zasadniczego wynagrodzenia dla powódki, choć jej nowe wynagrodzenie miesięczne

zostało ustalone dopiero 15 sierpnia 2000 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie wyrokiem z dnia 21 marca 2001 r. [...]

oddalił powództwo o zapłatę różnicy pomiędzy poprzednią i nową wysokością dodat-

ku z tytułu szkodliwych warunków pracy. Sąd Rejonowy powołał się na brzmienie

przepisu art. 12 ust. 3 ustawy nowelizacyjnej, która po przeprowadzeniu regulacji

nauczycielskich wynagrodzeń gwarantuje zachowanie co najmniej dotychczasowego

wynagrodzenia miesięcznego. Wysokość poszczególnych składników tego wynagrodzenia mogła zatem ulec obniżeniu.

Rozpoznający apelację powódki Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie powziął poważne wątpliwości wyrażone w zagadnieniu

prawnym, które postanowieniem z dnia 25 października 2001 r. [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC. W uzasadnieniu

tego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że w zasadzie przychyla się do stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji. Nie dostrzega bowiem racjonalnych

argumentów mogących ewentualnie przemawiać za przyznaniem nauczycielowi wyższego wynagrodzenia miesięcznego w „okresie przejściowym” (maksymalnie do dnia

6 października 2000 r.), tj. do dnia wydania regulaminu wynagradzania przez organ

prowadzący szkołę.

Powódka Jolanta S. prosiła o udzielenie na przedstawione zagadnienie

prawne odpowiedzi twierdzącej, natomiast prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o

odpowiedź przeczącą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), w brzmieniu ustalonym od

dnia 6 kwietnia 2000 r. przez ustawę z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy –

Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239),

postanawia, że prowadzący szkołę organ samorządu terytorialnego określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego (nauczyciel stażysta, nauczyciel kontraktowy, nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany) w trybie regulaminu:1) wysokość stawek oraz szczegółowe warunki przyznawania dodatków za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego i za warunki pracy ; 2) szczegółowy sposób

obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe oraz za godziny doraźnych

zastępstw; 3) wysokość i warunki wypłacania nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy (z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu socjalnego oraz dodatków mieszkaniowych) w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia

nauczycieli, składające się z wynagrodzenia zasadniczego i pozostałych składników,

odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co

najmniej określonym ustawowo średnim wynagrodzeniom nauczycielskim na danym

szczeblu awansu zawodowego. Wynika stąd, że w granicach określonych ustawą

oraz wydanym z jej upoważnienia w dniu 11 maja 2000 r. rozporządzeniem płacowym Ministra Edukacji i Narodowej nastąpiła od dnia 6 kwietnia 2000 r. wyraźna decentralizacja trybu ustalania wysokości i zasad przyznawania nauczycielom szkół

prowadzonych przez samorząd terytorialny składników wynagrodzenia innych niż

wynagrodzenie zasadnicze. Umożliwia to organom samorządu prowadzenie w pewnym zakresie samodzielnej polityki płacowej, dostosowanej do własnych potrzeb

edukacyjnych, co jednak może i zapewne będzie w coraz większym stopniu prowadzić przynajmniej do regionalizacji struktury nauczycielskich płac, a więc do występowania w nich geograficznej dyferencjacji poszczególnych składników systemu wynagrodzeniowego.

Na mocy powołanego wyżej upoważnienia ustawowego został w dniu 5 lipca

2000 r. uchwalony regulamin wynagradzania nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez województwo l., skonkretyzowany następnie w postanowieniach regulaminu (bez daty) wynagradzania nauczycieli pozwanego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w C. Na podstawie tych regulaminów została powódce w dniu 15 sierpnia 2000 r. obniżona ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2000 r.

podstawa wymiaru dodatku za trudne warunki pracy z dotychczasowych 50 % do 30

% wynagrodzenia zasadniczego. Co prawda, wynagrodzenie to od dnia 1 stycznia

2000 r. zostało podwyższone, ale w skali nie równoważącej redukcji procentowej

stopy dodatku, więc jego kwota uległa obniżce, chociaż łączne wynagrodzenie przypadające do wypłaty podniosło się o około 100 zł miesięcznie.

Taka sytuacja mieści się w przewidywaniach prawodawcy, na co niedwuznacznie wskazuje treść przepisów art. 12 ust. 2 i 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 18

lutego 2000 r. Stanowią one, że dyrektor szkoły (a dla dyrektora - organ prowadzący

szkołę) zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 5 - 7 Karty Nauczyciela, a więc rozporządzeniem płacowym i regulaminami wynagradzania, ustala w

ciągu 30 dni od dnia ich wejścia w życie miesięczne wynagrodzenie nauczyciela z

wyrównaniem za okres od dnia 1 stycznia 2000 r., przy czym wynagrodzenie to nie

może być niższe od jego dotychczasowego miesięcznego wynagrodzenia. Innymi

słowy, możliwe od dnia 1 stycznia 2000 r. było obniżenie dodatku za trudne warunki

pracy przy równoczesnym podwyższeniu innych składników wynagrodzenia w taki

sposób, aby nowe wynagrodzenie miesięczne nie było niższe od dotychczasowego

wynagrodzenia.

Oceny tej nie zmienia art.16 ustawy nowelizacyjnej, który stanowi, że do czasu

wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w Karcie Nauczyciela zachowują

moc dotychczasowe przepisy wykonawcze w zakresie, w jakim nie są sprzeczne z

ustawą, nie dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie.

Znaczy to, że po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej nadal obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli. Rozporządzenie to straciło moc w zasadzie w dniu 17 maja 2000

r., a więc z dniem wejścia w życie rozporządzenia płacowego z dnia 11 maja 2000 r.

To nowe rozporządzenie mogło jednak funkcjonować tylko łącznie z pozostałymi aktami płacowymi, w szczególności regulaminami wynagradzania uchwalonymi przez

organy samorządu terytorialnego. W obawie, że te regulaminy nie zostaną odpowiednio wcześnie wydane, przepis § 10 rozporządzenia postanawiał, że do czasu

ustalenia nowych miesięcznych wynagrodzeń nauczycieli zgodnie z przepisami niniejszego aktu i przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 6 i 7 Karty Nauczyciela stosuje się, nie dłużej jednak niż do 6 października 2000 r., przepisy, o których

mowa w § 11. Mówiąc inaczej, prawodawca wykonawczy „przedłużył” okres obowiązywania starego rozporządzenia płacowego, które nie dłużej niż do 6 października

2000 r. miało obowiązywać równocześnie, czy raczej „obok” nowego rozporządzenia.

Na epizodyczny charakter regulacji zawartej w § 10 rozporządzenia wskazuje

uchylenie tego przepisu z dniem 1 stycznia 2001 r. przez nowelizację dokonaną 22

maja 2001 r. ( Dz.U. Nr 52, poz. 544 ).

Wspomniana regulacja przejściowa była uzasadniona, co wyraźnie pokazuje

się w okolicznościach niniejszej sprawy. Wojewódzki regulamin wynagradzania został bowiem w l. przyjęty „dopiero” w dniu 5 lipca 2000 r., a regulamin wynagradzania

w pozwanym Kolegium Językowym odpowiednio później. Do tego momentu treść

płacowych uprawnień powódki nie budziła zatem wątpliwości. Równocześnie nic

jednak nie stało na przeszkodzie ich wstecznej zmianie począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. i przy wspomnianym już założeniu, aby nowe miesięczne wynagrodzenie

nie było niższe od dotychczas pobieranego.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści wskazanej w

sentencji.