III UZP 1/09 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 19 sierpnia 2009 r.

III UZP 1/09

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew

Korzeniowski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2009 r.

sprawy z wniosku Haliny G.-K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o wysokość świadczenia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 maja 2009 r. [...]

„Czy zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu

stosunku pracy podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury w danym roku

kalendarzowym wskazanym do obliczenia podstawy wymiaru świadczenia ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu

stosunku pracy nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury.

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne w ocenie Sądu Apelacyjnego wynika z

konieczności wykładni art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.; dalej ustawa emerytalna) oraz ujednolicenia orzecznictwa na tle

sytuacji, w których zasiłek chorobowy oraz świadczenie rehabilitacyjne wypłacane są

po ustaniu zatrudnienia i ubezpieczony żąda zaliczenia ich do podstawy wymiaru

emerytury. Ubezpieczonej Halinie G.-K. (urodzonej w 1951 r.) podstawę wymiaru

emerytury ustalono z 10 lat kalendarzowych (1996 - 2005). Do 28 maja 2005 r. pozostawała w pracowniczym zatrudnieniu. Od 2 czerwca do 30 listopada 2005 r. pobierała zasiłek chorobowy, a od 1 grudnia 2005 r. do 25 listopada 2006 r. świadczenie

rehabilitacyjne. Pozwany odmówił uwzględnienia tych świadczeń w podstawie wy-

miaru emerytury, a Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonej. Za podstawę

rozstrzygnięcia przyjęto regułę, że podstawę wymiaru emerytury mogą stanowić tylko

przychody, których dotyczy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd Apelacyjny powziął poważną wątpliwość prawną dotyczącą wykładni art. 15

ust. 3 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem: „do podstawy wymiaru emerytury lub renty, o której mowa w ust. 1 i 2, dolicza się kwoty przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy

oraz kwoty zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia

rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego, a także wartość rekompensaty pieniężnej ustalaną zgodnie z pkt

3 załącznika do ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego

niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent. Do podstawy wymiaru wlicza się również kwoty zasiłków

dla bezrobotnych, zasiłków szkoleniowych lub stypendiów wypłaconych z Funduszu

Pracy za okres udokumentowanej niezdolności do pracy". Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kontrowersje powstają na tle rozumienia użytego w przepisie terminu „ubezpieczony”. Przepis art. 4 pkt 12 ustawy emerytalnej stanowi, że jest to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed wejściem w życie

ustawy (emerytalnej) podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Zgodnie z art. 6 ust.

1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej ustawa systemowa) ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega osoba będąca pracownikiem. Mimo to możliwa jest dwojaka wykładnia art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej. Można przyjmować, że

prawo doliczenia do podstawy wymiaru emerytury dotyczy tylko kwot wypłaconych z

tytułu niezdolności do pracy przysługujących w okresie posiadania statusu ubezpieczonego - czyli w okresie pozostawania w stosunku pracy. Za takim poglądem przemawia wykładnia systemowa. System emerytalny w sposób istotny uzależnia wysokość świadczeń emerytalnych od długości okresów składkowych oraz wielkości uiszczonych składek na ubezpieczenie emerytalne, a wcześniej ubezpieczenie społeczne. Podstawę wymiaru świadczeń mogą stanowić tylko te przychody, których dotyczy

obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Unormowanie pozwalające na uwzględnienie w podstawie wymiaru emerytury przycho-

dów nieobjętych obowiązkiem odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne

(wobec brzmienia art. 18 ust. 2 ustawy systemowej) stanowi wyjątek od tej zasady,

co przemawiałoby za jego ścisłą interpretacją. Doliczanie do podstawy wymiaru emerytury dochodów, od których nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne powinno mieć charakter wyjątkowy i ograniczać się do sytuacji, kiedy pracownik

podlegając temu ubezpieczeniu w zamian za wynagrodzenie otrzymuje świadczenia

z ubezpieczenia chorobowego. Zgodne to jest z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

emerytur i rent (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.), który stanowi,

że podstawę wymiaru emerytur i rent, zwanej dalej „podstawą wymiaru", ustala się

od wynagrodzenia z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, z uwzględnieniem wypłaconych zamiast tego wynagrodzenia świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Świadczenia z ubezpieczenia chorobowego po ustaniu ubezpieczenia emerytalnego są świadczeniami wyjątkowymi i mają na celu ochronę niemożności znalezienia i podjęcia nowego zatrudnienia w sytuacji „niezdolności do pracy" (uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca

2002 r., III UZP 4/02, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 601). Doliczanie zatem zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego do podstawy wymiaru emerytury po

ustaniu zatrudnienia nie miałoby racjonalnego uzasadnienia. Pogląd taki wyraził Sąd

Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 7 lutego 2007 r., III AUa 1513/05 (LEX nr

339725) i skład Sądu Apelacyjnego przedstawiający zagadnienie prawne również się

do niego przychyla. Pogląd odmienny, a mianowicie, że termin „ubezpieczony" z art.

15 ust. 3 ustawy emerytalnej oznacza osobę, która kiedykolwiek podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym określonym w ustawie systemowej bądź też

podlegała przed wejściem w życie ustawy emerytalnej ubezpieczeniu społecznemu

lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników, nie zawiera bowiem zastrzeżenia, że zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, podlegają doliczeniu do podstawy wymiaru emerytury tylko wówczas, gdy

przysługują w czasie trwania stosunku pracy, oznacza, że świadczenia te uwzględnia

się w podstawie wymiaru emerytury w danym roku kalendarzowym, także w sytuacji,

gdy przysługiwały ubezpieczonemu po ustaniu ubezpieczenia. Gdyby zamiarem

ustawodawcy było, aby do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych doliczać tylko zasiłek chorobowy oraz świadczenie rehabilitacyjne przysługujące przed

ustaniem ubezpieczenia, to dałby on temu wyraz wprost w treści przepisu. Pogląd

taki wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 września 2007 r., III AUa

708/07 (OSA 2009 nr 4, poz. 78) oraz Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 7

września 2007 r.,III AUa 114/09 (niepublikowany). Zważywszy na rozbieżność istniejące w orzecznictwie pytanie prawne jest uzasadnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Należy przyjąć wykładnię art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej, której wynik wyraża teza, iż zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu

stosunku pracy nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Wykładnia

przeciwna nie jest uprawniona. Przyjmuje się, że skoro przepis nie dzieli zasiłku

chorobowego i odpowiednio świadczenia rehabilitacyjnego, na wypłacane przed i po

ustaniu zatrudnienia pracowniczego, to świadczenia te podlegają doliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Podstawa wymiaru emerytury mogłaby wówczas składać

się w niemałej części ze świadczeń, od których nie odprowadza się składki emerytalnej i które w ogóle nie należą do ubezpieczenia emerytalnego. Nie można pomijać,

że po ustaniu zatrudnienia mogą wystąpić dłuższe okresy niezdolności do pracy wymagające wypłaty zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Mogą one

też wystąpić wielokrotnie w okresie lub w latach wybranych przez ubezpieczonego

do ustalenia podstawy wymiaru emerytury (z 10 kolejnych lat kalendarzowych z

ostatnich 20 przed wnioskiem lub z 20 lat wybranych z całego okresu ubezpieczenia

- art. 15 ust. 1, 2 i 6 ustawy emerytalnej). Nie byłoby zatem ograniczenia do

uwzględnienia tych świadczeń w podstawie wymiaru emerytury (składek) tylko w jednym (danym) roku kalendarzowym, wybranym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury. Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wypłacane po ustaniu zatrudnienia w niemałej części mogłyby więc składać się na podstawę wymiaru emerytury.

Skoro emerytura zależy od składki pochodnej od wynagrodzenia za pracę, natomiast

zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne składce nie podlegają, to przeciwna

wykładnia art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej już tylko ze względów systemowych nie

jest uprawniona.

Gdyby kwestionowaną wykładnię uznać za prawidłową, to należałoby również

przyjąć, że podstawa wymiaru emerytury składa się ze świadczeń objętych pytaniem,

które zainteresowany otrzymuje po ustaniu ubezpieczenia emerytalnego, czyli po

ustaniu pracowniczego zatrudnienia (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy syste-

mowej). Nie było tak przed ustawą emerytalną i nie jest tak obecnie. Nadal obowiązuje wskazane w pytaniu rozporządzenie z 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, zgodnie z którym podstawę

wymiaru emerytur i rent ustala się od wynagrodzenia z tytułu wykonywania pracy w

ramach stosunku pracy, z uwzględnieniem wypłaconych zamiast tego wynagrodzenia świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (§ 1); jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia

podstawy wymiaru, pracownik pobierał zasiłek chorobowy przez część miesiąca, to

do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie wypłacone za ten miesiąc, uzupełnione o kwotę zasiłku. Jeżeli pracownik pobierał w miesiącu kalendarzowym wyłącznie zasiłek chorobowy, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się

kwotę zasiłku chorobowego za ten miesiąc. Stosuje się to odpowiednio w razie pobierania zasiłku macierzyńskiego, opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego (§

3). Również wcześniejsze rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac

z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub

renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek

na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) stanowiło, że podstawę

wymiaru emerytury stanowi przeciętny zarobek w gotówce z osobowego funduszu

płac (§ 1 i 2); zarobki z miesięcy, w których pracownik przez część miesiąca pobierał

zasiłek chorobowy, opiekuńczy, macierzyński lub wyrównawczy, podlegały uzupełnieniu o kwotę otrzymanego zasiłku. Jednakże na wniosek pracownika zarobki z

miesięcy, w których zasiłek przysługiwał za więcej niż 5 dni, podlegały wyłączeniu i

zamiast nich przyjmowano zarobki z kolejnych miesięcy poprzednich, chyba że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i świadczenia z tego ubezpieczenia nie uległy obniżeniu pomimo pobierania zasiłków (§ 12). Z tych przepisów

wykonawczych do ustaw emerytalnych jednoznacznie wynika zasada, że w podstawie wymiaru emerytury były i są uwzględniane zasiłki oraz świadczenia za czas niezdolności do pracy należne pracownikowi tylko w okresie zatrudnienia. Trudno zatem

zakładać, że samodzielna podstawa dla przeciwnego stanowiska miałaby wynikać z

art. 15 ust. 3 nowej ustawy emerytalnej, skoro po reformie systemu ubezpieczeń

emerytalnych zachodzi silna zależność wysokości emerytury od składki i prawodawca nie zmienił rozporządzenia z 1 kwietnia 1985 r. Pośrednio, jeżeli nie wprost, zasadę tę potwierdzają przepisy ustawy emerytalnej, zgodnie z którymi: okresem składkowym jest okres ubezpieczenia (art. 6 ust. 1 pkt 1); za okresy składkowe uważa się

również przypadające przed 15 listopada 1991 r. zatrudnienie po ukończeniu 15 lat

życia na obszarze Państwa Polskiego, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego

wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub

zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo

rentę chorobową.

Nie można przyjąć, iż z ustawy emerytalnej wynika rozwiązanie o prostej kumulacji zwykłej podstawy wymiaru emerytury (składkowej - art. 15 ust. 1) ze szczególnymi świadczeniami wymienionymi w art. 15 ust. 3. Przepis ten stanowi o „doliczeniu" do tej podstawy kwot tych innych świadczeń przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym. Jeżeli podmiotem uprawnionym do takiego doliczenia jest ubezpieczony, to tylko w znaczeniu definicji „ubezpieczonego” z art. 4 pkt

13 ustawy emerytalnej, co prowadzi do wniosku, że te inne świadczenia mogą być

doliczone do podstawy wymiaru tylko za czas, gdy zainteresowany pozostawał w

ubezpieczeniu emerytalnym. Skoro więc szczególne wobec przepisu art. 15 ust. 1

(zasady) rozwiązanie z art. 15 ust. 3 odnosi się do ubezpieczonego, który w danym

roku kalendarzowym uzyskał wymienione w nim świadczenia (pominąć należy rekompensatę na podstawie wymienionej w nim ustawy z 6 marca 1997 r.), to zwiększenie podstawy wymiaru emerytury zależy od pozostawania w ubezpieczeniu emerytalnym w tym roku kalendarzowym, a nie od podlegania kiedykolwiek ubezpieczeniu emerytalnemu (przed 1 stycznia 1999 r. - społecznemu). Taki wynik wykładni

potwierdza użycie czasownika „doliczać". Wskazuje on semantycznie, że nie chodzi

o zwykłe sumowanie, lecz o „doliczenie" do pewnej wartości lub w danym okresie (w

znaczeniu dopełnienia), w tym przypadku do końca ubezpieczenia emerytalnego w

danym roku kalendarzowym lub tylko za ten okres. Słowo „dolicza" uprawnia również

tę myśl, że jakościowo nie są to te same wartości, a więc podstawa wymiaru emerytury ustalona z przeciętnej podstawy wymiaru składki i kwoty innych świadczeń z art.

15 ust. 3 (zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne).

W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne pracowników nie

uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub

odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków (art. 18 ust. 2 ustawy

systemowej). Bez szczególnej regulacji z art. 15 ust. 3 nie byłoby więc możliwe ich

„doliczanie” do podstawy wymiaru emerytury. Podstawowa zasada wynika z art. 15

ust. 1ustawy systemowej stwierdzającego, że podstawę wymiaru emerytury stanowi

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpie-

czenie społeczne. Jeżeli zatem prawodawca nakazuje „doliczyć" ubezpieczonemu do

składkowej podstawy wymiaru emerytury świadczenia, które nie podlegają składce i

nie wynikają z ubezpieczenia emerytalnego, to racjonalna wykładnia prowadzi do

wniosku, że czasokres, za który można doliczyć do podstawy wymiaru emerytury

zasiłek chorobowy albo świadczenie rehabilitacyjne, nie wykracza poza okres pracowniczego zatrudnienia (ubezpieczenia emerytalnego).

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne stanowią świadczenia z

ubezpieczenia chorobowego, odrębnego od ubezpieczenia emerytalnego. Obecny

podział składek na te ubezpieczenia wymaga odrębnego traktowania tych ubezpieczeń, w tym również świadczeń przysługujących w ramach chronionego ryzyka.

Ubezpieczenie chorobowe nie zastępuje ubezpieczenia emerytalnego gdy ono się

kończy. Po ustaniu pracowniczego zatrudnienia ustaje ubezpieczenie emerytalne.

Zasiłki chorobowe i świadczenie rehabilitacyjne mogą przysługiwać pracownikowi w

czasie zatrudnienia i po jego ustaniu. Gdyby więc przyjąć, że wypłacone po zakończeniu stosunku pracy świadczenia z ubezpieczenia chorobowego dolicza się do

podstawy wymiaru emerytury, to wymagana w systemie emerytalnym zależność

emerytury od składki emerytalnej straciłaby na znaczeniu. W efekcie ubezpieczonych

opłacających składki emerytalne w jeszcze większym stopniu obciążałyby emerytury

osób, którym do podstawy wymiaru doliczono zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, w tym przypadku wypłacone po ustaniu zatrudnienia. Odnosi się to do

ubezpieczonych urodzonych przed 1949 r. pozostających dalej w systemie zaopatrzeniowym. Natomiast dla urodzonych później, po obliczeniu kapitału początkowego

prowadzi się indywidualne konta składkowe - emerytalne, od których ma zależeć wysokość emerytury (art. 25).

Rozwiązanie z art. 15 ust. 3 należy uznać więc za wyjątkowe, sprowadzające

się do stanowiska, że wymienione w nim zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne nie są doliczane do podstawy emerytury po ustaniu zatrudnienia. Ustawodawca wprowadził podobne wyjątkowe rozwiązania dotyczące podstawy wymiaru emerytury. Przyjął, że stanowi ją minimalne wynagrodzenie, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek (dowodowo) w okresie pozostawania w stosunku pracy

wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury (art. 15 ust. 2a). Przepis ten

stosuje się odpowiednio do osób uznanych za repatriantów (art. 15 ust. 2b). Nie są to

jednak sytuacje porównywalne z niezdolnością do pracy. Rozwiązanie przyjęte w art.

15 ust. 3 wynika z faktycznej niemożności realizacji obowiązku składkowego w okre-

sie pozostawania w ubezpieczeniu emerytalnym (zatrudnieniu). Tłumaczy to dopuszczalny czasokres (termin), w którym ubezpieczonemu dolicza się do podstawy wymiaru emerytury zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne zastępujące wynagrodzenie za pracę.

Wskazano już wyżej, że świadczenia za czas niezdolności do pracy nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne (art. 18 ust. 2 ustawy

systemowej). Z drugiej strony składkę emerytalną finansuje się niektórym osobom

niepozostającym w zatrudnieniu (art. 16 ust. 8, ust. 9, ust. 12 ustawy systemowej).

Nie ma wśród nich pobierających zasiłki chorobowe. Jeżeli więc państwo finansuje

składkę emerytalną w niektórych sytuacjach, lecz nie za okres zasiłku chorobowego i

świadczenia rehabilitacyjnego, to również ten argument przemawiałaby za ścisłą wykładnią art. 15 ust. 3. Okres niezdolności do pracy, za który przysługuje zasiłek chorobowy stanowi okres nieskładkowy, uwzględniany przy ocenie prawa oraz przy

ustalaniu wysokości emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 7 pkt 1 ppkt a-d

ustawy emerytalnej). Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne wpływają na

wysokość emerytury przez zwiększenie jej podstawy, jednak tylko z okresu pozostawania w pracowniczym zatrudnieniu (art. 15 ust. 3 w związku z art. 15 ust. 1 oraz art.

53 ust. 1 pkt 2 i 3).

Również utrata zatrudnienia, nawet z przyczyn niezależnych od pracownika,

nie jest zdarzeniem przemawiającym za stanowiskiem, że dalej trwająca niezdolność

do pracy i wypłacany zasiłek chorobowy, nawet rozpoczęte w czasie zatrudnienia,

dolicza się do podstawy wymiaru emerytury. Odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy nie stanowi podstawy wymiaru składki emerytalnej

a zatem również podstawy wymiaru emerytury (§ 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalne z dnia 18 grudnia 1998 r. sprawie szczegółowych zasad

ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U.

Nr 161, poz. 1106 ze zm.). Po ustaniu zatrudnienia pracownik może kontynuować

dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i w ten sposób zabezpieczyć wysokość przyszłego świadczenia (art. 10 ustawy systemowej).

Aprobowana wykładnia art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej nie budziłaby wątpliwości, gdyby można było stwierdzić, że którekolwiek z wymienionych w tym przepisie

świadczeń jest wypłacane tylko po ustaniu stosunku pracy.

Przedstawiony w zagadnieniu problem nie ujawniał się w sprawach ubezpieczonych rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy, co pozwala sądzić, że wykładnia i

stosowanie art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej również w praktyce nie sprawiały trudności. Zagadnienie prawne przedstawione w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zdaje się więc

wynikać jedynie ze wskazanej rozbieżności orzecznictwa Sądów Apelacyjnych. Stanowisko przeciwne niż przyjęte w obecnej uchwale niezasadnie główny walor nadawało wykładni literalnej, która w rozstrzygnięciu tego zagadnienia nie mogła być decydująca.

Z tych motywów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji.