III UZ 24/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 24/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z wniosku J. Ś.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt IV U …/06 oraz prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego III Wydział Pracy Ubezpieczeń Społecznych w

sprawie III AUa …/07 z dnia 23 października 2007 roku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 24 maja 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 24 maja 2011 r. odrzucił skargę J. Ś. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2007 r. oraz prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

października 2007 r.

W uzasadnieniu postanowienia podano, iż wspomniane wyroki zapadły w

sprawie

z

odwołania

ubezpieczonego

od

decyzji

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych, odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do

pracy. J. Ś. jako podstawę prawną wznowienia wskazał podstawę z art. 403 § 2

k.p.c., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w razie

późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku

prawnego albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych,

które mogłyby mięć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać

w poprzednim postępowaniu. Nową okolicznością

jest zdiagnozowanie u

skarżącego boreliozy oraz uzyskanie wiedzy, że rozpoznane u niego zaburzenia

układu moczowego prowadzą do rozrostu prostaty. O okolicznościach tych

skarżący dowiedział się zaś w lutym 2011 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego samo

powołanie

się

na

odpowiedni

przepis

kodeksu

postępowania

cywilnego,

dopuszczający wznowienie postępowania – na przewidzianej w nim podstawie –

nie czyni zadość wymaganiu w postaci oparcia skargi o ustawową podstawę

wznowienia. Podstawą wznowienia może być późniejsze wykrycie okoliczności

faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Muszą to być okoliczności

istniejące już w czasie trwania prawomocnie zakończonego postępowania, ale

wówczas stronie nieznane i tym samym niemożliwe do wykorzystania przez nią w

tym postępowaniu. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny, z okoliczności faktycznych

sprawy, której dotyczy skarga wynika, że choroby, na które powołał się skarżący,

nie były w ogóle przedmiotem rozważań w toczącym się postępowaniu o prawo do

renty. W sprawie dopuszczone zostały dowody z opinii biegłych lekarzy, którzy

rozpoznali następujące schorzenia: padaczkę z rzadkimi napadami, zaburzenia

osobowości, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, a także uraz

czaszkowo-mózgowy przebyty w 1996 roku. Skarżący nie wskazywał wówczas na

boreliozę, jako chorobę powodującą niezdolność do pracy, jak również na

„zaburzenia

układu

moczowego

pochodzące

od

rozrostu

prostaty”;

nie

dokumentował tych schorzeń w toczącym się procesie w sprawach, których dotyczy

niniejsza skarga. Wnosząc niniejszą skargę nie uprawdopodobnił zaś wpływu

powołanych chorób na odmienną ocenę jego niezdolności do pracy ustaloną przez

Sądy orzekające w jego sprawie – nie załączył nawet stosownej dokumentacji

medycznej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarówno nowe okoliczności, jak i nowe

środki dowodowe muszą być tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na

wynik sprawy. Wskazując zatem na nowe okoliczności lub nowe dowody podać

trzeba równocześnie, w jakim zakresie ich uwzględnienie zmienić może podstawę

orzekania, wpływając tym samym na treść samego rozstrzygnięcia. Jak dalej

wywiódł Sąd Apelacyjny, możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest

jednak ograniczona wyłącznie do tych okoliczności faktycznych i tych środków

dowodowych, które istniały w trakcie zaskarżonego postępowania, ale istniały poza

tym postępowaniem, nie były więc objęte materiałem sprawy. Sąd Apelacyjny

zwrócił uwagę, iż z treści skargi wynika, że choroby, na które powołuje się

skarżący, powstały po zakończeniu procesu. Pogląd, że środek odwoławczy, który

powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia

postępowania przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c., jest utrwalony w orzecznictwie

Sądu Najwyższego. Gdyby nawet środek ten powstał wcześniej, to skarżący, który

aktywnie działał w procesie, mógł wnioskować o przeprowadzenie stosownych

dowodów mających na celu wykazanie powołanych w skardze schorzeń na jego

stopień niezdolności do pracy i prawo do renty. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd

Apelacyjny z mocy art. 410 § 1 w związku z art. 403 § 2 k.p.c. odrzucił skargę z

uwagi na to, iż nie została oparta na ustawowej postawie wznowienia

postępowania.

Na

powyższe

postanowienie

pozwany

złożył

zażalenie,

zarzucając

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na jego wynik: 1/ art. 5

i 212 k.p.c. poprzez nieudzielenie skarżącemu niezbędnych pouczeń w

okolicznościach nakazujących uznać, że te pouczenia były konieczne; 2/ art. 212

k.p.c. poprzez niezwrócenie uwagi skarżącemu na konieczność ustanowienia

pełnomocnika, jak też na możliwość ustanowienia przez sąd pełnomocnika z

urzędu zanim sąd odrzucił skargę; 3/ 410 § 1 k.p.c. w związku z art. 403 § 2 k.p.c.

poprzez odrzucenie skargi pomimo niewyjaśnienia w sposób wyczerpujący

okoliczności podnoszonych przez skarżącego, w tym również odnoszących się do

daty dowiedzenia się o nowych okolicznościach i dowodach, których nie mógł on

dotąd powołać; 4/ art. 379 pkt 5 k.p.c. gdyż wyżej wymienione działania i

zaniechania mogły pozbawić żalącego się prawa do obrony; 5/ art. 328 § 2 w

związku z art. 361 k.p.c. gdyż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie

wynika jasno, na jakich faktach Sąd Apelacyjny oparł swoje stanowisko, iż brak jest

podstaw do wniesienia skargi; 6/ art. 233 § 1 k.p.c. albowiem sąd niewystarczająco

wszechstronnie rozważył dotąd zebrany materiał dowodowy, uznając że niektórych

okoliczności skarżący nie podnosił w prawomocnie zakończonym postępowaniu,

podczas gdy z akt sprawy wynika stan odmienny. Wskazując na powyższe żalący

się wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieni podkreślił, na wstępnym etapie badania skargi o wznowienie

postępowania sąd nie ocenia jej zasadności ani trafności powołanej przez

skarżącego podstawy wznowienia, a jedynie analizuje owe postawy pod kątem ich

ustawowej dopuszczalności. Z uwagi na występujące u skarżącego schorzenia i

fakt samodzielnego występowania w postępowaniu zainicjowanym przedmiotową

skargą, Sąd Apelacyjny powinien udzielić mu pouczenia o treści przepisów

regulujących instytucję skargi o wznowienie postępowania i wskazać na celowość

ustanowienia fachowego pełnomocnika. Niedopełnienie tych powinności może

implikować nieważność postępowania. Nie można zaś wykluczyć, bez zapoznania

się z powołanymi przez skarżącego środkami dowodowymi, że któryś z nich spełnia

warunki środka dowodowego, który mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z

którego strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Sąd drugiej

instancji nie wyjaśnił też w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jakie

okoliczności - w jego ocenie – istniały już w toku poprzedniego postępowania, a

jakie powstały dopiero po jego zakończeniu i nie mogą stanowić ustawowej

podstawy wznowienia. Nie można zatem wykluczyć, że po wydaniu prawomocnego

wyroku skarżący dowiedział się o okolicznościach i dowodach dotyczących

schorzeń będących przedmiotem wcześniejszego postępowania sądowego.

Stwierdzenie zaś braku wpływu tych okoliczności i dowodów na wynik sprawy

wymaga formy wyroku oddalającego skargę, a nie postanowienia o jej odrzuceniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że instytucja

wznowienia opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o

presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem

nowym. Charakter prawny skargi o wznowienie postępowania jest sporny zarówno

w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Obok wypowiedzi

mających swe źródło w założeniu, iż wznowienie postępowania nie oznacza

powrotu do sytuacji procesowej i faktyczno - prawnej istniejącej przed wydaniem

orzeczenia objętego skargą, a sama skarga (podobnie jak pozew lub wniosek w

postępowaniu nieprocesowym) rozpoczyna nowe postępowanie sądowe, które nie

stanowi

kontynuacji

postępowania

zakończonego

uprzednio

prawomocnym

orzeczeniem (por. uzasadnienie postanowień Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia

1992 r., II CRN 1/92, niepublikowanego i z dnia 7 kwietnia 1994 r., III CZP 41/94,

niepublikowanego),

można

spotkać

wypowiedzi

będące

odzwierciedleniem

poglądu, w myśl którego na skutek wznowienia sprawa wraca do stanu sprzed

uprawomocnieniem się zaskarżonego orzeczenia i kontynuowana jest rozprawa

zamknięta

przed

wydaniem

tegoż

orzeczenia

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PZ 62/02, Prok. i Pr. 2003 nr 4, s. 43).

Nie budzi jednak wątpliwości sam zakres postępowania zapoczątkowanego skargą

o wznowienie. Wytycza go norma art. 412 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd

rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Z

brzmienia

cytowanego

przepisu

jednoznacznie

wynika,

że

przedmiotem

postępowania jest udowodnienie istnienia podstawy, na której oparto skargę w

konkretnej sprawie. W konsekwencji zakres ponownego rozpoznania sprawy

uwarunkowany jest przyczyną wznowienia wskazaną przez skarżącego i nie jest

dopuszczalne wyjście poza tę przyczynę. W świetle art. 409 k.p.c. istotnym

elementem skargi o wznowienie postępowania jest zatem podanie podstawy tegoż

wznowienia oraz jej uzasadnienie i to zarówno punktu widzenia wstępnej analizy

skargi w trybie art. 410 § 1 k.p.c. przed ewentualnym skierowaniem sprawy na

rozprawę, jak i z uwagi na przepis art. 412 § 1 k.p.c. ograniczający kognicję sądu

do tak zakreślonych granic.

Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko

prawomocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania może nastąpić

wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Katalog podstaw wznowienia

został zawarty w art. 401, art. 401¹ i art. 403 k.p.c. i jest on wyczerpujący. Wszelkie

inne okoliczności, wykraczające poza sytuacje taksatywnie wymienione w

powołanych przepisach, nie mogą stanowić oparcia dla omawianej skargi. W

doktrynie funkcjonuje przy tym podział podstaw wznowienia na przyczyny

nieważności (art. 401 k.p.c.), które stanowią bezwzględny powód wznowienia w tym

znaczeniu, że ich stwierdzenie w każdym przypadku skutkuje uchyleniem

zaskarżonego orzeczenia oraz tzw. podstawy restytucyjne (art. 403), których

istnienie uzasadnia uchylenie orzeczenia tylko w przypadku wystąpienia związku

przyczynowego zachodzącego między nimi a treścią rozstrzygnięcia, jak i wreszcie

tę podstawę, jaką jest wydanie wyroku w oparciu o akt normatywny uznany przez

Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub

ustawą (art. 401¹ k.p.c.).

Możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest

uzależniona od zaistnienia łącznie trzech przesłanek. Po pierwsze, wykrycia po

uprawomocnieniu się wyroku nowych okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które istniały w toku postępowania, ale nie zostały w nim powołane.

Po drugie, możliwości ich wpływu na wynik sprawy i po trzecie, niemożności

skorzystania z nich przez stronę w poprzednim postępowaniu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., II PZ 12/10, niepublikowane). W grę

wchodzą zatem tylko okoliczności faktyczne i środki dowodowe istniejące już w

czasie trwania prawomocnie zakończonego postępowania, nie zaś powstałe po tej

dacie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 524/99,

LEX nr 527116; z dnia 9 września 2000 r., II CKN 510/00, LEX nr 535989; z dnia 15

września 2005 r., II CZ 78/05, LEX nr 453799; z dnia 13 października 2005 r., IV CZ

96/05, LEX nr 186917; z dnia 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, LEX nr 500233; z dnia 4

września 2008 r., IV CZ 70/08, LEX nr 658207 i z dnia 6 maja 2010 r., III PZ 3/10,

LEX nr 602065), a przy tym nie tylko nieujawnione ale i nieujawnialne, czyli takie, o

jakich strona nie wiedziała i z obiektywnych przyczyn (a więc nie wskutek

opieszałości, zaniedbań, zapomnienia czy błędnej oceny) wiedzieć nie mogła

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, LEX nr

78214; z dnia 20 grudnia 2006 r., IV 102/06, LEX nr 465619; z dnia 9 lipca 2008 r.,

V CZ 46/08, LEX nr 590291; z dnia 16 lipca 2008 r., II CZ 46/08, LEX nr 646343; z

dnia 19 marca 2010 r., II PZ 5/10, LEX nr 583798 i z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZ

18/10, LEX nr 686067). Nadto późniejsze wykrycie obejmuje jedynie okoliczności

faktyczne i środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem

dotyczące podstawy faktycznej dochodzonego przez powoda roszczenia (tj.

uzasadniając przytoczony w pozwie lub odpowiedzi na pozew stan faktyczny) i na

tyle istotne, że ich uwzględnienie spowodowałoby wydanie innego rozstrzygnięcia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1973 r., II CR 104/73,

OSNCP 1974, nr 2, poz. 29; z dnia 7 listopada 1973 r., I CO 5/73, Biul. SN 1974, nr

2, s. 24; z dnia 24 maja 1982 r., II CO 1/82, OSPIKA 1084, nr 2, poz. 27 i z dnia 8

maja 2008 r., V CZ 25/08, LEX nr 646372). Mogą to być zarówno fakty i dowody

odnoszące się bezpośrednio do postawy faktycznej spornego roszczenia, jak i

dotyczące jej pośrednio, tj. brane pod uwagę przy ocenie zebranego materiału

dowodowego (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ

152/07, LEX nr 465908 i z dnia 6 lutego 2009 r., IV CZ 2/09, LEX nr 610222).

W

świetle

powyższego

nie

uzasadnia

wznowienia

postępowania

powoływanie się przez skarżącego na nowe choroby ani dowody medyczne w

postaci zaświadczeń, orzeczeń czy opinii lekarskich, powstałe po zakończeniu

poprzedniego, prawomocnie zakończonego

postępowania (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz.

133; z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 22 lipca 2008 r., II

UZ 31/08, LEX nr 500233; z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09, LEX nr

560531 i z dnia 6 listopada 2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744; z dnia 6 maja 2010

r., IIIPZ 3/10, LEX nr 602065; z dnia 8 czerwca 2010 r., II PZ 12/10, LEX nr 619632;

z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 29/10, LEX nr 707895; z dnia 26 stycznia 2011 r.,

II UZ 42/10, LEX nr 786807). Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszym

przypadku. Jako nowe okoliczności i dowody mające wpływ na wynik sprawy

skarżący wskazuje bowiem choroby zdiagnozowane u niego dopiero po wydaniu

wyroków objętych przedmiotową skargą (borelioza oraz zaburzenia układu

moczowego prowadzące do rozrostu prostaty). Schorzenia te - jak ustalił Sąd

Apelacyjny

-

nie

były

zaś

powodem

uprzedniego

ubiegania

się

przez

ubezpieczonego o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast występujące

wówczas u skarżącego zmiany chorobowe były przedmiotem analizy biegłych

lekarzy w aspekcie

wpływu tych dolegliwości na zdolność ubezpieczonego do

pracy zarobkowej. Nie można wszak zapominać, iż przesłanką prawa do renty nie

jest sama choroba, lecz będąca jej konsekwencją niezdolność do pracy. W tym też

znaczeniu nowo ujawnione schorzenia, jak również istniejące wprawdzie wcześniej,

lecz niedające dolegliwości utrudniających wykonywanie pracy zgodnej z

posiadanymi przez ubezpieczonego kwalifikacjami zawodowymi, nie mogą mieć

wpływu na wynik poprzedniego postępowania o przyznanie prawa do renty.

Wobec niewykazania przez skarżącego ustawowej podstawy wznowienia

postępowania, słuszna była decyzja Sądu o odrzucenia skargi z mocy art. 410 § 1

k.p.c.

Przechodząc do kolejnego zarzutu postawionego w zażaleniu, tj. naruszenia

art. 5 i art. 212 oraz art. 379 pkt 5 k.p.c., wypada zauważyć, że w kwestii wpływu

charakteru sporów z zakresu ubezpieczeń społecznych na sposób wykładni i

stosowania tych przepisów Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2000 r., II

UKN 426/99 (OSNP 2001, nr 16, poz. 523) stwierdził, że udział pełnomocnika w

tego rodzaju sprawach nie jest konieczny i dlatego niepouczenie strony o

możliwości jego ustanowienia (z wyboru lub z urzędu) nie może być oceniane jako

naruszenie przez sąd art. 5 w związku z art. 212 k.p.c. Z kolei jak zauważono w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2007 r., II CSK 436/06 (LEX nr 358777)

sam fakt występowania strony bez profesjonalnego pełnomocnika nie uzasadnia, w

świetle art. 212 zd.2 k.p.c., domniemania istnienia potrzeby udzielania jej pouczeń.

Potrzebę taką uzasadnia przejawiająca się w postępowaniu nieporadność strony.

W wyrokach z dnia 28 marca 2006 r., I UK 220/05 (Monitor Prawa Pracy 2006, nr 5

-6, s. 95) i z dnia 22 lipca 2009 r., I UK 63/09 (LEX nr 529764) Sąd Najwyższy

podkreślił zaś, że przepis art. 5 k.p.c., zgodnie z brzmieniem obowiązującym od

dnia 5 lutego 2005 r., w razie uzasadnionej potrzeby jedynie uprawnia Sąd do

udzielenia

stronom

procesu

występującym

bez

fachowego

pełnomocnika

stosownych pouczeń co do czynności procesowych. Sąd nie ma więc już

obowiązku udzielania takim stronom potrzebnych wskazówek co do czynności

procesowych i pouczania o skutkach zaniedbań w tym zakresie.

Co do zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. warto przypomnieć, że

powołany przepis stanowi, iż zachodzi nieważność postępowania w razie

pozbawienia strony możności obrony swych praw. Chodzi zatem o takie sytuacje,

gdy w następstwie wadliwości postępowania sądu lub przeciwnika procesowego

strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części,

jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na kolejnych rozprawach przed

wydaniem wyroku w danej instancji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca

1974 r., II CR 155/74, OSPIKA 1975, nr 3, poz. 66 i wyrok SN z dnia 4 marca 2009

r., IV CSK 468/08, niepubl.). Przykładem tak rozumianej nieważności postępowania

są zaś przypadki pozbawienia strony możności działania w sprawie w wyniku

niedoręczenia lub wadliwego doręczenia zawiadomienia o rozprawie, czy wskutek

rozpoznania sprawy mimo wykazania przez stronę stosownym zaświadczeniem

lekarskim, iż nie mogła stawić się w siedzibie sądu. Skarżący nie podnosi żadnej z

tych okoliczności. Nieważność postępowania występuje wtedy, gdy strona

postępowania wbrew swej woli zostaje faktycznie pozbawiona możności działania

w postępowaniu lub jego istotnej części. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił,

wymaga rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów

procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy

pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Tylko

przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o

skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony

swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nie każde zatem naruszenie przepisów

proceduralnych może być w ten sposób traktowane. Trzeba też zwrócić uwagę, że

uczestnictwo w procesie, podejmowanie czynności procesowych, udział w

rozprawach i innych czynnościach jest prawem, nie zaś obowiązkiem strony (chyba

że co innego wynika z przepisów) i nie musi ona z tego przywileju korzystać,

obowiązkiem sądu jest natomiast zapewnienie jej takiej możliwości. W myśl

orzecznictwa Sądu Najwyższego nie uzasadnia zarzutu nieważności postępowania

okoliczność, że strona z powodu niewiedzy nie zgłosiła wniosków dowodowych w

celu wykazania słuszności swoich roszczeń (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18

lutego 2003 r., II UK 120/02).

Co się natomiast tyczy nieustanowienia pełnomocnika z urzędu zaznaczyć

należy, iż w niektórych przypadkach nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z

urzędu - mimo spełnienia określonych warunków - może być kwalifikowane jako

powodujące nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności

obrony jej praw (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2006 r., II CSK

51/06, Monitor Prawniczy 2006 nr 13, s. 680). Dotyczy to jednak tylko sytuacji, gdy

strona swoim zachowaniem wykazuje nieznajomość reguł postępowania lub

nieporadność,

prowadzącą

do

tego,

że

przy

faktycznym

lub

prawnym

skomplikowaniu sprawy nie jest w stanie wykorzystać prawnych możliwości

prawidłowego jej prowadzenia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r.,

III CK 533/04, LEX nr 197647 oraz z dnia 25 maja 2005 r., I CK 773/04, LEX nr

180833). Co do zasady odmowa ustanowienia dla strony adwokata z urzędu (nie

wspominając o niepouczeniu o takiej możliwości) nie usprawiedliwia zarzutu

nieważności postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony swych

praw (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 102/98,

OSNAPiUS 1999 nr 12, poz. 408; z dnia 12 września 2007 r., I CSK 199/07, LEX nr

461625; z dnia 16 kwietnia 2008 r., V CSK 564/07, LEX nr 424339 oraz z dnia 19

czerwca 2008 r., V CSK 50/08, LEX nr 424321).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że nawet fakt

istnienia choroby psychicznej strony nie uzasadnia konieczności uwzględnienia jej

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Także w takiej sytuacji sąd ocenia,

czy udział adwokata lub radcy prawnego jest w sprawie potrzebny i tylko wówczas,

gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym albo gdy

strona wykazuje nieporadność i nie podejmuje stosownych działań procesowych,

obowiązany jest ustanowić pełnomocnika z urzędu (por. między innymi wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 16 grudnia 1997 r. II UKN 404/97, niepubl., z dnia 19 czerwca

1998 r. II UKN 102/98, OSNP 1999/12/408 i z dnia 8 czerwca 2006 r. II CSK 51/06,

niepubl.). W świetle zgodnego poglądu judykatury (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 1 października 1998 r. I PKN 359/98, OSNAPiUS 1999 nr 21,

poz. 681 - notka i powołane w niej orzeczenia), o nieważności postępowania można

mówić wówczas, gdy dochodzi do całkowitego pozbawienia możliwości obrony

praw a nie tylko do jej utrudnienia wynikającego z działania przez stronę bez

pomocy fachowego pełnomocnika. W okolicznościach sprawy, w której istotą sporu

są ustalenia faktów odnoszących się do stanu zdrowia i zdolności do pracy, brak

fachowego pełnomocnika zasadniczo nie może być uznany za powodujący

pozbawienie strony możliwości obrony jej praw (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7

kwietnia 2010 r., I UK 343/09, LEX nr 602210).

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowego przypadku należy

stwierdzić, że wbrew zarzutowi żalącego się niepouczenie o potrzebie i możliwości

ustanowienia dlań

fachowego pełnomocnika nie implikowało nieważności

postępowania.

Przebieg

dotychczasowych

postępowań

zakończonego

procesu,

którego

skarga

dotyczy

jak

i

(tak

prawomocnie

w

postępowania

zainicjowanego przedmiotową skargą), a zwłaszcza aktywność strony oraz treść

licznych składanych przez nią pism procesowych, nie wskazują na nieporadność

skarżącego w przedstawianiu stanowiska w sprawie i dochodzeniu swoich racji.

Trudno też podzielić zarzut żalącego się odnośnie do niewyjaśnienia mu przez Sąd

Apelacyjny istoty regulacji dotyczącej instytucji wznowienia postępowania, a

zwłaszcza podstaw owego wznowienia. Wzywając skarżącego do uzupełnienia

braków formalnych skargi przez podanie podstaw wznowienia, Sąd ten wskazał

bowiem na ustawowe wymagania w tym zakresie oraz ich znaczenie dla

dopuszczalności tego środka zaskarżenia.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 361 k.p.c., wypada

stwierdzić, że przepis ten był przedmiotem licznych wypowiedzi Sadu Najwyższego.

W świetle utrwalonego w judykaturze poglądu zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

(w związku z art. 391 § 1 k.p.c.) może stanowić usprawiedliwioną podstawę wtedy,

gdy uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji nie posiada wszystkich koniecznych

elementów lub gdy zawiera kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną. Chodzi o sytuację, gdy treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia

całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku

(orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97; z dnia

19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 656/01 i z dnia

22 maja 2003 r., II CKN 121/02, niepublikowane oraz z dnia 10 listopada 1998 r., III

CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX

nr 190753 i z dnia 9 lipca 2008 r., I PK 2/08, LEX nr 497691).

W

przedmiotowym

przypadku

uzasadnienie

postanowienia

Sądu

Apelacyjnego spełnia wszystkie stawiane mu wymagania i pozwala na kontrolę

zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu, to jest naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

poprzez to, że sąd niewystarczająco wszechstronnie rozważył dotąd zebrany

materiał dowodowy, zauważyć należy, iż nie sposób w zaistniałych okolicznościach

uznać tego zarzutu za zasadny, skoro skarga została odrzucona ze względów

formalnych,

co

implikowało

nieprzeprowadzenie

przez

Sąd

Apelacyjny

postępowania dowodowego i niedokonanie oceny jego wyników. Podniesiony przez

żalącego się zarzut jest zatem bezprzedmiotowy.

Biorąc

powyższe

pod

uwagę

należy

stwierdzić,

iż

wszystkie

z

prezentowanych w zażaleniu zarzutów okazały się chybione, co skutkuje

oddaleniem zażalenia z mocy art. 398¹⁴ w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c.