III UZ 23/24 · Sąd Najwyższy

III UZ 23/24 POSTANOWIENIE Dnia 5 lutego 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Halina Kiryło w sprawie z odwołania F. SA w W.‎od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu‎z udziałem H. Z., G. G., W. G., P. M. i S. Ś.‎o podstawę wymiaru składek G. G., W. G., P. M. i S. Ś.,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 lutego 2025 r.,‎zażalenia odwołującego się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu‎z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt III AUa 568/23, III WSC U 28/24, oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z dnia 27 lutego 2023 r. oddalił odwołania F. S.A. w W. od czterech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu z dnia 5 września 2022 r.Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonych okolicznościach faktycznych ma zastosowanie przepis art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych lub ustawa systemowa), a co za tym idzie, czy odwołująca się spółka powinna opłacać składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne G.

G., W. G., P. M. i S. Ś. od wskazanej podstawy wymiaru składki.Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 grudnia 2023 r. oddalił apelację odwołującego się.Apelujący płatnik składek za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika złożył skargę kasacyjną, w której oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia łącznie z uwzględnieniem wszystkich zainteresowanych. Wezwany do wskazania tej wartości osobno dla poszczególnych ubezpieczonych pismem z dnia 18 kwietnia 2024 r. podał, że wartość ta wynosi co do G. G. – 4.337 zł, co do W.

G. – 4.967 zł, co do P. M. – 4.897 zł i co do S. Ś. 1.019 zł. Wskazane kwoty nie przekraczają każda z osobna 10.000 zł, podczas gdy dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach, które nie dotyczą przyznania lub wstrzymania emerytury/renty albo objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.).Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną odwołującego się.Sąd drugiej instancji podkreślił, że wartość przedmiotu zaskarżenia ma w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla dopuszczalności skargi kasacyjnej jak i dla wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący kwestionuje dotychczasowe poglądy orzecznictwa jako koncentrujące się wyłącznie na aspekcie ustalenia podstawy wymiaru składek przez doliczenie wynagrodzenia wypłacanego z tytułu umowy zlecenia do podstawy wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Według skarżącego, kwalifikacja ta nie odpowiada rzeczywistej istocie sprawy, ponieważ równoległym skutkiem wynikającym z zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest wyeliminowanie zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia jako tytułu podlegania pod ubezpieczenia społeczne z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt tejże ustawy.

W rezultacie tego, bezpośrednim skutkiem zastosowania powołanego przepisu jest kwalifikacja cywilnoprawnego tytułu podlegania pod ubezpieczenia społeczne.Sąd Apelacyjny nie podzielił tej argumentacji. Wskazał, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. W konsekwencji tego, przedmiot sporu sądowego w postępowaniu wywołanym przez organ rentowy z urzędu wyznacza decyzja tego organu.

Jak wynika z decyzji dotyczących wszystkich bez wyjątku ubezpieczonych występujących w sprawie (tj. G. G., W. G., P. M. i S. Ś.) stwierdzają one dla tych osób podstawę wymiaru składek. Ich przedmiotem nie jest ważność umów zlecenia łączących ubezpieczonych z I.. Nie jest on nawet adresatem zaskarżonych przez F. S.A. decyzji. Adresatami takimi są ubezpieczeni i F. S.A. w W., czyli odwołujący się płatnik składek.Płatnik składek wniósł zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji, podnosząc zarzuty naruszenia:

1) art. 3982 § 1 k.p.c., przez uznanie, że rozpatrywana sprawa nie stanowi sprawy o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, podczas gdy jest ona w rzeczywistości sprawą o „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego”, o której mowa w art. 83 ust. 1 lit. 1a ustawy systemowej, a nie sprawą o ustalenie podstawy wymiaru składek, tj. wobec rzeczywistego wyeliminowania zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia jako tytułu podlegania pod ubezpieczania społeczne (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej);

2) art. 3986 § 2 w związku z art. 3982 § 1 k.p.c., przez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy zastosowanie tego przepisu nie było zasadne, albowiem prawidłowo ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza kwotę 10.000 zł, co nakazywałoby przekazać ją Sądowi Najwyższemu celem rozpoznania;

3) art. 25 § 1 i 2 w związku z art. 26 w związku z art. 22 k.p.c., przez przyjęcie błędnych wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. kwot 5.336,38 zł, 4.966,10 zł, 1.018,29 zł oraz 4.896,88 zł w sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia została prawidłowo ustalona i wskazana przez płatnika składek w apelacji jak różnica między zadeklarowaną przez płatnika składek podstawą wymiaru składek a podstawą wymiaru należną według organu rentowego;

4) art. 3982 § 1 k.p.c., przez uznanie, że wartość przedmiotu sporu jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych, tj. w wyniku uznania, że H. Z. nie jest adresatem przedmiotowych decyzji, podczas gdy uznanie, że płatnik składek jest podmiotem odpowiedzialnym za naliczenie i odprowadzenie składek od wynagrodzenia wypłacanego ubezpieczonym z tytułu umów zawartych z I., skutkuje wyeliminowaniem istniejących między H. Z. a ubezpieczonymi relacji na gruncie ubezpieczeń społecznych i tym samym wydane decyzje mają charakter prawnokształtujący również względem H. Z., zaś pominięcie go jako adresata nie eliminuje stosownego skutku.Mając na uwadze powyższe, składający zażalenie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie skargi Sądowi Najwyższemu do rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych – niższa niż dziesięć tysięcy złotych, jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

Oznacza to, że poza wymienionymi kategoriami spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego), w każdej innej sprawie o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia.Sąd drugiej instancji przyjął, że w niniejszej sprawie toczącej się z odwołania płatnika składek od zaskarżonych decyzji organu rentowego sporne nie było podleganie zainteresowanych ubezpieczeniom społecznym, lecz jedynie wysokość należnych składek z tytułu umów cywilnoprawnych, które to składki powinny być opłacone przez pracodawcę.W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w sprawach tego rodzaju przedmiot sporu, a w konsekwencji przedmiot zaskarżenia, wynika z przyjętej w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej konstrukcji uznania osoby wykonującej pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz własnego pracodawcy za jego pracownika.

W powołanym przepisie pojęcie pracownika jest rozszerzone na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego pracodawcy. Także w zakresie tej sfery aktywności osoba taka jest uznawana - na potrzeby ubezpieczeń społecznych - za pracownika tego właśnie pracodawcy, w związku z czym płatnikiem składek z tego tytułu jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej), a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej uwzględnia się jedynie w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tego pracownika - art. 18 ust. 1a ustawy systemowej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727; z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z dnia 18 marca 2014 r., II UK 449/13, LEX 1451362; z dnia 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13, LEX nr 1458679; z dnia 23 maja 2014 r., II UK 445/13, LEX nr 1475168; z dnia 4 czerwca 2014 r., II UK 447/13, LEX nr 1480061; z dnia 27 kwietnia 2017 r., I UK 182/16, LEX nr 2279009; z dnia 16 maja 2018 r., III UK 182/17, LEX nr 2555732).Oznacza to, że pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy na podstawie umów cywilnych zawartych z osobą trzecią podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) i na tym wyczerpuje się podleganie przez niego ubezpieczeniom społecznym.

Ugruntowany jest zatem pogląd, że sprawa o opłacenie przez pracodawcę składki w wysokości wynikającej z przychodu uzyskanego przez pracownika na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia (lub innej umowy o świadczenie usług) wykonywanej na rzecz tego pracodawcy, dotyczy składki, gdyż przedmiotem postępowania w takiej sprawie jest jedynie ustalenie właściwej kwoty jej podstawy wymiaru (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 1 kwietnia 2015 r., II UZ 8/15, LEX nr 1713022; z dnia 19 sierpnia 2015 r., II UZ 14/15, LEX nr 2051058; z dna 15 marca 2016 r., II UZ 57/15, LEX nr 2290408 oraz z dnia 20 kwietnia 2016 r., II UZ 1/16, LEX nr 2054096).W takiej sprawie, dotyczącej poboru składki z tytułu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, zatem sprawie o prawa majątkowe, dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 października 2002 r., II UZ 94/02, OSNP 2004 nr 6, poz. 107; z dnia 16 kwietnia 2015 r., I UK 470/14, LEX nr 1751284).Orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest zgodne i utrwalone, co dotyczy też dopuszczalności skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, właśnie z uwagi na decydującą podstawę wymiaru składek, a nie odrębny tytuł ubezpieczenia.

Znajduje ono potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., III UZP 9/17. W uzasadnieniu uchwały podsumowano szereg orzeczeń uzasadniających tezę, że w sprawach dotyczących "przypisania pracodawcy podwyższonej składki" w wyniku zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej decyzja taka jest decyzją wymiarową i w związku z tym skarga kasacyjna w takiej sprawie jest dopuszczalna w razie przekroczenia granicy wartości przedmiotu zaskarżenia określonej w art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Nie istnieje zatem odrębny tytuł ubezpieczenia na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który mógłby stanowić przedmiot sporu przed sądem ubezpieczeń społecznych.W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu ustalił, że wartość przedmiotu zaskarżenia podana przez skarżącego, oceniana indywidualnie co do każdego z ubezpieczonych, nie osiąga wymaganej kwoty 10.000 zł.

Wypada dodać, że w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II UZP 1/14 (OSNP 2014 nr 12, poz. 168) stwierdzono, iż w razie objęcia jednym wyrokiem wielu decyzji ustalających płatnikowi składek (pracodawcy) i wskazanym w tych decyzjach pracownikom podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną oznacza się odrębnie względem każdego ubezpieczonego pracownika (art. 19 § 2 w związku z art. 3984 § 3 k.p.c.).W związku tym, że wskazana w skardze kasacyjnej płatnika składek wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od określonej w art. 3982 § 1 k.p.c., skarga podlegała odrzuceniu przez Sąd drugiej instancji jako niedopuszczalna (art. 3986 § 2 k.p.c.).Nie podzielając zarzutów i wniosków żalącego się, Sąd Najwyższy z mocy art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 orzekł jak w sentencji. [SOP]r.g.

‎