III ZP 28/01 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 6 grudnia 2001 r.

III ZP 28/01

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko „F.-S.” Spółce z o.o. w M. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2001 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC w związku z art.

397 § 2 KPC

„Czy w sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia w trybie art.

52 kp, wartość przedmiotu sporu stanowi suma za okres jednego roku zgodnie z

przepisem art. 231 kpc, czy też wysokość odszkodowania wynikającą z art. 58 kp, to

jest wynagrodzenie za okres wypowiedzenia ?”

p o d j ą ł uchwałę:

W sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 KP wartość przedmiotu sporu stanowi podana kwota pieniężna

(art. 19 § 1 KPC), a nie suma wynagrodzenia za pracę za okres jednego roku

(art. 231 KPC).

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Szczecinie w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko "F.-S." Spółce z o.o, w M.,

uznał się niewłaściwym co do roszczeń o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę oraz wydania świadectwa pracy i w tym zakre-

sie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Gryficach jako rzeczowo

i miejscowo właściwemu. Sąd Okręgowy, powołując przepisy art. 97 § 2 1 i art. 56 § 1

KP uznał, iż pod użytym w nich pojęciem "sąd pracy" należy rozumieć tylko i wyłącznie sądy rejonowe. Sąd Okręgowy powołał też art. 262 § 1 KP, zgodnie z którym sądy

pracy stanowią odrębne jednostki sądów rejonowych, natomiast w sądach okręgowych funkcjonują sądy pracy i ubezpieczeń społecznych.

Zażalenie na to postanowienie złożyła powódka, która zarzuciła naruszenie

art. 191 KPC oraz art. 56 § 1, art. 97 § 1 i 21 w związku z art. 262 § 1 KP. Podniosła

konieczność kumulacji roszczeń i nie podzieliła poglądu, że w sądach okręgowych

nie działają sądy pracy. Powołała się na art. 262 § 1 pkt 2 KP, z którego wynika, iż

sądy pracy i ubezpieczeń społecznych stanowią odrębne jednostki zwane sądami

pracy.

Rozpatrując zażalenie strony powodowej Sąd Apelacyjny w Poznaniu dostrzegł zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a dotyczące właściwości

rzeczowej sądu pracy z uwagi na treść art. 231 KP (w istocie chodzi o art. 231 KPC).

Na wezwanie Sądu Apelacyjnego powódka sprecyzowała wysokość dochodzonych

roszczeń. Odszkodowanie z art. 56 KP zostało określone na kwotę 9 500 zł, natomiast odszkodowanie za niewydanie świadectwa pracy na kwotę 4 800 zł. Mając na

uwadze art. 21 KPC wartość przedmiotu sporu wynosi 14 400 zł. W tej sytuacji właściwy do rozpoznania sprawy byłby Sąd Rejonowy. Jednakże wątpliwości powstają z

uwagi na uregulowanie zawarte w art. 231 KPC. Przepis ten określa wartość przedmiotu sporu w sposób odmienny niż wynika to z Kodeksu pracy. Stanowi bowiem, że

w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy, wartość przedmiotu sporu, przy umowach na czas nie określony stanowi suma wynagrodzenia za okres jednego roku. U powódki stanowi to kwotę

38 400 zł, a więc uzasadnia właściwość rzeczową sądu okręgowego (art. 17 pkt 4

KPC). Sąd Apelacyjny nie zgadza się z argumentacją Sądu Okręgowego, że pod

pojęciem "sądu pracy" należy rozumieć tylko sądy rejonowe. Przepis art. 262 § 1 pkt

2 KP jednoznacznie bowiem stanowi, iż sprawy ze stosunku pracy rozstrzygają sądy

pracy i ubezpieczeń społecznych stanowiące odrębne jednostki organizacyjne sądów

okręgowych, zwane sądami pracy. Tak więc "sądy pracy", to nie tylko jednostki sądów rejonowych, ale również sądów okręgowych. Zatem przepisy proceduralne (art.

16 i 17 KPC), uzależniające właściwość rzeczową sądów od wartości przedmiotu

sporu mają również zastosowanie do rozstrzygania sporów pracowniczych przed

sądami pracy. Przepis art. 19 § 1 KPC stanowi, iż w sprawach o roszczenia pieniężne podana kwota stanowi wartość przedmiotu sporu. W rozpoznawanej sprawie wysokość roszczenia pieniężnego, to jest odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, określa art. 58 KP. Jest to wynagrodzenie za okres wypowiedzenia, a więc maksymalnie za trzy miesiące (art. 36 § 1 KP). Tak też wartość

przedmiotu sporu została określona przez powódkę. Jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego, art. 231 KPC obliguje do określenia wartości sporu jako dwunastomiesięcznego wynagrodzenia. Powstaje zatem istotna "rozbieżność pomiędzy wysokością

roszczenia stanowiącego wartość przedmiotu sporu w rozumieniu art. 19 i art. 231

KPC". Przy przyjęciu wartości przedmiotu sporu w oparciu o art. 19 KPC, właściwy

byłby sąd rejonowy, natomiast zgodnie z art. 17 pkt 4 KPC wartość przedmiotu sporu

określona według art. 231 KPC, przesądza o właściwości rzeczowej sądu okręgowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kolizję tych przepisów potwierdza nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, dokonana ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), obowiązującą od 1

października 2001 r. W art. 180 tej ustawy zmieniono art. 461 KPC, dodając § 1 1,

który jednoznacznie określa właściwość sądów rejonowych, bez względu na wartość

przedmiotu sporu, w sprawach z zakresu prawa pracy wymienionych w art. 23 1 KPC.

Ustawodawca dostrzegł zatem konieczność jednoznacznego określenia właściwości

rzeczowej sądu, bez względu na wartość przedmiotu sporu. Rozpoznawana sprawa

zawisła przed dniem 1 października 2001 r., a zatem nowe uregulowanie nie może

mieć zastosowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie występuje kilka istotnych zagadnień prawnych, ale Sąd drugiej instancji przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia tylko jedno z nich. Chodzi o określenie zasad oznaczenia wartości przedmiotu sporu dla roszczenia o odszkodowanie w związku z wadliwym prawnie rozwiązaniem umowy o pracę (w tym

przypadku bez wypowiedzenia). Sąd Najwyższy nie może wyjść poza zakres przedstawionego w trybie art. 390 § 1 KPC zagadnienia prawnego, gdyż prowadziłoby to

do naruszenia niezawisłości sędziowskiej członków składu orzekającego sądu przedstawiającego zagadnienie (postanowienie z dnia 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95,

OSNAPiUS 1995 r. nr 14, poz. 172).

Między art. 19 i 231 KPC nie zachodzi sprzeczność, a wręcz odwrotnie - przepisy te są komplementarne. Zgodnie z art. 19 § 1 KPC w sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna

stanowi wartość przedmiotu sporu. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych (art. 19 § 2 KPC). Z regulacji

tych wynika jednoznacznie, że sprawy o prawa majątkowe mogą dotyczyć roszczeń

pieniężnych lub innych praw majątkowych (niepieniężnych). Sposób oznaczenia

wartości przedmiotu sporu dla spraw majątkowych o roszczenia pieniężne określa

art. 19 § 1 KPC, a więc stanowi go "podana kwota pieniężna". Chodzi przy tym o

kwotę pieniężną, której zasądzenia powód żąda, a nie o kwotę, która mu przysługuje

według przepisów prawa materialnego (por. postanowienie z dnia 5 lutego 1998 r., I

PZ 69/97, OSNAPiUS 1999 r. nr 4, poz. 131). W sprawach majątkowych o roszczenia niepieniężne powód jest obowiązany oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w "artykułach poniższych" do art. 19 § 2 KPC, a więc między innymi uwzględniając postanowienia art.

231 KPC. Oznacza to więc, że art. 231 KPC w zakresie, w jakim reguluje sposób

oznaczenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy, ma zastosowanie tylko

do roszczeń majątkowych niepieniężnych. W sprawach dotyczących rozwiązania

stosunku pracy będą to więc sprawy o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub

o przywrócenie do pracy. Sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem

rozwiązania stosunku pracy jest sprawą o roszczenie pieniężne i dlatego jej wartość

przedmiotu sporu stanowi kwota wskazana (podana) przez powoda zgodnie z art. 19

§ 1 KPC. Do takiej sprawy sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu wynikający

z art. 231 KPC nie ma zastosowania.

Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.