III UZ 25/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 25/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania A. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. wydanym w sprawie sygn. akt III AUa …/08

toczącej się na skutek odwołania A. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych w przedmiocie prawa do renty rodzinnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r.,

zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 lipca 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 20 lipca 2011 r. odrzucił skargę A. G. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn.

akt III Aua …/08.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż wspomnianym wyrokiem z dnia

16 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił

apelację wnioskodawczyni A. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2008 r., mocą którego oddalono

odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2008 r.

odmawiającej A. G. przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu L. N. W

dniu 13 czerwca 2011 r. wnioskodawczyni złożyła skargę o wznowienie

postępowania w tejże sprawie. Zdaniem skarżącej podstawą uzasadniającą

wznowienie postępowania była okoliczność, iż w trakcie postępowania akt zgonu

męża posiadał błędny adres ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, co mogło

zdaniem skarżącej sugerować Sądowi brak wspólnego zamieszkiwania z mężem.

Przedmiotową rozbieżność A. G. zauważyła dopiero w październiku 2010 r. i

doprowadziła do skorygowania omyłki decyzją kierownika Urzędu Stanu Cywilnego

z dnia 28 grudnia 2010 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego skarga ubezpieczonej nie

może być uznana za opartą na ustawowej podstawie. Powołana przez skarżącą

okoliczność nie była wprawdzie znana A. G. przed prawomocnym zakończeniem

postępowania w sprawie o sygn. akt III Aua 1…/08, jednakże przy dochowaniu

należytej staranności ubezpieczona mogła już wówczas powołać się na

nieprawidłowe zapisy w akcie zgonu męża i doprowadzić do sprostowania

dokumentu w tym zakresie. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny skarżąca miała bowiem

pełną świadomość odnośnie ostatniego miejsca zamieszkania L. N. i uważna

analiza posiadanych dokumentów pozwoliłaby na wykrycie nieprawidłowości.

Wskazana zatem okoliczność faktyczna nie stanowi podstawy wznowienia, o której

mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny dodatkowo zaznaczył, iż z uzasadnienia

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 maja 2008 r., od którego apelacja została

następnie

oddalona

wynika,

że

kwestia

wspólnego

zamieszkiwania

wnioskodawczyni i jej męża była ustalana przez sąd na podstawie zeznań

przesłuchanych w sprawie świadków oraz zeznań wnioskodawczyni, a nie na

podstawie aktu zgonu L. N.

Na powyższe postanowienie wnioskodawczyni złożyła zażalenie, zarzucając

naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. przez stwierdzenie, że nie można uznać

nieprawidłowego zapisu dotyczącego miejsca zamieszkania jej męża L. N. na

dokumencie,

jakim

jest

akt

zgonu

wyżej

wymienionego

za

przesłankę

uzasadniającą wniesienie skargi o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń z dnia 16

grudnia 2010 r., w sytuacji, gdy akt zgonu i adnotacje w nim zawarte dotyczą

kwestii mających bezpośredni związek z ustaleniem okoliczności mającej wpływ na

nabycie przez wnioskodawczynię prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 70

ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych – to jest – istnienie wspólnoty małżeńskiej w chwili

śmierci męża. Żaląca się wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w celu rozpatrzenia skargi oraz

zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W

uzasadnieniu

zażalenia

podkreślono,

iż

koniecznym

jest,

aby

postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone na podstawie prawidłowych

środków dowodowych. W ocenie żalącej się dowód wynikający z niewłaściwie

sporządzonego aktu zgonu miał wpływ na wynik postępowania, bowiem stwarzał

domniemanie co do miejsca zamieszkania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że instytucja

wznowienia opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o

presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem

nowym. Zakres postępowania zapoczątkowanego skargą o wznowienie wytycza

norma art. 412 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd rozpoznaje sprawę na nowo w

granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Z brzmienia cytowanego przepisu

jednoznacznie wynika, iż przedmiotem postępowania jest udowodnienie istnienia

podstawy, na której oparto skargę w konkretnej sprawie. W konsekwencji zakres

ponownego rozpoznania sprawy uwarunkowany jest przyczyną wznowienia

wskazaną przez skarżącego. W świetle art. 409 k.p.c. istotnym elementem skargi o

wznowienie postępowania jest zatem podanie podstawy tegoż wznowienia oraz jej

uzasadnienie i to zarówno z punktu widzenia wstępnej analizy skargi w trybie art.

410 § 1 k.p.c. przed ewentualnym skierowaniem sprawy na rozprawę, jak i z uwagi

na przepis art. 412 § 1 k.p.c. ograniczający kognicję sądu do tak zakreślonych

granic.

Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko

prawomocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania może nastąpić

wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Katalog podstaw wznowienia

został zawarty w art. 401-401¹ i art. 403 k.p.c. i jest on wyczerpujący. Wszelkie inne

okoliczności, wykraczające poza sytuacje taksatywnie wymienione w powołanych

przepisach, nie mogą stanowić oparcia dla omawianej skargi.

W niniejszym przypadku jako podstawę wznowienia powołano tę, o jakiej

mowa w art. 403 § 2 k.p.c., tj. wykrycie środka dowodowego, który mógł mieć

wpływ na wynik sprawy, a z którego strona nie mogła skorzystać w poprzednim

postępowaniu.

W

razie

wskazania

tej

podstawy

wznowienia

postępowania

dla

uwzględnienia skargi niezbędne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek: 1/

wykrycia po uprawomocnieniu się wyroku okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które istniały w toku postępowania zakończonego zaskarżonym

wyrokiem, ale nie zostały w nim powołane; 2/ niemożność skorzystania z tychże

okoliczności lub środków dowodowych w poprzednim postępowaniu i 3/ możliwość

ich wpływu na wynik sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca

2010 r., II UZ 12/10, LEX nr 619632). W grę wchodzą zatem tylko okoliczności

faktyczne i środki dowodowe istniejące już w czasie trwania prawomocnie

zakończonego postępowania, nie zaś powstałe po tej dacie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 524/99, LEX nr 527116; z dnia 9

września 2000 r., II CKN 510/00, LEX nr 535989; z dnia 15 września 2005 r., II CZ

78/05, LEX nr 453799; z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 96/05, LEX nr 186917;

z dnia 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, LEX nr 500233; z dnia 4 września 2008 r., IV

CZ 70/08, LEX nr 658207 i z dnia 6 maja 2010 r., III PZ 3/10, LEX nr 602065), a

przy tym nie tylko nieujawnione ale i nieujawnialne, czyli takie, o jakich strona nie

wiedziała i z obiektywnych przyczyn, a więc nie wskutek opieszałości, zaniedbań,

zapomnienia czy błędnej oceny wiedzieć nie mogła (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, LEX nr 78214; z dnia 20

grudnia 2006 r., IV 102/06, LEX nr 465619; z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 46/08, LEX

nr 590291; z dnia 16 lipca 2008 r., II CZ 46/08, LEX nr 646343; z dnia 19 marca

2010 r., II PZ 5/10, LEX nr 583798 i z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZ 18/10, LEX nr

686067). Nadto późniejsze wykrycie obejmuje jedynie okoliczności faktyczne i

środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem dotyczące

podstawy faktycznej dochodzonego przez powoda roszczenia (tj. uzasadniając

przytoczony w pozwie lub odpowiedzi na pozew stan faktyczny) i na tyle istotne, że

ich uwzględnienie spowodowałoby wydanie innego rozstrzygnięcia (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1973 r., II CR 104/73, OSNCP 1974, nr 2,

poz. 29; z dnia 7 listopada 1973 r., I CO 5/73, Biul. SN 1974, nr 2, s. 24; z dnia 24

maja 1982 r., II CO 1/82, OSPIKA 1084, nr 2, poz. 27; z dnia 8 maja 2008 r., V CZ

25/08, LEX nr 646372 i z dnia 8 czerwca 2010 r., II UZ 12/10, LEX nr 6196322).

Mogą to być zarówno fakty i dowody odnoszące się bezpośrednio do podstawy

faktycznej spornego roszczenia, jak i dotyczące jej pośrednio, tj. brane pod uwagę

przy ocenie zebranego materiału dowodowego (postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ 152/07, LEX nr 465908 i z dnia 6 lutego 2009 r., IV

CZ 2/09, LEX nr 610222).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszego sporu należy

stwierdzić, w pierwszej kolejności, iż wnioskodawczyni mogła przy dochowaniu

należytej staranności już w trakcie postępowania powołać się na nieprawidłowe

zapisy w akcie zgonu męża i doprowadzić do sprostowania dokumentu w tym

zakresie. Nie sposób zatem potraktować podnoszonej okoliczności jako takiej, o

której wnioskodawczyni wiedzieć nie mogła z obiektywnych przyczyn. Tylko zaś

taka okoliczność stanowi podstawę wznowienia postępowania w rozumieniu art.

403 § 2 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN

807/98, LEX nr 78214; z dnia 20 grudnia 2006 r., IV 102/06, LEX nr 465619; z dnia

9 lipca 2008 r., V CZ 46/08, LEX nr 590291; z dnia 16 lipca 2008 r., II CZ 46/08,

LEX nr 646343; z dnia 19 marca 2010 r., II PZ 5/10, LEX nr 583798 i z dnia 17

czerwca 2010 r., III CZ 18/10, LEX nr 686067).

Ponadto podkreślić należy, iż koniecznym jest, co zresztą wynika z literalnej

wykładni art. 403 § 2 k.p.c., aby owa wykryta okoliczność faktyczna lub środek

dowodowy mogła mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowym natomiast

przypadku istotą sporu w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem nie było

miejsce zamieszkania L. N., lecz stwierdzenie wspólnego pożycia A. i L. N. w chwili

śmierci męża wnioskodawczyni, jako przesłanki nabycia przez nią prawa do renty

rodzinnej w świetle art. 67 ust. 1 pkt 3 oraz art. 70 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Ten zaś fakt ustalany był

na podstawie zeznań świadków i samej wnioskodawczyni, a nie na podstawie aktu

zgonu jej męża. Nie sposób więc przyjąć, iż akt zgonu L. N. był

środkiem

dowodowym (i to istotnym) w wyjaśnianiu powyższej kwestii, a zmiana treści tego

dokumentu mogła spowodować wydanie innego rozstrzygnięcia o uprawnieniach

rentowych skarżącej.

Reasumując: pomimo zacytowania przez wnioskodawczynię ustawowej

podstawy wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c., niniejsza skarga nie jest oparta na tejże

podstawie. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że sformułowanie podstawy

wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401 - 401¹ oraz art. 403 k.p.c.

nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z

samego jej uzasadnienia wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi, a to

implikuje odrzucenie skargi (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28

października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz. 133; z dnia 7 lipca

2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09,

LEX nr 560531 i z dnia 6 listopada 2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744 oraz wyrok z

dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985).

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398¹⁴ w związku z art. 394¹ § 3

k.p.c. orzeczono o oddaleniu zażalenia.