III ZP 10/98 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 13 maja 1998 r.

III ZP 10/98

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędzia

SN: Adam Józefowicz, Sędzia S.A.: Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy,

w sprawie z powództwa Jerzego Z. przeciwko Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w O. o

zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 13 maja 1998 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 27 stycznia 1998 r. [...]

do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC:

Czy pracownik, który po rozwiązaniu stosunku pracy nabywa prawo do zasiłku

przedemerytalnego może ubiegać się o nagrodę jubileuszową w oparciu o § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie

ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej

oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358 z późn. zmianami) ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Pracownik, któremu po rozwiązaniu stosunku pracy przysługuje zasiłek

przedemerytalny, nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej na zasadach

określonych w § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasadach jej obliczania i wypłacania

(M.P. Nr 44, poz. 358 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki w Gdańsku-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w Gdyni przedstawił przytoczone we wstępnej części uchwały zagadnienie

prawne podając, że wyłoniło się ono w sprawie z powództwa Jerzego Z. przeciwko

Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w O. o zasądzenie kwoty 3.700 zł z tytułu nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo poczyniwszy następujące ustalenia: Jerzy

Z. pracował w pozwanej Spółdzielni od 2 lutego 1958 r. do 31 lipca 1997 r. z tym że

w międzyczasie odbywał zasadniczą służbę wojskową. Był to jego jedyny zakład

pracy. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na mocy porozumienia stron z przyczyn ekonomicznych, z uwagi na redukcję etatów. Powodowi wypłacono odprawę

przysługującą osobom, z którymi rozwiązano stosunek pracy z przyczyn leżących po

stronie zakładu pracy. Od daty rozwiązania umowy o pracę powód pobiera zasiłek

przedemerytalny. W obowiązującym w pozwanej Spółdzielni zakładowym systemie

wynagradzania (zakładowym układzie zbiorowym) przewidziano wypłatę narody jubileuszowej na 40 lat pracy i odesłano do ogólnie obowiązujących przepisów w zakresie zaliczania okresów pracy i innych okresów do zatrudnienia uzasadniającego

nabycie prawa do narody jubileuszowej. Okres ten w przypadku powoda wynosi 39

lat i 6 miesięcy. Sąd Rejonowy uznał, że nie ma do powoda zastosowania § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz

zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358). W myśl tego przepisu w

chwili rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką pracownikowi, któremu do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niż 12

miesięcy licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, nagrodę wypłaca się w dniu

rozwiązania stosunku pracy. Powód będzie mógł przejść na emeryturę („normalną”)

za 4 lata z chwilą ukończenia 60 lat.

Przedstawiając rozpoznawane zagadnienie prawne Sąd Wojewódzki przytoczył poglądy prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawie III PZP

7/89 (OSNCP 1989 z. 6 poz. 77). Sąd Najwyższy uznał, że użycie w poprzednio

obowiązującej uchwale Rady Ministrów Nr 138 z dnia 22 września 1978 r. w sprawie

ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej

oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) wyrażeń „w związku” i

„z powodu” sprawia, że nie jest istotne, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na

skutek czynności jednej ze stron, czy na mocy porozumienia stron. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy nie jest przejście na emeryturę w sytuacji, gdy pracownik

nie spełnia warunków do uzyskania emerytury bądź to na skutek braku wymaganego

okresu zatrudnienia, bądź też nieosiągnięcia stosownego wieku. W wyroku z 28

marca 1991 r., I PR 496/90 niepublikowanym Sąd Najwyższy uznał, że spełniona jest

przesłanka rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na rentę jeżeli pracownik

został zaliczony do jednej z grup inwalidów bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku

pracy. W wyrokach z dnia 8 grudnia 1993 r., I PRN 111/93 (OSNCP 1994 z. 12 poz.

243) i z dnia 26 maja 1995 r., I PRN 20/95 (OSNAPiUS 1996 nr 1 poz. 209) Sąd

Najwyższy rozważał „związek” między rozwiązaniem stosunku pracy i nabyciem

prawa do emerytury lub renty stojąc na stanowisku, że może on mieć charakter nie

tylko czasowy, przyczynowy, ale również funkcjonalny. Sąd Wojewódzki zauważył,

że powód będzie otrzymywał zasiłek przedemerytalny do chwili uzyskania uprawnień

emerytalnych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego za twierdzącą odpowiedzią na

przedstawione pytanie przemawia wykładnia celowościowa, bo oczywiste jest, że

osoba pobierająca zasiłek przedemerytalny („w tym wieku”) nie znajdzie już pracy, co

potwierdza art. 37 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, w którym zwolniono te osoby z

obowiązku zgłoszenia w rejonowym urzędzie pracy gotowości do podjęcia pracy. Za

przeczącą odpowiedzią przemawia natomiast wykładnia językowa.

Prokurator biorący udział w posiedzeniu jawnym przed Sądem Najwyższym

wniósł o udzielenie odpowiedzi przeczącej. Jego zdaniem pracownik, który po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych z uwagi na redukcję etatów i po

otrzymaniu należnej z tego tytułu odprawy pieniężnej nabywa prawo do zasiłku

przedemerytalnego nie spełnia wymogów z § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad ich obliczania i wypłacania

(M.P. Nr 44, poz. 358).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przepisie § 9 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających

do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz.

358 ze zm.) warunki wypłaty nagrody określone są jasno, co przyjmuje Sąd Wojewódzki przedstawiający zagadnienie prawne. Trudno zinterpretować zwrot „z powodu

przejścia na emeryturę” w ten sposób, żeby rozumieć go jako równoznaczny z

„przejściem” na zasiłek przedemerytalny wówczas, gdy zasiłek ten przysługuje tylko

osobom, które nie nabyły prawa do emerytury. Osoby uprawnione do zasiłku

przedemerytalnego muszą bowiem spełniać warunki do uzyskania statusu bezrobotnego, a bezrobotnym jest osoba, która nie nabyła prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej (art. 37 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994

r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 25,

poz. 128 ze zm.). Jeżeli zatem pracownik pobiera zasiłek przedemerytalny, to jego

stosunek pracy nie został rozwiązany „z powodu” przejścia na emeryturę. Określenie

„z powodu” ma inne znaczenie niż „w związku”. W przepisie § 9 odwołano się

wyraźnie do przyczyn rozwiązania stosunku pracy, podczas gdy sformułowanie „w

związku” dawałoby większe możliwości interpretacji o charakterze celowościowym

(funkcjonalnym) prezentowanej w uzasadnieniu postanowienia, w którym Sąd

Wojewódzki przedstawił rozpatrywane zagadnienie prawne. Określenie „w związku”

użyte zostało np. w art. 92 KP, w którym uregulowano prawo do odprawy

emerytalnej (rentowej). Takie właśnie określenie było analizowane w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, np. w wyroku z dnia 23 listopada 1993 r., I PRN 113/93 (OSNCP

1994 z. 12 poz. 243), w którym uznano, że „związek” może mieć charakter przyczynowy, czasowy a także funkcjonalny. Wykładnia celowościowa akcentująca niemożliwość (z uwagi na wiek) znalezienia pracy przez osobę pobierającą zasiłek przedemerytalny nie ma oparcia - zdaniem Sądu Najwyższego - w treści przepisu § 9. Jest

to przepis o charakterze wyjątkowym, w którym przewidziano możliwość wypłacenia

nagrody mimo nieprzepracowania okresu czasu, za który nagroda ta przysługiwałaby. Przepis taki powinien być zatem interpretowany ściśle. Ustanowiono w nim rodzaj przywileju przyznawanego w określonych warunkach. Nie można uznać, by z

przywileju można było korzystać również w warunkach uznanych za analogiczne. Nie

ma podstaw do twierdzenia, by celem przepisu § 9 było złagodzenie niemożliwości

zarobkowania po rozwiązaniu stosunku pracy. Pracownik po przejściu na emeryturę

może kontynuować pracę zarobkową. Jest to okoliczność obojętna dla skorzystania

z omawianego przywileju. W przepisie § 9 przewidziano możliwość wcześniejszego

nabycia prawa do nagrody, jeżeli chodzi o rencistów, tylko wówczas, gdy(według

ówczesnej nomenklatury) była to renta I lub II grupy albo renta inwalidzka w związku

w wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Nie każde zatem „przejście na

rentę” powodowało nabycie prawa do nagrody, a możliwość zarobkowania rencisty

po ustaniu stosunku pracy również była okolicznością pozbawioną znaczenia.

Przeciwko dopuszczeniu celowościowej wykładni § 9 zaprezentowanej przez Sąd

Wojewódzki, przemawia też charakter nagród jubileuszowych, które nie są

powszechnymi świadczeniami ze stosunku pracy.

Te wszystkie względy uzasadniają podjęcie uchwały o treści przedstawionej w

sentencji.

Notka

Teza wyroku z dnia 28 marca 1991 r., I PR 496/90 została opublikowana w czasopiśmie

Rejent 1991 nr 5 s. 145.