III ZP 27/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 18 września 1997 r.

III ZP 27/97

W sprawie o ustalenie obowiązku podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu przysługuje kasacja (art. 390 § 1 KPC), a zatem sąd drugiej

instancji nie może przedstawić Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda

Bryndy, po rozpoznaniu w dniu 18 września 1997 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Kazimierza S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w J. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 maja 1997 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

o d m ó w i ć udzielenia odpowiedzi

Uzasadnienie

Przedstawione w pytaniu prawnym Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości, powstało na tle następującego stanu faktycznego:

Kazimierz S. prowadzi od śmierci ojca w 1985 r. gospodarstwo rolne o powierzchni 1,63 ha w miejscowości K., gmina H. W okresie od dnia 20 września 1976

r. do dnia 30 listopada 1994 r. był pracownikiem [...] Przedsiębiorstwa Robót Drogowo-Mostowych w J. Od dnia 1 grudnia 1994 r. do dnia 23 marca 1995 r. pobierał zasiłek chorobowy, a następnie świadczenie rehabilitacyjne od dnia 24 marca 1995 r.

do dnia 18 marca 1996 r. Od dnia 24 czerwca 1996 r. został zarejestrowany w Rejonowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, nabywając prawo do zasiłku szkoleniowego

z tytułu pozostawania bez pracy od dnia 25 czerwca 1996 r.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w J. decyzją z dnia 14 października 1996 r. ustaliła podleganie Kazimierza S. ubezpieczeniu

społecznemu rolników od daty zakończenia wykonywania zatrudnienia, tj. od dnia 1

grudnia 1994 r. do nabycia w dniu 24 czerwca 1996 r. prawa do zasiłku szkoleniowego oraz zobowiązała go do opłacenia do dnia 21 listopada 1996 r. składek na

rolnicze ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalnorentowe za okres: od IV kwartału 1994 r. do II kwartału 1996 r. Uzasadnienie tej

decyzji wskazywało, że w okresie objętym ustalonym obowiązkiem rolniczego

ubezpieczenia społecznego ubezpieczony nie podlegał innemu ubezpieczeniu

społecznemu, jak również nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty, co

zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uzasadniało stwierdzenie podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu i zobowiązanie do opłacenia składki na to ubezpieczenie.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 1996 r. Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie ubezpieczonego i zmienił w spornym zakresie zaskarżoną decyzję rolniczego organu rentowego przez ustalenie „iż Kazimierz S. nie podlega ubezpieczeniu

społecznemu rolników i nie ma obowiązku opłacenia składki w okresie od 1 grudnia

1994 r. do 18 marca 1996 r.” W motywach orzeczenia Sąd ten wskazał, że zarówno

zasiłek chorobowy, jak i świadczenie rehabilitacyjne są świadczeniami przysługującymi z tytułu zatrudnienia oraz nie tracą tego charakteru po jego ustaniu, a nadto

okresy pobierania tych świadczeń podlegają zaliczeniu jako tzw. okresy nieskładkowe przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń emerytalno-rentowych. Okoliczności te stanowiły o korzystaniu przez ubezpieczonego z częściowej ochrony ubezpieczeniowej, przez co sporny okres należało kwalifikować jako okres podlegania

innemu ubezpieczeniu społecznemu.

Rozpoznając apelację pozwanej KRUS Sąd Apelacyjny powziął poważną

wątpliwość przedstawioną w zagadnieniu prawnym, wskazując na wynikającą z treści

art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342 ze zm.), zasadę ustawowego podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu każdego rolnika, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Wyjątki od tej zasady

obejmują rolnika, który równocześnie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu

lub ma ustalone prawa do emerytury lub renty. Tymczasem w spornym okresie

Kazimierz S. nie pozostawał po dniu 30 listopada 1994 r. w zatrudnieniu, przeto na

podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) wygasł jego pracowniczy stosunek ubezpieczenia społecznego, równocześnie nie był on uprawniony

do emerytury lub renty.

Również zawarta w art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. - legalna

definicja uznaje za podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu jedynie osobę

będącą pracownikiem zatrudnionym w wymiarze czasu nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo objętą innym przepisami o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym, czego w ocenie Sądu Apelacyjnego nie można odnieść do sytuacji ubezpieczonego. Z powyższych względów

można by wyprowadzić podleganie ubezpieczonego z mocy ustawy rolniczemu

ubezpieczeniu społecznemu.

Z drugiej strony Sąd Apelacyjny wskazał, że nabycie uprawnień do zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu zatrudnienia przedłuża

ochronę ubezpieczeniową byłego pracownika, która wprawdzie nie w pełni mieści się

w legalnym określeniu osoby podlegającej innemu ubezpieczeniu społecznemu według ustawowej formuły art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., ale nie może

być pomijana, zważywszy że okresy pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia

rehabilitacyjnego podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu prawa i wysokości świadczeń emerytalno-rentowych na zasadach wynikających z treści art. 4 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 390 § 1 KPC Sąd drugiej instancji może przedstawić

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie

prawne tylko w tej sprawie apelacyjnej, w której nie przysługuje kasacja. Tymczasem

sprawa dotycząca zweryfikowania prawidłowości decyzji rolniczego organu rentowego ustalającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników od daty ustania zatrudnienia ubezpieczonego do dnia nabycia przezeń prawa do zasiłku szkoleniowego, była prawidłowo prowadzona jako spór o ustalenie obowiązku podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie korzystania z zasiłku chorobowego i

świadczenia rehabilitacyjnego, przysługującego z tytułu uprzedniego pracowniczego

ubezpieczenia społecznego. Skoro w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

o ustalenie prawa lub obowiązku prawnego - kasacja przysługuje bez żadnych wynikających z treści art. 393 KPC ograniczeń, przeto zachodziła niedopuszczalność

przedstawienia zagadnienia prawnego w trybie art. 390 § 1 KPC - w sprawie, w której

stronom przysługuje kasacja. Dlatego Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi, incydentalnie sygnalizując, że przedstawiony w zagadnieniu prawnym problem został pozytywnie przesądzony w postępowaniu kasacyjnym w podobnej sprawie

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1997 r., II UKN 101/97 (OSNAPiUS

1998 nr 9 poz. 275).