III UZ 28/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 28/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., i Sądu Apelacyjnego z dnia 27

stycznia 2011 r., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy,

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 29 sierpnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 29 sierpnia 2011 r., odrzucił wniesioną przez ubezpieczonego J. M. skargę o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., oraz prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 27 stycznia 2011 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony jako podstawę żądania

wznowienia postępowania wskazał wykrycie nowych okoliczności faktycznych i

środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Okoliczność tę

stanowiło zaś to, iż organ rentowy zaliczył J. R. pracę na stanowisku kierownika

sekcji zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w okresie od dnia 1

października 1979 r. do dnia 31 sierpnia 1999 r. w Hucie […] S.A. jako pracę

warunkach szczególnych, podczas gdy wnioskodawcy nie uznano za taką pracę

tego samego rodzaju pracy wykonywanej przez niego w okresie od dnia 1

października 1979 r. do dnia 31 października 1986 r. Ubezpieczony podał także, iż

o wspomnianej okoliczności dowiedział się w dniu 1 marca 2011 r.

Sąd drugiej instancji przypomniał regulacje prawne związane z instytucją

skargi

o

wznowienie

postępowania

oraz

stwierdził,

że

wskazana

przez

ubezpieczonego okoliczność faktyczna nie może stanowić podstawy wznowienia

postępowania, ponieważ z powodu wykrycia nowych okoliczności lub środków

dowodowych (art. 403 § 2 k.p.c.) można żądać wznowienia postępowania jedynie

wówczas, gdy mogłyby mieć one wpływ na wynik sprawy, a strona nie mogła ich

powołać

w

poprzednim

postępowaniu.

Powołana

przez

ubezpieczonego

okoliczność, iż J. R. ZUS zaliczył okres pracy na stanowisku kierownika sekcji

zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w Hucie jako okres pracy w

warunkach szczególnych, nie mogła mieć natomiast wpływu na wydane w sprawie

prawomocne orzeczenie sądu, albowiem Sąd Okręgowy przeprowadził własne

postępowanie dowodowe na okoliczność charakteru pracy ubezpieczonego na tym

stanowisku i poczynił własne ustalenia w tym zakresie, opierając się na zeznaniach

świadków, ich aktach osobowych, aktach osobowych ubezpieczonego oraz opinii

biegłego z zakresu BHP. Powołanie się przez skarżącego na decyzję organu

rentowego przyznającą innemu pracownikowi Huty […], zatrudnionemu na takim

samym stanowisku, nie może zostać uznane za nowy dowód mogący wpłynąć na

wydane już rozstrzygnięcie, skoro sąd ustalił stan faktyczny w tym zakresie na

podstawie dowodów bezpośrednich, zaś decyzja organu rentowego dotycząca

innego

pracownika

i

stanu

faktycznego

nie

wpływa

na

wiarygodność

przeprowadzonych dowodów, w szczególności z opinii biegłego. Sąd Apelacyjny

podkreślił także, iż wykładnia art. 430 § 2 k.p.c. prowadzi do wniosku, że chodzi w

nim o takie okoliczności faktyczne, względnie dowody, które uzasadniają

przytoczone we wniosku żądanie. Istotność dla sprawy nowych faktów i dowodów

ocenia się bowiem z punktu widzenia ich wpływu na treść decyzji ostatecznej. Z

tych przyczyn skarga ubezpieczonego jako nieoparta na ustawowej podstawie

wznowienia podlegała zatem odrzuceniu na mocy art. 410 § 1 k.p.c.

Zażalenie

od

powyżej

przedstawionego

reprezentowany przez profesjonalnego

postanowienia

wniósł

pełnomocnika ubezpieczony J. M.,

zaskarżając to postanowienie i wnosząc o jego uchylenie.

Nie wskazując podstaw zaskarżenia, skarżący podniósł równocześnie, iż nie

zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, gdyż jego zdaniem „obowiązkiem sądu

jest przeprowadzenie wszelkich dowodów, a w szczególności faktów mających dla

rozstrzygnięcia

sprawy

istotne

znaczenie”.

Fakt,

że

współpracownik

ubezpieczonego wykonujący tego samego rodzaju pracę i w tym samym czasie,

którą to pracę uznano za wykonywaną w warunkach szczególnych, stanowi zaś

dowód, że postępowanie prowadzone przez Sąd Okręgowy było wadliwe, a

przynajmniej nie w pełni wyjaśniające wszystkie okoliczności faktyczne w tej

sprawie. Dlatego koniecznym wydaje się przeprowadzenie dowodu z zeznań Jana

R. w celu ustalenia, jakiego rodzaju pracę wykonywał ubezpieczony, w jakim

wymiarze i w jakim charakterze w porównaniu z pracą przez niego wykonywaną.

Niewyjaśnienie tych okoliczności rodzi podejrzenie, że organy rentowe w sposób

dowolny i wybiórczy ustalają prawa do świadczeń emerytalnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie Sąd Najwyższy uznał za konieczne przypomnieć, że zgodnie z art.

399 § 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone

prawomocnym wyrokiem, zaś na podstawie określonej w art. 4011 również w razie

zakończenia go postanowieniem (art. 399 § 2 k.p.c.), jednakże tylko w wypadkach

przewidzianych w dziale VI Kodeksu postępowania cywilnego. Wynika to z faktu, iż

skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem pozwalającym

na wzruszenie prawomocnych orzeczeń sądowych, korzystających co do zasady z

powagi rzeczy osądzonej (vide : art. 366 k.p.c.) i wiążących nie tylko strony

postępowania i sąd, który wydał to orzeczenie, ale również inne sądy oraz inne

organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby (vide : art. 365 § 1 k.p.c.). Dlatego skarga o

wznowienie postępowania musi podlegać szczególnym rygorom, zarówno w

zakresie formy, jak i treści (zawartości). Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 17 lipca 2006r., I PK 5/06 (Wokanda 2006 nr 11, poz. 33), skarga o

wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnianiu jednolitości

orzeczeń, nawet w sprawach o roszczenia oparte na jednakowych podstawach

faktycznych i prawnych. Możliwość ponownego rozpoznania prawomocnie

zakończonej sprawy na skutek skargi o wznowienie postępowania otwiera się tylko

wówczas, gdy zaistnieje jedna z ustawowych podstaw wymienionych w Kodeksie

postępowania cywilnego.

Stosownie do art. 409 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania powinna

zatem czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego

orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające

zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę

zaskarżonego orzeczenia. Sąd właściwy do rozpoznania skargi w pierwszej

kolejności dokonuje oceny, czy wymienione wymogi formalne skargi zostały

spełnione, a następnie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzuca ją, jeżeli została

wniesiona po upływie przepisanego terminu, była niedopuszczalna lub nieoparta na

ustawowej podstawie. Warunkiem możliwości rozpatrywania zasadności skargi jest

przy tym łączne spełnienie wszystkich warunków wskazanych w cytowanym

przepisie. Brak nawet jednego z nich sprawia zaś, że rozpatrywanie sprawy nie jest

możliwe. Dlatego też stwierdzenie braku choćby jednego z tych warunków

powoduje odrzucenie skargi.

Ustawowe podstawy wznowienia postępowania zostały wymienione w art.

401 k.p.c., art. 4011 k.p.c. oraz art. 403 k.p.c., przy czym pierwszy z tych przepisów

wskazuje na przypadki nieważności postępowania, drugi na niekonstytucyjność

aktu

prawnego

będącego

Trybunału Konstytucyjnego,

podstawą

orzeczenia

stwierdzoną

trzeci natomiast na tzw.

orzeczeniem

właściwe

przyczyny

restytucyjne, z których dwie pierwsze są związane z oparciem zaskarżonego

wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku

karnym, następnie uchylonym oraz na uzyskaniu owego wyroku za pomocą

przestępstwa, a kolejne z późniejszym wykryciem prawomocnego wyroku

dotyczącego tego samego stosunku prawnego albo takich okoliczności faktycznych

lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

W zażaleniu skarżący, co już wcześniej zostało podkreślone, w ogóle nie

wskazał podstawy zaskarżenia, jednakże odwołanie się przez niego do „dowodów

(…) i faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie” przemawia za

przyjęciem tezy, iż chodziło mu zapewne o podstawę wznowienia postępowania, o

której mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Trzeba zatem stwierdzić, że przepis ten kładzie

nacisk na to, iż wykrycie wymienionych w nim okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych musi być późniejsze, co oznacza, że musi do niego dojść po

uprawomocnieniu się wyroku, a więc w sytuacji, w której powoływanie się na

okoliczności faktyczne lub środki dowodowe było już niemożliwe. Wykrycie należy z

kolei rozumieć jako dowiedzenie się o istnieniu tych okoliczności lub środków

dowodowych w zakresie umożliwiającym powoływanie się na nie. Owe okoliczności

i środki dowodowe, aby zostać wykryte, muszą jednakże (co wymaga szczególnego

podkreślenia) istnieć w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania

zakończonego zaskarżonym wyrokiem. Jak stwierdził bowiem Sąd Najwyższy w

uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNC

1969 nr 12, poz. 208) środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się

wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania przewidzianej w art. 403 §

2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 13

października 2005 r., IV CZ 96/05 oraz z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05 (OSNP

2007 nr 3-4, poz. 48), przy czym w pierwszym z wymienionych orzeczeń Sąd

Najwyższy dodał także, iż w świetle art. 403 § 2 k.p.c. możliwość powoływania

nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych okoliczności i środków

dowodowych, które istniały już w okresie trwania zakończonego postępowania. W

postanowieniu z dnia 16 maja 2008 r., III CZ 20/08 (LEX nr 420807) Sąd Najwyższy

wyjaśnił natomiast, iż w przepisie art. 403 § 2 k.p.c. chodzi o późniejsze wykrycie

faktów i dowodów dla strony nie tylko nieznanych w toku poprzedniego

postępowania, lecz których także nie mogła znać, choć istniały już w toku tego

postępowania, ale nie były objęte materiałem sprawy. Dodać w tym miejscu

wypada, że z końcowego zwrotu art. 403 § 2 k.p.c. wynika nadto, że „wykrycie"

odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle

nieujawnionych i wtedy nieujawnialnych, bo nieznanych stronom. Strona może więc

powołać się na nie jedynie wówczas, gdy nie mogła z nich skorzystać przed

rozstrzygnięciem,

albowiem

wymieniony

przepis

obejmuje

wyłącznie

fakty

nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast

ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich,

nie są objęte hipotezą tego przepisu (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 11 kwietnia 2008 r., I ACa 172/08, OSA 2009 nr 5, poz. 60 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005 r., III CZP 134/04, LEX nr

151652). Nie można również oprzeć skargi o wznowienie postępowania na

rzekomym „wykryciu" okoliczności faktycznej i środka dowodowego znanych

stronie, a pominiętych przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 381 k.p.c. (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2007 r., II UZ 3/07, OSNP 2008

nr 11-12, poz. 178). Niezależnie od poglądów zawartych w przedstawionych

orzeczeniach, które Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie

ubezpieczonego

w

pełni

podziela,

należy

dodatkowo

zauważyć,

że

w

postanowieniu z dnia 10 stycznia 1977 r., I CO 5/76 Sąd Najwyższy wyjaśnił

wprost, iż nie stanowi podstawy wznowienia postępowania według art. 403 § 2

k.p.c. opinia biegłego sporządzona w innej sprawie po prawomocnym zakończeniu

procesu, którego wznowienia dotyczy skarga o wznowienie postępowania. Z kolei w

postanowieniu z dnia 12 listopada 1998 r., II UKN 306/98 (OSNP-wkł. 1999 nr 3,

poz. 3) Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczenie lekarskie, które zostało wydane po

dacie

uprawomocnienia

się

wyroku,

nie

stanowi

podstawy

wznowienia

postępowania przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Również w postanowieniu z dnia

20 kwietnia 2000 r., II UKN 167/00 (PPiPS 2001 nr 6, poz. 70) Sąd Najwyższy

uznał, iż uzyskanie po prawomocnym zakończeniu sprawy nowego zaświadczenia

lekarskiego nie jest ustawową podstawą wznowienia postępowania przewidzianą w

art. 403 § 2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajmował Sąd Najwyższy także w

najnowszym orzecznictwie, którego przykładami mogą być postanowienia: z dnia

15 grudnia 2009 r., II PZ 24/09 (LEX nr 577836), czy też z dnia 19 marca 2010 r., II

PZ 5/10 (LEX nr 583798).

Odnosząc

przedstawione

wyżej

rozważania

do

stanu

faktycznego

charakterystycznego dla rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy stwierdza, że

skarga ubezpieczonego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia już

choćby z tej przyczyny, iż powoływany się przez niego na fakt zaliczenia przez

organ rentowy J. R. pracy wykonywanej na takim samym stanowisku, jak to które

zajmował

ubezpieczony,

do

okresu

pracy

wykonywanej

w

szczególnych

warunkach, o czym dowiedział się on w marcu 2011 r., w żadnym razie nie mógł

stanowić będącej podstawą wznowienia postępowania okoliczności faktycznej

istniejącej w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania zakończonego

zaskarżonym wyrokiem, a jedynie ujawnionej w późniejszym czasie. Wobec tego, iż

Jan R. był współpracownikiem ubezpieczonego, a więc osobą niewątpliwie

ubezpieczonemu znaną, nie istniały z kolei jakiekolwiek przeszkody w tym, aby

został on zgłoszony jako świadek w postępowaniu zakończonym zaskarżonym

obecnie orzeczenie i złożył zeznania dotyczące rodzaju pracy wykonywanej przez

ubezpieczonego oraz jej wymiaru.

Kierując się wskazanymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy stanął na

stanowisku, że zażalenie ubezpieczonego nie było uzasadnione, albowiem jego

skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w okolicznościach, w których

– jak trafne uznał sąd drugiej instancji – wskazane w tej skardze podstawy prawne

wznowienia postępowania w rzeczywistości nie występowały. W takiej natomiast

sytuacji zaistniały warunki do zastosowania art. 410 § 1 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05).

Mając to na uwadze oraz opierając się na treści art. 398 14 k.p.c. w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.