III UZ 27/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 27/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. O.

przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

o ustalenie stopnia niepełnosprawności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych […]

z dnia 23 lutego 2011 r.,

1. oddala zażalenie,

2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego

adwokatowi

G.

F. kwotę

(sto

dwadzieścia)

złotych

powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

z

zażaleniowym.

UZASADNIENIE

urzędu

w

postępowaniu

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 23 lutego 2011 r. odrzucił apelację wniesioną przez ubezpieczonego W. O. od

wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27

września 2010 r. oddalającego odwołanie od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do

Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 lipca 2008 r.

Sąd Okręgowy przypomniał równocześnie, że w dniu 9 listopada 2010 r. do

Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wpłynęła apelacja

ubezpieczonego, która zawierała braki formalne, ponieważ nie została opłacona

oraz błędnie oznaczała zaskarżony wyrok. W związku z tym sąd pierwszej instancji

wezwał ubezpieczonego do uzupełnienia wskazanych braków apelacji w terminie 7

dni pod rygorem odrzucenia apelacji. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu

17 listopada 2010 r. Wykonując je, ubezpieczony w dniu 25 listopada 2010 r. złożył

osobiście pismo procesowe, w którym wniósł opłatę podstawową od apelacji oraz

wskazał, że zaskarża w całości wyrok z dnia 22 września 2010 r., co stanowiło

powtórzenie błędnego oznaczenia wyroku zawartego w treści apelacji. Mimo to, sąd

pierwszej instancji nadał bieg apelacji, przedstawiając ją wraz z aktami sprawy

Sądowi Okręgowemu.

Wskazując na powyższe ustalenia oraz powołując się na treść art. 370 k.p.c.

i art. 164 k.p.c., sąd drugiej instancji stwierdził, że pismo ubezpieczonego

zawierające odpowiedź na wezwanie Sądu Rejonowego wpłynęło w dniu 25

listopada 2010 r., a więc po upływie wyznaczonego ubezpieczonemu terminu.

Apelacja nie została zatem skutecznie uzupełniona i opłacona. Skoro zaś sąd

pierwszej instancji nie odrzucił jej, nieprawidłowo przedstawiając tę apelację sądowi

drugiej instancji, to zgodnie art. 373 k.p.c. sąd ten winien ją odrzucić.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem wniesionym przez

ubezpieczonego W. O., w którym zarzucono temu postanowieniu naruszenie

przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 373 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której w

postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych przepis ten nie

znajduje zastosowania, gdyż także w postępowaniu odwoławczym stosuje

się przepisy szczególne art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c. oraz

2) art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 130 § 1 zdanie drugie k.p.c. przez

uznanie, iż skarżący nie wskazał zaskarżonego wyroku, podczas gdy

podanie przez niego, iż zaskarża wyrok z dnia 22 września 2011 r. w

sytuacji, gdy orzeczenie rzeczywiście zapadło w dniu 27 września 2011 r.,

należało uznać za oczywistą omyłkę pisarską lub niedokładność, nie

stanowiącą przeszkody w nadaniu apelacji biegu i rozpoznaniu jej,

zwłaszcza że skarżący w piśmie wskazał prawidłową sygnaturę wyroku.

Uzasadniając tak sformułowane zarzuty, skarżący dodał między innymi, że

jak podnosi się w doktrynie istotnym elementem odrębności postępowania w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest odformalizowanie tego

postępowania i wprowadzenie swoistych instytucji umożliwiających sprawne

rozpoznanie sprawy, w tym usunięcie ewentualnych braków formalnych pism, a

najlepszym tego przykładem jest wstępne badanie sprawy uregulowane w art. 467

k.p.c. oraz czynności wyjaśniające przewidziane w art. 468 k.p.c. Jak wynika z kolei

z art. 4751 k.p.c., wymienionych przepisów nie stosuje się do skargi kasacyjnej i do

postępowania przed Sądem Najwyższym, wywołanego jej wniesieniem. Stąd a

contrario w postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisy

art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c. znajdą zastosowanie zarówno do postępowania

przed sądem pierwszej instancji, jak i przed sądem drugiej instancji w zakresie

apelacji. Dlatego też „na gruncie niniejszej sprawy nie mógł znaleźć zastosowania

art. 373 k.p.c. nakazujący odrzucić apelację, która podlegała odrzuceniu przed

sądem pierwszej instancji, gdyż przepis ten koliduje z przepisami regulującymi

postępowanie odrębne, tj. art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c.”. Należy zatem uznać, iż

przewodniczący lub wyznaczony sędzia powinien po wpłynięciu apelacji dotkniętej

brakami formalnymi, po prostu wezwać do ich uzupełnienia. Zdaniem autora

zażalenia podstawą odrzucenia apelacji nie mogło być także mylne wskazanie

przez skarżącego zaskarżonego przez niego wyroku, które z pewnością stanowiło

oczywistą omyłkę pisarską, czy też oczywistą niedokładność, nie stanowiącą

przeszkody do nadania apelacji biegu i rozpoznania jej we właściwym trybie.

Wskazując na przedstawione wyżej zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu – Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz o

przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie wniesione przez ubezpieczonego jest oczywiście bezzasadne. Nie

ma bowiem racji skarżący, podnosząc że przepisy art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c.

znajdują zastosowanie również w postępowaniu apelacyjnym, wyłączając w

postępowaniu

odrębnym

z

zakresu

ubezpieczeń

społecznych

możliwość

stosowania art. 373 k.p.c. Już nawet pobieżna lektura art. 467 k.p.c. musi

przemawiać za uznaniem, że dotyczy on postępowania przed sądem pierwszej

instancji (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 r., I

UK 358/07, LEX nr 846551). Przede wszystkim wskazuje na to treść § 1 tego

przepisu, zgodnie z którym niezwłocznie po wniesieniu sprawy przewodniczący lub

wyznaczony przez niego sędzia dokonuje jej wstępnego badania. Wniesieniem

sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu tego przepisu jest zaś

wpływ akt sprawy ubezpieczeniowej do sądu pierwszej instancji z organu

rentowego wraz z odwołaniem albo na skutek wezwania przewodniczącego

dokonanego w trybie art. 4779 § 6 k.p.c. Zakres przedmiotowy owego wstępnego

badania sprawy określa z kolei § 2, który stanowi, iż wstępne badanie sprawy

polega na ustaleniu, czy pismo wszczynające postępowanie sądowe spełnia

niezbędne wymagania, pozwalające nadać mu dalszy bieg, oraz na podjęciu

czynności umożliwiających rozstrzygnięcie sprawy na pierwszym posiedzeniu.

Cytowany przepis nawiązuje przy tym jednoznacznie do „pisma wszczynającego

postępowanie sądowe”, a zatem bez wątpienia – w przypadku spraw z zakresu

ubezpieczeń społecznych – do odwołania. Dlatego też wstępne badanie sprawy

polega na lekturze odwołania i dołączonych do niego akt organu rentowego w celu

ustalenia, czy droga sądowa jest dopuszczalna, czy odwołanie spełnia wszystkie

wymagania formalne oraz czy zachodzą przesłanki właściwości miejscowej i

rzeczowej sądu. W wyniku tego badania dokonywana jest ocena, które braki

formalne pisma wszczynającego postępowanie sądowe dadzą się usunąć w trakcie

czynności wyjaśniających sądu, o których mowa w art. 468 k.p.c. (nie tamujące

postępowania), a które wymagają wezwania do ich uzupełnienia (chodzi tu o braki

mające istotne znaczenie dla dalszego toku sprawy, np. brak odpisu odwołania,

brak żądania, brak oznaczenia strony pozwanej, brak podpisu na odwołaniu, brak

pełnomocnictwa).

Apelacja

nie

jest

natomiast

pismem

wszczynającym

postępowanie sądowe w tym znaczeniu, lecz kwalifikowaną formą pisma

procesowego inicjującego kolejny etap toczącego się już postępowania sądowego,

będący

realizacją

uprawnień

stron

do

kontroli

orzeczeń

w

ramach

dwuinstancyjnego postępowania. Postępowanie apelacyjne zostało unormowane w

Dziale V, Rozdziale 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zawarty tam art. 391 § 1

k.p.c. stanowi wprawdzie, że do postępowania przed sądem drugiej instancji

stosuje się przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jednakże

wówczas, gdy nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem

drugiej instancji. Przeciwko przedstawionej wyżej wykładni art. 467 k.p.c. i art. 468

k.p.c. nie może również przemawiać treść powołanego w zażaleniu art. 475 1 k.p.c.

To że przepis ten wyklucza stosowanie między innymi art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c.

do skargi kasacyjnej i do postępowania przed Sądem Najwyższym, wywołanego jej

wniesieniem, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, nie wskazuje bowiem w

żadnym razie (a contrario) na możliwość stosowania tych przepisów w

postępowaniu apelacyjnym. Przeciwnie, regulacja zawarta w art. 475 1 k.p.c.

podkreśla jedynie specyfikę postępowania kasacyjnego, które jako postępowanie

toczące się po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego jest nowym

postępowaniem (por. m.in. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, nr 11, poz.

122 i orzecznictwo tam powołane), przez co brak tej regulacji mógłby sugerować, iż

do skargi kasacyjnej wniesionej w sprawach z zakresu prawa pracy lub

ubezpieczeń społecznych art. 467 k.p.c. i art. 468 k.p.c. (a także pozostałe przepisy

wymienione w art. 4751 k.p.c.) będą mogły znaleźć zastosowanie.

Reasumując ten wątek rozważań, Sąd Najwyższy stoi zatem na stanowisku,

że art. 373 k.p.c. znajduje w pełni zastosowanie także w postępowaniu apelacyjnym

w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Skorzystanie z

regulacji zawartej w tym przepisie w rozpoznawanej sprawie przez sąd drugiej

instancji było zaś w pełni uzasadnione, jeśli zważyć, że ubezpieczony, wezwany

przez sąd pierwszej instancji do uzupełnienia braków formalnych apelacji, uczynił

to, ale po upływie wyznaczonego mu w tym celu terminu. To sprawiało, iż została

spełniona

jedna

z

przesłanek

określonych

dyspozycją

art.

k.p.c.

Niedostrzeżenie tego faktu przez sąd pierwszej instancji obligowało natomiast Sąd

Okręgowy, stosownie do art. 373 k.p.c., do odrzucenia apelacji, które nie byłoby

możliwe jedynie wówczas, gdyby sąd ten dostrzegł braki apelacji, do których

usunięcia strona nie była uprzednio (tj. przez sąd pierwszej instancji) wezwana.

Nie miał jedynie racji sąd drugiej instancji, podnosząc (choć jak się zdaje

jedynie na marginesie swoich głównych rozważań), że o odrzuceniu apelacji

decydowało również to, iż skarżący „nie wskazał ostatecznie zaskarżonego

wyroku”. Wprawdzie oznaczenie wyroku, o którym mowa w art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c.

następuje przez wskazanie sądu, który wydał zaskarżony wyrok, jego sygnatury i

daty wydania (a także stron i przedmiotu sprawy), jednakże niepodanie lub błędne

określenie któregoś z elementów składających się na oznaczenie wyroku mogłoby

uzasadniać odrzucenie apelacji tylko wtedy, gdyby nie istniała możliwość

powiązania tego środka odwoławczego z konkretnym orzeczeniem. Przepis art. 373

k.p.c. (i także przepis art. 370 k.p.c.) należy odczytywać łącznie z art. 130 k.p.c.

Odrzucenie apelacji z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym

terminie dotyczy zatem tylko takich braków, które uniemożliwiają nadanie apelacji

prawidłowego biegu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2009

r., II UZ 43/09, LEX nr 583825). Mimo popełnienia przez ubezpieczonego

oczywistego błędu w określeniu daty dziennej orzeczenia, nie ulegał natomiast

wątpliwości fakt, że pozostałe elementy oznaczenia zaskarżonego wyroku (w tym

sygnatura) zostały wymienione. Dlatego też apelacji sformułowanej przez niego w

taki sposób mógłby zostać nadany bieg (gdyby nie jej brak polegający na

nieopłaceniu) i odrzucenie jej tylko z tej przyczyny nie byłoby uzasadnione (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2007 r., II PZ 57/07, OSNP

2009, nr 3-4, poz. 46).

Kierując się jednak wcześniej przedstawionymi motywami oraz opierając się

na treści art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

w postępowaniu zażaleniowym zostało wydane na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.

oraz § 19 w związku z § 12 ust. 2 i § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu.