III UZP 2/06 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 23 maja 2006 r.

III UZP 2/06

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Beata Gudowska (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar (sprawozdawca, uzasadnienie), Zbigniew Myszka, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 23 maja 2006 r. wniosku Rzecznika

Praw Obywatelskich z dnia 22 marca 2006 r. [...] skierowanego przez Prezesa Izby

Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych do rozpoznania przez skład

siedmiu sędziów Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu

Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie

prawne:

„Czy korzystanie z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy powoduje obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej ( art. 6 ust. 1 pkt 5 w

związku z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych - Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ) ? '”

podjął

uchwałę:

Osoby, które w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub urlopu

wychowawczego pozostają w stosunku pracy i równocześnie prowadzą pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z

tytułu prowadzenia tej działalności (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 6

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na art. 60 § 2 ustawy z dnia 23

listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052) i art. 16 ust. 2 pkt

4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.), przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w składzie powiększonym zagadnienie prawne „czy korzystanie z urlopów

macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy powoduje obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 6 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.)”.

Zdaniem Rzecznika, krąg podmiotów objętych obowiązkiem ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych wynika z art. 6, 8 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). I tak obowiązkowym ubezpieczeniom podlegają, między innymi, „osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami" (art. 6 ust. 1 pkt 1), a także „osoby

prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą" (art. 6 ust. 1 pkt 5). W systemie

ubezpieczeń społecznych obowiązuje w zasadzie przymus ubezpieczenia z jednego

tytułu. Dlatego też, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, osoby będące pracownikami,

„spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami

emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z

tytułu stosunku pracy". Wyjątek od tej zasady został przewidziany w art. 9 ust. 1a

ustawy. Według tego przepisu, ubezpieczony z tytułu pozostawania w stosunku

pracy, którego podstawa wymiaru składek „w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5, podlega również obowiązkowo ubezpieczeniu z innych tytułów". W art. 18 ust. 4 pkt 5 ustawy wymieniona została kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (ustalanego na podstawie przepisów ustawy z dnia

10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - Dz.U. Nr 200, poz.

1679 ze zm.). Obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają

również osoby korzystające z urlopu wychowawczego i pobierające zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19) - „od

dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków" (art. 13 pkt 13). Jak wynika z art. 9 ust. 6 ustawy w związku z

jej art. 6 ust. 1 pkt 19, obowiązek ubezpieczenia w odniesieniu do tej grupy ubezpie-

czonych istnieje tylko wtedy, gdy „nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i

nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych".

Wykładnia tych przepisów doprowadziła do powstania rozbieżności w orzecznictwie. Stosując wykładnię opartą na dosłownym brzmieniu art. 6 ust. 1, 5, i 19 oraz

art. 9 ust. 1 i 6 ustawy, w wyroku z dnia 19 marca 2003 r., II UK 157/02 (OSNP 2004

nr 1, poz. 9), Sąd Najwyższy przyjął, że decyzja organu rentowego o wyłączeniu z

obowiązku ubezpieczenia społecznego, wydana na podstawie przepisów ustawy z

dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) nie może wywoływać skutków

prawnych po wejściu w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli jej

postanowienia są sprzeczne z przepisami tej ustawy. W uzasadnieniu tego wyroku

wyrażono pogląd, że zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do

emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń

społecznych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą

oraz osobami z nimi współpracującymi. Tym samym, w ocenianej sprawie, obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego zaczął (od dnia 1 stycznia 1999 r. - data

wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) wypływać nie z zatrudnienia ale - z uwagi na korzystanie przez ubezpieczoną z urlopu wychowawczego - z faktu prowadzenia działalności gospodarczej. Podobne stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 280/04 (OSNP 2006 nr 3-4,

poz. 61), wyrażając w nim pogląd, że korzystanie z urlopu wychowawczego lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego

(art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), stanowi odrębny

tytuł obowiązkowego ubezpieczenia (art. 9 ust. 6 tej ustawy), co w razie prowadzenia

pozarolniczej działalności rodzi obowiązek opłacania składek z tytułu tej działalności,

bez względu na równoczesne pozostawanie w stosunku pracy. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 grudnia 2001 r., III AUa

1391/00 (OSA 2003 nr 8, poz. 33).

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał także wyroki Sądu Najwyższego reprezentujące tezę przeciwstawną, według której - „korzystanie z urlopów macierzyńskie-

go i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy wyłącza obowiązek

ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej” (wyrok z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 128/04, OSNP 2005 nr 15, poz.

233). W jego uzasadnieniu wskazano, że przerwy w świadczeniu pracy z tytułu urodzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej opieki nie są przerwami w wykonywaniu pracy powodującymi utratę statusu pracownika. Stanowisko to uprawnia wniosek, że - pozostając w okresach korzystania z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w stosunku pracy - stosownie do art. 9 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy,

osoba taka nie podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej. Mogła ona natomiast, zgodnie z art. 9 ust. 1

zdanie drugie ustawy, ubezpieczyć się dobrowolnie. Do przedstawionego poglądu,

odwołał się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2005 r., I UK

63/05, (dotychczas niepublikowany), zauważając w uzasadnieniu, że zgodnie z regułami wykładni systemowej, dyspozycja art. 9 ust. 6 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 19

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wedle której „osoby przebywające na

urlopach macierzyńskich lub pobierające zasiłek macierzyński podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do

emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń

społecznych", nie dotyczy tych osób, które będąc pracownikami, prowadzącymi jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, objęte zostały (zgodnie z dyspozycją art. 9 ust. 1 tej ustawy) wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i

rentowymi z tytułu stosunku pracy, a następnie w ramach tego ubezpieczenia skorzystały z prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Odnosząc się do występujących w orzecznictwie rozbieżności, Rzecznik Praw

Obywatelskich opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym korzystanie z

urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku

pracy skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia w

tych okresach działalności gospodarczej, ponieważ na gruncie przepisów ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, osoby przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego mają odrębny status niż pracownicy, a zatem nie znajduje do nich zastosowania zasada pierwszeństwa ubezpieczenia pracowniczego w związku z jednoczesnym prowadzeniem działalności gospodarczej, o której mowa art. 9 ust. 1

ustawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie i porządkowo, należy zauważyć, że wątpliwości Rzecznika Praw

Obywatelskich w istocie budzi nie tyle obowiązek (ogólnie) ubezpieczenia społecznego z tytułu jednoczesnego - obok korzystania z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego - prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej, ale obowiązek

podlegania, w takiej sytuacji, ubezpieczeniom emerytalno-rentowym.

Obowiązek podlegania ubezpieczeniu chorobowemu bowiem, uregulowany

został w art. 11 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym że

obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6

ust. 1 pkt 1, 3 i 12 (a więc poza pracownikami również członkowie spółdzielni oraz

osoby odbywające zastępczą służbę wojskową), zaś wypadkowemu w art.12 ust. 1,

według którego obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, za wyjątkiem jednak osób przebywających na urlopach wychowawczych lub pobierających zasiłek macierzyński

albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 12 ust. 2 ustawy).

Innymi słowy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe między innymi dla

pracowników, natomiast dobrowolne (na wniosek) między innymi dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, natomiast ubezpieczenie wypadkowe nie obejmuje osób, które nie są zagrożone zajściem wypadku przy pracy, w tym osób przebywających na urlopach macierzyńskich lub wychowawczych oraz pobierających

różnego rodzaju świadczenia socjalne.

Przechodząc do kwestii merytorycznych, warto przypomnieć, że w ustawie z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej

ustawą systemową, która uchyliła m.in. ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, wyodrębnione zostały cztery ryzyka

ubezpieczeniowe: emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe. Zostały one

odrębnie uregulowane, odpowiednio: emerytalne i rentowe w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) obowiązującej od dnia 1 stycznia 1999

r., która uchyliła moc obowiązującą między innymi ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)

oraz ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa-

dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz.

450 ze zm.), chorobowe w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267), która uchyliła poprzednio obowiązującą

ustawę z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30,

poz. 143 ze zm.) i wypadkowe uregulowane ustawą z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(Dz.U. Nr 199, poz. 1673), która uchyliła ustawę z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Te odrębne regulacje dotyczą więc różnych chronionych ryzyk, które podlegają ochronie na podstawie odrębnej składki ubezpieczeniowej, gromadzonej w odrębnych funduszach wydzielonych w ramach Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym

oraz kwestie ewentualnego zbiegu różnych tytułów tych ubezpieczeń regulują art. 6 i

9 ustawy systemowej, stanowiąc - w części istotnej z uwagi na rozpatrywane zagadnienie - że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby

fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są między innymi pracownikami (art. 6 ust. 1 pkt 1), osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5) oraz osobami przebywającymi na

urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w

wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19).

Tak więc ubezpieczenia emerytalne i rentowe dotyczą wszystkich osób utrzymujących się z własnej pracy, a ustawa systemowa powiązała obowiązek ubezpieczenia nie tylko z działalnością przynoszącą stały dochód, ale także z faktem osiągania jakichkolwiek stałych źródeł dochodu, w tym z tytułu zasiłków z ubezpieczenia

społecznego (zasiłek macierzyński i wychowawczy), zasiłków dla bezrobotnych, zasiłków stałe z pomocy społecznej oraz zasiłków i świadczeń socjalnych (por. I. Jędrasik-Jankowska: Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego tom 1,

Warszawa 2006 r., s. 55 i następne, podobnie J. Jończyk: Prawo zabezpieczenia

społecznego, Kraków 2001 r., s. 103 - 107).

Sygnalizowany wyżej podział ubezpieczeń społecznych na cztery rodzaje

oznacza nie tylko odrębną składkę na każdy rodzaj ubezpieczenia, ale także różny

zakres podmiotowy podlegających obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu tych odrębnych ryzyk. Wszystkie grupy osób wymienione w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych podlegają tylko obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego

i rentowych. Stosunek pracy jest szczególnym tytułem obowiązku ubezpieczenia

społecznego. Powstanie stosunku pracy powoduje bowiem jednoczesne (tzw. zasada

automatyzmu) powstanie stosunku ubezpieczenia społecznego.

Z kolei, w myśl ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, a

więc na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), a także ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o

rzemiośle (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.).

Obowiązkiem ubezpieczenia społecznego w zakresie ubezpieczenia emerytalnego i rentowych objęte zostały również osoby pobierające różnego rodzaju zasiłki

i świadczenia w okresach przerw w pracy zawodowej z różnych przyczyn, w tym

osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek macierzyński i zasiłek na zasadach zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński i zasiłek na zasadach zasiłku

macierzyńskiego (art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa), przysługują z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ten pierwszy przysługuje ubezpieczonej, która w dniu porodu podlegała obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, albo w okresie urlopu wychowawczego (art. 29 ust. 1 wyżej wskazanej

ustawy), natomiast drugi w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, o ile ubezpieczenie ustało w okresie ciąży, wskutek ogłoszenia upadłości

lub likwidacji pracodawcy lub z naruszeniem przepisów prawa stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 30 ust. 1 tej ustawy). Składkę na ubezpieczenie

społeczne osób pobierających wymienione zasiłki finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem ZUS (art. 16 ust. 8 ustawy systemowej). Podstawę wymiaru

składki stanowi kwota pobieranego zasiłku.

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad

dzieckiem, które ma orzeczoną niepełnosprawność oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, albo ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zbieg obowiązku ubezpieczenia (art. 9 ust. 1 ustawy systemowej), dotyczy

tylko ubezpieczenia emerytalnego i rentowych i zachodzi wówczas, gdy jedna osoba

wykonuje kilka rodzajów działalności, z którymi wiąże się obowiązek ubezpieczenia

społecznego. Powołany przepis ustawy systemowej, ustalający reguły zbiegu różnych tytułów ubezpieczenia, stanowi, że jeśli któryś z tych tytułów wystąpi w zbiegu z

innym tytułem wymienionym w art. 6 ust. 1 i 2 (tzw. tytułem ogólnym), to zawsze pojawia się obowiązek ubezpieczenia - tytuł taki ma charakter bezwzględny, a więc

jego istnienie nie prowadzi do zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia. Tak więc w

przypadku zbiegu co najmniej dwóch tytułów bezwzględnych, oba one rodzą obowiązek ubezpieczenia, natomiast w razie zbiegu ze sobą pozostałych tytułów ogólnych,

ustawa systemowa przyjmuje zasadę pierwszeństwa w czasie.

Z przedstawionych przepisów i przytoczonych wyżej uwag, wynika więc, że

przebywanie na urlopach wychowawczych lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego

albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, jest samodzielnym tytułem ubezpieczeniowym obok posiadania statusu pracownika czy statusu osoby prowadzącej

pozarolniczą działalność i powstaje w związku z osiąganiem przychodów „zasiłkowych”, pełniących rolę swoistego substytutu wynagrodzenia.

Przepis art. 9 ust. 1 ustawy systemowej, przesądza, że osoby, będące między

innymi pracownikami, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo

ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniem tylko z tytułu stosunku pracy (zasada pierwszeństwa ubezpieczenia pracowniczego). Osoby te mogą dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów. Warto pamiętać, że także

pracownicy, mający ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (ust. 4).

Konkludując tę część uwag, należy przypomnieć, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlegają: pracownicy - od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1 ustawy systemowej), osoby

prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności ( art. 13 pkt 4), osoby pozo-

stające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego - od dnia spełnienia warunków, o których

mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków (art. 13 pkt 13).

W dalszym ciągu oznacza to, że ustawodawca przyjął zasadę pierwszeństwa obowiązkowego ubezpieczenia z jednego - pracowniczego - tytułu, stanowiąc w art. 9

ust. 1 ustawy, że osoby będące pracownikami, „spełniające jednocześnie warunki do

objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów”, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z jednego (pracowniczego) tytułu. W

stosunku do osób przebywających na urlopach wychowawczych lub pobierających

zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, obowiązek

ubezpieczenia z tego tytułu pojawia się tylko wtedy, gdy „nie mają ustalonego prawa

do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń

społecznych” (art. 9 ust. 6 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy systemowej). Z

powyższego wynika, że osoby przebywające na urlopach macierzyńskim i wychowawczym, mające inny jeszcze, niż korzystanie z tych urlopów, tytuł rodzący obowiązek ubezpieczenia (np. prowadzenie działalności pozarolniczej), nie podlegają obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 19

ustawy, ale z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5.

Niewątpliwie w okresach urlopów macierzyńskiego (art. 180 k.p.) i wychowawczego (art. 186 k.p.), których udzielenie jest obowiązkiem pracodawcy, pracownicy są zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy. Za czas tych urlopów pracownik

nie zachowuje prawa do wynagrodzenia, otrzymując z tego tytułu świadczenia z zabezpieczenia społecznego - zasiłek macierzyński, albo dodatek z tytułu opieki nad

dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, rekompensujące w jakiejś mierze niepobieranie wynagrodzenia. Fakt, że przerwy w świadczeniu pracy z

tytułu urodzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej opieki nie powodują utraty

statusu pracownika (rozumianego w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej jako „osoba pozostająca w stosunku pracy”) nie może jednak prowadzić do wniosku, że pozostaje

„w mocy” pracowniczy tytuł ubezpieczenia. Trzeba przypomnieć, że stosownie do art.

16 ust. 2 ustawy systemowej, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - ponoszą w równych częściach ubezpieczony i płatnik (pracodawca). Ze względu na to, że

podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego i zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia, należy przyjąć, że

ustał tytuł do podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego ze stosunku

pracy. Tak więc przerwy w świadczeniu pracy z tytułu urodzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej opieki mają po stronie pracownika ten skutek, że nie ma on

obowiązku uiszczenia składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Obowiązku

tego nie ma również pracodawca ze względu na nieświadczenie pracy przez pracownika - art. 16 ust. 8 ustawy systemowej, który stanowi, że w przypadku takich

osób, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe finansuje w całości budżet

państwa. Z powyższego wynika, że ustawodawca na czas opieki nad dzieckiem, w

miejsce stosunku pracy (mimo jego formalnego trwania), wprowadził odrębny tytuł

obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w postaci pobierania zasiłku macierzyńskiego i zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Skoro zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy systemowej, osoby przebywające na

urlopach wychowawczych i pobierające zasiłek macierzyński, albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu

i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych, a obowiązkowemu

ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą

działalność oraz osoby z nimi współpracujące (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej),

to w sytuacji gdy obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych przestał wypływać z zatrudnienia, a powstał z uwagi na korzystanie z urlopu wychowawczego i pobierania zasiłku macierzyńskiego, albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego

- pojawia się nowy tytuł obowiązkowego ubezpieczenia ze względu na prowadzenie

pozarolniczej działalności. Tytuł ten, tym samym „eliminuje” dotychczasowe ubezpieczenie z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego i pobierania zasiłku macierzyńskiego, albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Takie stanowisko zostało zajęte w cytowanych wyrokach Sądu Najwyższego z

dnia 19 marca 2003 r., II UK 157/02 (OSNP 2004 nr 1, poz. 9) oraz z dnia 14

czerwca 2005 r., I UK 280/04 (OSNP 2006 nr 3-4, poz. 61) i wyrażone w nich poglądy

zasługują na aprobatę.

Tym się kierując, podjęto uchwałę jak w sentencji.