III UZ 36/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 36/21 POSTANOWIENIE Dnia 5 kwietnia 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Dawid Miąsik‎SSN Krzysztof Staryk w sprawie z odwołania K. S. Ł., K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. ‎od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. ‎o objęcie ubezpieczeniem społecznym,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 kwietnia 2022 r.,‎zażalenia odwołującej się K. S. Ł. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III WSC (…), 1. odrzuca zażalenie w zakresie odnoszącym się do wniosku o przywrócenie terminu, 2. oddala zażalenie w pozostałym zakresie, 3. oddala wniosek pozwanego o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 września 2021 r., III WSC (…), Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz odrzucił skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (…) z dnia 29 października 2018 r., III AUa (…).Sąd drugiej instancji wywiódł, że ubezpieczona w dniu 26 sierpnia 2021 r. w biurze obsługi interesanta Sądu Apelacyjnego w (…) złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie III AUa (…) i o przyjęcie załączonej skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W uzasadnieniu podniosła, że 23 sierpnia 2021 r. została powiadomiona przez pełnomocnika o doręczeniu mu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2021 r. oddalającego zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 2 września 2020 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej WSCU 12/20, a ponadto otrzymała od pełnomocnika informację o tym, że termin na złożenie skargi kasacyjnej upływał w dniu 5 lutego 2019 r., a nie 4 lutego 2019 r., w związku z czym nie można przypisać jej winy za uchybienie tego terminu, bowiem pozostawała w usprawiedliwionym przekonaniu, że data wskazana jej przez pełnomocnika jest datą prawidłową.

Wyjaśniła też, że wniosek o przywrócenie terminu składa tak szybko, jak to możliwe, to jest już dzień po powiadomieniu przez pełnomocnika o wyżej powołanym postanowieniu Sądu Najwyższego, przy czym w okresie od 7 do 14 sierpnia 2021 r. i w okresie od 15 do 22 sierpnia 2021 r. przebywała na urlopie, kolejno w Saksonii i dalej nad Morzem […]. Wyjaśniła, że nie sposób jej przypisać negatywnych konsekwencji omyłki pełnomocnika, powstałej na skutek nie tylko odebrania korespondencji przez osobę przez nią nieupoważnioną, ale i wskazania oraz opatrzenia przez nią odebranej korespondencji nieprawidłową datą.

Nadto podkreśliła, że była uzależniona od inicjatywy adwokata, z uwagi na obowiązujący przymus adwokacki, nie sposób więc zarzucić, że nie dochowała należytej staranności wymaganej od osoby należycie dbającej o swoje interesy życiowe.W ocenie Sądu Apelacyjnego, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został skierowany do sądu po upływie terminu. W myśl art. 169 § 1 k.p.c. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

Według art. 169 § 4 k.p.c. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych.Sąd Apelacyjny rozważył, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2021 r., III UZ 1/21- które w ocenie ubezpieczonej utrwaliło stan pierwotnej nieprawidłowości doręczenia odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem - doręczono reprezentantowi pełnomocnika ubezpieczonej dnia 10 sierpnia 2021 r., zatem żaląca się do dnia 17 sierpnia 2021 r. powinna złożyć przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu, czego nie uczyniła.

Wniosek jej jest zatem spóźniony. Sąd Apelacyjny zauważył, że ubezpieczona działa w przedmiotowej sprawie z profesjonalnym pełnomocnikiem. Nie ma więc znaczenia, kiedy uzyskała wiedzę o treści postanowienia Sądu Najwyższego. Nie jest także usprawiedliwieniem zaniechania pobyt ubezpieczonej w tym okresie na wczasach. Powinna ona tak zorganizować swój prywatny czas, jak też uregulować zasady współpracy z pełnomocnikiem, by wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej złożyć w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia Sądu Najwyższego.Sąd drugiej instancji podkreślił, że od uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, to jest 4 lutego 2019 r. upłynął już okres ponad dwuletni, zatem skarżąca w myśl art. 169 § 4 k.p.c. powinna wykazać, że zaistniał wyjątkowy wypadek uzasadniający przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, czego nie uczyniła.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie musiała ona oczekiwać na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2021 r., ponieważ kwestia uchybienia terminowi została podniesiona jako przyczyna odrzucenia skargi już przez Sąd Apelacyjny w postanowieniu z dnia 2 września 2019 r., a następnie w postanowieniu z dnia 2 września 2020 r. Ubezpieczona, należycie dbając o swój interes procesowy, działając zapobiegliwie, już wtedy mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, skoro całe ponad dwuletnie postępowanie toczyło się wyłącznie w kwestii dochowania terminu do złożenia skargi kasacyjnej.W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 169 § 1 i 4 k.p.c., przez przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej jest spóźniony, podczas gdy należyta ocena przedstawionych w jego uzasadnieniu twierdzeń prowadzić musiała do wniosku, że był on złożony w terminie.

W uzasadnieniu żaląca się podniosła, że nie można zgodzić się z ustaleniami Sądu Apelacyjnego jakoby wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony ponieważ już we wrześniu 2019 r. czy 2020 r. mogła ona złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Wskazała, że takie stanowisko nie jest prawidłowe, bowiem w orzecznictwie wskazuje się, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jako spóźnionej oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia takiej skargi są środkami wzajemnie się wykluczającymi, bowiem we wniosku o przywrócenie terminu strona przyznaje, że terminowi uchybiono a w zażaleniu okoliczność taka jest przez nią kwestionowana (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2013 r., II CZ 173/12).

Tym samym art. 169 § 4 k.p.c. nie mógł mieć zastosowania w kontekście, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nie można zgodzić się także z ustaleniami Sądu Apelacyjnego jakoby ubezpieczona miała złożyć wniosek o przywrócenie terminu w okresie, w którym była nieobecna. Przyczyna ta w sposób obiektywny uniemożliwiła jej działanie w sprawie.Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu i nadanie skardze kasacyjnej dalszego biegu.W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych, a z ostrożności procesowej o nieobciążanie pozwanego kosztami postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego zawiera dwa rozstrzygnięcia, które są odrębnymi postanowieniami. Postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji nie podlega zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego. Zgodnie bowiem z art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że postanowienia w przedmiocie odrzucenia lub oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie i nie podlegają samodzielnemu zaskarżeniu (por. uchwałę składu siedmiu Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III CZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 października 2002 r., II CZ 109/02, LEX nr 75273; z dnia 21 marca 2013 r., II CZ 4/13, LEX nr 1341668; z dnia 19 listopada 2014 r., II CZ 74/14, LEX nr 1554581).Sąd Najwyższy przyjmuje również, że - rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną - na wniosek strony rozpoznaje również te postanowienia sądu drugiej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 380 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.).

Do takich postanowień należy postanowienie oddalające (odrzucające) wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie z dnia 14 kwietnia 2008 r., II PZ 4/08, LEX nr 470967).Jeżeli w sprawie występuje zawodowy pełnomocnik, wspomniany wniosek powinien zostać sformułowany jednoznacznie, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom wnoszonym przez profesjonalnego pełnomocnika treści wprost w tych pismach niewyrażonych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., I UZ 1/14, LEX nr 1467121 i orzecznictwo tam powołane, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CZ 102/13, LEX nr 1430440; z dnia 10 stycznia 2014 r., I CZ 101/13, LEX nr 1415496; z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 83/13, LEX nr 1418728; z dnia 30 października 2013 r., V CZ 48/13, LEX nr 1403918 oraz z dnia 24 września 2015 r., V CZ 49/15, LEX nr 1827144; z dnia 13 października 2020 r., II UZ 20/20, LEX nr 3277939).

Przy braku takiego wniosku, przeprowadzenie wspomnianej kontroli nie jest natomiast dopuszczalne.Z konstrukcji zażalenia sporządzonego przez pełnomocnika będącego adwokatem, jednoznacznie wynika, że tym środkiem odwoławczym zostało objęte postanowienie Sądu drugiej instancji w zakresie dotyczącym odrzucenia skargi kasacyjnej, ale nie zawarto w nim ani stosownego wniosku, o którym stanowi art. 380 k.p.c., ani nawet nie powołano się na ten przepis. Przywołane w uzasadnieniu zażalenia rozważania dotyczące okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie mogą być zaś same w sobie uznane za taki wniosek i wywołać określonego w art. 380 k.p.c. skutku, polegającego na zweryfikowaniu orzeczenia odnoszącego do przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.W sytuacji, w której skarżąca nie dała Sądowi Najwyższemu możliwości kontroli rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji dotyczącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jej zażalenie jest zatem oczywiście bezzasadne i jako takie podlega odrzuceniu.Nieuzasadnione jest także zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacji.Stan faktyczny w sprawie nie budził wątpliwości.

Pełnomocnik ubezpieczonej odebrał postanowienie Sądu Najwyższego w dniu 10 sierpnia 2021 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu ubezpieczona złożyła 26 sierpnia 2021 r., czyli po upływie wymaganych art. 169 § 1 k.p.c. siedmiu dni do złożenia stosownego pisma. Skarżąca twierdzi, że uchybiła terminowi do złożenia wspomnianego środka zaskarżenia z uwagi na zaniedbania ustanowionego przez nią pełnomocnika. Tymczasem zgodnie, z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego w myśl art. 168 § 1 k.p.c. przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej może nastąpić tylko w razie, gdy strona nie dokonała czynności procesowej w terminie bez swojej winy.

Przez stronę należy przy tym rozumieć także pełnomocnika strony (a także pracownika kancelaryjnego), a jego błąd procesowy obciąża stronę. Wniosku o przywrócenie terminu nie można opierać na tym, że to nie strona, a jej pełnomocnik zaniedbał dokonania czynności procesowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2007 r., II CSK 167/07; LEX nr 346193 oraz z dnia 12 marca 1999 r., I PKN 76/99 OSNAPiUS 2000 nr 11, poz. 431, a także Z. Wiśniewski: Uchybienie terminu przez pełnomocnika a prawo reprezentowanej strony do sądu.

Wybrane problemy orzecznicze, Przegląd Sądowy 2010 nr 3, s. 45). Sąd Najwyższy przyjmuje także, że zgodnie z art. 118 k.p.c. ustanowienie adwokata z urzędu jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego, a termin i sposób porozumienia się pełnomocnika ze stroną należy wyłącznie do nich, a nie do sądu (postanowienie z dnia 19 lutego 1998 r., II UZ 13/98, OSNAPiUS 1999 nr 4, poz. 149).W związku z powyższym również przebywanie przez ubezpieczoną na wczasach nie ma znaczenia dla zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skoro jest stroną reprezentowaną przez adwokata.Z powyższych względów zażalenie w zakresie punktu pierwszego postanowienia podlegało odrzuceniu w oparciu o art. art. 3986 § 2 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. jako niedopuszczalne, a w zakresie punktu drugiego podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku art. art. 3941 § 3 k.p.c.Wniosek organu rentowego o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego podlega oddaleniu, bowiem odpowiedź na zażalenie nie dotyczyła zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem zaskarżonego postanowienia było rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a nie zachowanie pierwotnego terminu do złożenia skargi kasacyjnej.