III UZ 20/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 20/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. B. i J.B.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego III

Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2011 r. wydanego w

sprawie B. B. i J. B. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego o ustalenie obowiązku istnienia ubezpieczenia społecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2011 r.,

zażalenia wnioskodawców na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 8 czerwca 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 8 czerwca 2011 r. odrzucił skargę B. B. i J. B. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 17 lutego 2011 r.

Sąd Apelacyjny wskazał, że wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r. oddalił

apelację B. B. i J. B. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 października 2010 r.

wydanego w sprawie przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego o ustalenie obowiązku podlegania przez B. B. ubezpieczeniu

społecznemu rolników. Złożoną w dniu 2 czerwca 2011 r. skargę o wznowienie

postępowania w tej sprawie wnioskodawcy oparli na zarzucie nieważności

postępowania z powodu nienależytej reprezentacji w tej sprawie organu rentowego

– Prezesa KRUS oraz powadze rzeczy osądzonej, co miało polegać na

nieuwzględnieniu przez Sąd wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r.,

dotyczącego podlegania przez B. B. ubezpieczeniu społecznemu rolników, które to

okoliczności, według skarżących, wypełniają przesłanki wznowienia postępowania

wymienione w art. 401 i art. 403 k.p.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, skarga nie została jednak oparta na

ustawowej podstawie wznowienia, albowiem nieprawidłowa reprezentacja strony

przeciwnej nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania po myśli art. 401 pkt 2

k.p.c., zaś odnośnie do wyroku zapadłego w sprawie wymienionej w skardze nie

można stwierdzić, że doszło do jego późniejszego wykrycia w rozumieniu art. 403 §

2 k.p.c., skoro skarżący powoływali się na to orzeczenie już w piśmie procesowym

wszczynającym to postępowanie, którego wznowienia aktualnie się domagają.

Natomiast zawarte w skardze stwierdzenie, że w obrocie prawnym „jest decyzja

ostateczna z 1997 r.”, która rozstrzyga sprawę podlegania ubezpieczeniu

społecznemu przez B. B. nie uzasadnia żadnej z powołanych w skardze przesłanek

wznowienia. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

odrzucił skargę o wznowienie postępowania.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący, domagając się jego uchylenia,

podtrzymali swoje stanowisko o nienależytej reprezentacji organu rentowego w

postępowaniu, co ich zdaniem stanowi podstawę do wznowienia postępowania

także wówczas, gdy skargę składa strona przeciwna, a nadto podnieśli, że

„zupełnie nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, pozostaje

ono w sprzeczności z polskim prawem, że skoro skarżący powoływali się na

wspomniane wyrok i decyzję w sprawie, to wszystko jest w porządku”, odwołując

się do treści art. 378 § 1 in fine k.p.c., według którego Sąd drugiej instancji w

granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

o

wznowienie

postępowania

stanowi

nadzwyczajny

środek

zaskarżenia przysługujący jedynie od ściśle określonych orzeczeń i w oparciu o

ograniczone ustawowo podstawy. Są one wyraźnie i wyczerpująco wyliczone w

ustawie. Skarga może być oparta na tzw. przyczynach nieważności (art. 401 k.p.c.)

oraz na przyczynach restytucyjnych (art. 403 k.p.c.), a także w sytuacjach

regulowanych art. 4011 k.p.c., a więc gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o

niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą

aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Przepis art. 401 k.p.c. nie określa odmiennie przesłanek nieważności

postępowania na potrzeby postępowania o wznowienie, lecz sytuuje je w sposób

szczególny pośród katalogu przyczyn nieważności określonych w art. 379 k.p.c.,

zawężając podstawy wznowienia z przyczyn nieważności do wyczerpująco

określonych w art. 401 k.p.c. Tego rodzaju zawężenie dopuszczalnych podstaw

wznowienia postępowania w porównaniu z regulacją z art. 379 k.p.c. usprawiedliwia

charakter wznowienia postępowania jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, w

którym możliwość uwzględnienia nieważności postępowania w mniejszym zakresie

niż w ramach środków odwoławczych i środków zaskarżenia jest podyktowana

potrzebą ochrony prawomocnego orzeczenia sądowego, a wznowienie jest

traktowane jako środek o charakterze wyjątkowym

Jak trafnie podniósł Sąd Apelacyjny, z utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego wynika, że skarga o wznowienie postępowania z powodu

nieważności wywołanej brakiem należytej reprezentacji (art. 401 pkt 2 k.p.c.)

przysługuje w terminie wskazanym w art. 407 k.p.c. tylko tej stronie, która była

nienależycie reprezentowana i przez to ona sama lub jej organ lub ewentualny

przedstawiciel ustawowy nie wiedzieli o toczącym się postępowaniu. Tylko taka

strona może znaleźć się w sytuacji, o której mowa w art. 407 k.p.c., tylko bowiem

do takiej strony może odnosić się sformułowanie „dowiedziała się o wyroku". W

przeciwnym razie nie byłoby w ogóle możliwe obliczanie terminu przewidzianego w

art. 407 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2003

r., V CZ 111/03, Monitor Prawniczy 2006 nr 3; z dnia 11 czerwca 2008 r., V CZ

34/08, LEX nr 424345; z dnia 30 września 2008 r., II CZ 67/08, OSNC – ZD 2009 nr

1, poz. 26). Wnioskodawcy nie znaleźli się w takiej sytuacji, nie mogą więc opierać

skargi o wznowienie na tej podstawie.

Przyczyny restytucyjne wznowienia postępowania, określone w art. 403 § 2

k.p.c., to późniejsze wykrycie prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego

stosunku prawnego, albo wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wspólną ich cechą jest „późniejsze

wykrycie”, co w odniesieniu do prawomocnego wyroku oznacza dowiedzenie się o

orzeczeniu, które w czasie poprzedniego postępowania już istniało, lecz o którym

strona nie wiedziała, bo było ono ukryte lub jej nieznane (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 czerwca 1997 r., I CKN 149/97, OSNC 1998 nr 1, poz. 9).

Jak prawidłowo przyjął Sąd Apelacyjny, tego warunku nie spełnia wskazanie na

wyrok, który był znany skarżącym w trakcie postępowania, którego wznowienia się

domagają, wobec czego i w tym przypadku skarga nie opiera się na ustawowej

podstawie wznowienia. Trafnie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę również i na to, że

powołanie się przez skarżących na „ostateczną decyzję z 1997 r.” nie uzasadnia

żadnej ze wskazanych przez nich podstaw wznowienia.

Z treści art. 410 § 1 k.p.c. wynika wprost, że podlega odrzuceniu skarga

nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, w związku z czym zażalenie

skarżących nie może być uwzględnione.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 394 1 § 3 w

związku z art. 39814 k.p.c.).